Turkum:Daniya-Norvegiya sahifasining manbasini koʻrish

'''Daniya – Norvegiya''' ({{Lang|da|Danmark–Norge}}) [[Daniya]] Qirolligi, [[Norvegiya]] Qirolligi (shu jumladan oʻsha paytdagi Norvegiyaning mulki hisoblangan [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya va boshqa mulklari), Shlezvig gersogligi va Golshteyn gersogligidan iborat boʻlgan koʻp millatli va koʻp tillarda soʻzlashiladigan ittifoqdoshlar edi. Daniya-Norvegiya Daniya Oltin qirgʻogʻi, Nikobar orollari, Serampur va Tarangambadi kabi bir nechta koloniyalarga ega boʻlgan. Ittifoq, shuningdek, Dano-Norvegiya Shohligi (''Det dansk-norske rige''), Egizak Qirollik (''Tvillingerigerne'') yoki Oldenburg Monarxiyasi (''Oldenburg-monarkiet'') nomlari bilan atalgan.

Mamlakat aholisining asosiy qismi [[Danlar|daniyaliklar]], [[Norvegiyaliklar|norveglar]] va [[Nemislar|nemislardan]], shuningdek, Norvegiyaning mulkiga aylantirilgan yerlarda istiqomat qiluvchi [[Farerliklar|farerlar]], [[islandlar]], inuitlar va Norvegiyaning shimolida yashovchi [[Saamlar|samilardan]] hamda boshqa mahalliy xalqlardan iborat boʻlgan. Daniya-Norvegiyaning asosiy shaharlari [[Kopengagen]], [[Oslo|Kristianiya]] (Oslo), Altona, [[Bergen]] va Trondxaym boʻlib, asosiy rasmiy tillar sifatida daniya va nemis tillari qabul qilingan edi, ammo mahalliy xalqlar Norvegiya, Islandiya, Farer, Sami va Grenlandiya tillarida ham soʻzlashgan.<ref>[http://uit.no/scandiasyn/scandiasyn/1 Scandinavian Dialect Syntax]. </ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/scandilan.htm |sarlavha=The Scandinavian Languages: Their Histories and Relationships |ish=www.sjsu.edu |qaralgan sana=30 April 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20060914155534/https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/scandilan.htm |arxivsana=14 September 2006}}</ref>

Daniya, Norvegiya va [[Shvetsiya]] tomonidan 1397-yilda Kalmar ittifoqi tashkil etildi va shakllantirildi. 1523-yilda Shvetsiya bu ittifoqdan chiqib ketganidan soʻng, ittifoq amalda tarqatib yuborildi. 1536-1537-yillarda Daniya va Norvegiya oʻrtasida shaxsiy ittifoq tuzildi, u 1660-yilda zamonaviy tarixchilar tomonidan Daniya-Norvegiya deb nomlanadigan, oʻsha paytda baʼzan „Egizak qirollik“ deb ham ataladigan bu davlat integratsiyalashgan davlatga aylandi. 1660-yilgacha Daniya-Norvegiya [[De jure|de-yure]] konstitutsiyaviy va saylangan monarxiyaga aylangan edi, unda qirol hokimiyati biroz cheklangan boʻlib; oʻsha yillarda u Yevropadagi eng mustahkam [[Mutlaq monarxiya|mutlaq monarxiyalardan]] biri sifatida tan olingan.

