Туркистон рубли – 1918—1920-йилларда Туркистон ҳудудида бир нечта эмитентлар томонидан муомалага чиқарилган рублда ифодаланган банкноталар[1][2][3].

Давлат банки Тошкент бўлими томонидан чиқарилган пуллар

1918-йилги 10 рубл, Давлат банки Тошкент бўлимининг ўзгартирилган банкнотаси

1918-йил 19-февралда Туркистон Халқ Комиссарлари Совети банкнотларнинг кескин тақчиллиги туфайли ўз пул белгиларини чиқаришга қарор қилди. 1918-йил май ойида 1918-йил намунасидаги банкноталар муомалага чиқарилди: 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 рубл. Эмиссиянинг умумий миқдори 15 миллион рублни ташкил этади.

Туркбонлар

Туркистон банкнотларининг навбатдаги чиқарилиши РСФСР ҳукуматининг рухсати билан ишлаб чиқарилган. 1918-йил 3-сентабрда РСФСР Халқ Комиссарлари Совети Туркистон ўлкасининг вақтинчалик кредит билетларини чиқаришга рухсат берди, у тез орада норасмий „Туркбонлар“ номини олди. Эмиссия ҳажми дастлаб 200 миллион рубл қилиб белгиланган эди, аммо ўша йилнинг 17-сентябрида эмиссия ҳажми 500 миллион рублга оширилди. РСФСР Халқ Комиссарлари Кенгашининг кейинги қарорлари одатда кеч эди ва аслида аллақачон содир бўлган эмиссияларни расмийлаштирди.

1918-йил:

  • 3-сентябр — 200 миллион рубл.
  • 17-сентябр — 500 миллион рубл.

1919-йил:

  • 1-март — 1 400 миллион рубл

1920-йил:

  • 20-январ — 8 000 миллион рубл
  • 23-феврал — 10 000 миллион рубл
  • 5-май — 15 000 миллион рубл
  • 15-июл — 32 000 миллион рубл.
  • 31-декабр — 100 000 миллион рубл

1918-йил 30-апрелда Туркистон Автоном Совет Социалистик Республикаси эълон қилинганига қарамай, барча банкнотларда ҳудуднинг собиқ номи „Туркистон ўлкаси“ деб ёзилган. Шунингдек, уларнинг барча тўловларда кредит билетлари билан бир хилда мажбурий қабул қилиниши ва „Россия Республикасининг бутун мулки“ билан вақтинчалик кредит билетларини тақдим этиш тўғрисида ёзув бор эди.

РСФСР Халқ Комиссарлари Советининг 1919-йил 24-апрелдаги қарори билан туркбонлар Закаспий, Самарқанд, Семиреченск, Сирдарё, Фарғона, Тўрғай, Оқмўла вилоятларида миллий белгилар билан тенг муомалада бўлиш ҳуқуқини олдилар. Туркбонлар Бухоро ва Хивада ҳам муомалада бўлган.

Чиқарилган банкноталар:

  • банкноталар (йилсиз): 50 тийин;
  • 1918-йилги вақтинчалик кредит билетлари: 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 рубл;
  • 1919-йилги вақтинчалик кредит билетлари: 50, 100, 250, 500 рубл;
  • 1920-йилги вақтинчалик кредит билетлари: 1000, 5000, 10 000 рубл.

1921-йил 1-январдан 31-мартгача пул муомаласини унификация қилиш амалга оширилди, туркбонлар миллий банкноталарга (совзнакларга) алмаштирилди: туркбонларда 10 рубл = совзнакларда 1 рубл.

Семирече вилоят кенгаши томонидан чиқарилган пуллар

Чиқарилган банкноталар:

  • 1918-йил чипталари: 50 тийин;
  • 1918-йил кредит билетлари: 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 рубл;
  • кредит билетлари (йилни кўрсатмасдан): 250 рубл;
  • 1919-йил кредит билетлари: 50, 100, 250, 500 рубл;
  • вақтинчалик токенлар (йилни кўрсатмасдан): 5 рубл.

Кредит билетларида уларни Давлат банкида сақланаётган афюн ва Семирече вилоятининг барча мол-мулки билан таъминлаш тўғрисидаги ёзув бор эди.

Закаспий муваққат ҳукумати томонидан чиқарилган пуллар

1918-йил 11-12-июлда Ашхободдаги болшевикларга қарши қўзғолон натижасида Закаспий ўлкаси ҳудудининг катта қисмидаги ҳокимият Закаспий муваққат ҳукуматига ўтди.

Чиқарилган банкноталар:

  • Халқ банки Ашхобод филиалининг 1919-йилдаги банкноталари: 5, 10, 25, 50, 100, 250 рубл;
  • 1919-йил банкноталари: 500 рубл.

Британия ҳарбий миссияси томонидан чиқарилган пуллар

1918-йил 26-июлда Закаспий муваққат ҳукумати ҳарбий ёрдам сўраб инглизларга мурожаат қилди. Икки кундан сўнг, 28-июл куни инглизларнинг биринчи бўлинмаси етиб келди ва 12-август куни интервенсиячиларнинг асосий кучи чегарани кесиб ўтди. Генерал В. Маллесон бошчилигидаги Британия ҳарбий миссияси Ашхободда жойлашган эди. 1919-йил декабр ойида миссия номинал қиймати 500 рубл бўлган 3 ой ичида 15 миллион рубл миқдорида мажбуриятларни чиқарди. „Маллесоновка“ норасмий номини олган мажбуриятлар қисман Транскаспий ҳукумати токенлари ва „Романов“ кредит билетлари билан алмаштирилди[4].

Манбалар

  1. ↑ „«Туркбоны. Что вы о них слышали?»“. бонистика-моней.блогспот.фр.
  2. ↑ „«Выпуск туркбонов»“. бонистика-моней.блогспот.фр.
  3. ↑ „Э. Алин «Финансовые окопы Гражданской войны»“. нп.кз. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ „С. Кузовкин Как были выпущены «маллесоновки»“. бонистикаwеб.ру. 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-сентябр.