Daniya-Norvegiya ittifoqi 1814-yil<ref>{{Cite journal|last=Peter Burgess|first1=J.|last2=Hyvik|first2=Jens Johan|date=October 2004|title=Ambivalent patriotism: Jacob Aall and Dano-Norwegian identity before 1814|url=https://jpeterburgess.com/wp-content/uploads/publications/2004/2004_Ambivalent_Patriotism_Nations_and_Nationalism_10(4)_2004.pdf|journal=Nations and Nationalism|language=en|volume=10|issue=4|page=620|doi=10.1111/j.1354-5078.2004.00185.x|issn=1354-5078}}</ref> [[1814-yildagi Kil tinchlik shartnomalari|Kil shartnomasining]] Norvegiyani (Farer orollari, Islandiya va Grenlandiyadan tashqari hududlarini) Shvetsiyaga berish toʻgʻrisidagi qarori qabul qilingunigacha davom etdi. Shartnoma 1814-yilgi Shvetsiya-Norvegiya urushidagi urinishga qarshilik koʻrsatgan Norvegiya tomonidan tan olinmadi. Shundan soʻng Norvegiya Shvetsiya bilan 1905-yilgacha ancha erkin shaxsiy ittifoqqa kirdi, bu ittifoq tarqalib, ikkala qirollik ham mustaqil boʻldi.

== Koloniyalar ==
[[Fayl:Denmark-Norway_and_possessions.png|left|thumb| Daniya-Norvegiya va uning mulklari, {{Circa|1800}}]]
Daniya-Norvegiya oʻz davrida doimiy turli xil hududlarga egalik qilgan. Eng qadimgi davrlarda [[Shimoliy Yevropa]] va [[Shimoliy Amerika]] hududlariga tegishli boʻlgan Estoniya va Norvegiya mulkiga aylangan Grenlandiya, [[Farer orollari]] va Islandiyani bunga misol qilib keltirish mumkin..

17-asrdan boshlab qirolliklar [[Afrika]], Karib dengizi va [[Hindiston]] hududlarida oʻz mustamlakalariga ega boʻlishdi. Oʻzining eng yuqori choʻqqisida imperiyaning kengligi taxminan 2,655,564,76 km <sup>2</sup> (1 025 319&nbsp;kv&nbsp;milya) ga yetdi.

=== Hindiston ===
Daniya-Norvegiya 17-19-asrlarda Hindistonning turli qismlarida koʻplab koloniyalarni saqlab qoldi. Koloniyalarga Tranquebar va Serampur shaharlari kirgan. Uning nazorati ostida boʻlgan soʻnggi aholi punktlari 1845-yilda Buyuk Britaniyaga sotilgan. Nikobar orollaridagi huquqlar 1869-yilda sotilgan.

=== Gʻarbiy Afrika ===
Gʻarbiy Afrikaning Oltin qirgʻogʻida, Daniya-Norvegiya ham vaqt oʻtishi bilan turli koloniyalar va qal’alarni nazorat qildi. Qolgan oxirgi qal’alar 1850-yilda Buyuk Britaniyaga sotilgan.

== Madaniyat ==


=== Tillar ===

* [[Dan tili]] – rasmiy tan olingan, dominant til boʻlib, koʻpchilik zodagonlar tomonidan qoʻllanilgan, Daniya, Norvegiya, Grenlandiya, Farer orollari va Shlezvigning baʼzi qismlarida cherkov tili boʻlgan.
* [[Nemis tili|Oliy nemis tili]] – rasman tan olingan, ozchilik zodagonlar tomonidan qoʻllanilgan va Golshteyn va Shlezvigning baʼzi qismlarida cherkov tili hisoblangan.
* Past nemis tili – rasman tan olinmagan, Golshteyn va Shlezvig qismlarida asosiy soʻzlashuv tili boʻlgan. Koʻpincha Bergendagi ganseat savdogarlari tomonidan maʼlum darajada gapirilgan.
* [[Lotin tili]] – tashqi aloqalarda keng qoʻllanilgan va baʼzi zodagonlar orasida ikkinchi til sifatida mashhur boʻlgan.
* [[Norveg tili]] – rasman tan olinmagan, asosan Norvegiyada ogʻzaki til sifatida ishlatilgan.
* [[Island tili]] – Islandiyada islohotdan keyin cherkov tili sifatida tan olingan, Islandiyada ogʻzaki va yozma til sifatida ishlatilgan.
* [[Farer tili]] – rasman tan olinmagan, asosan Farer orollarida ogʻzaki til sifatida ishlatilgan.
* [[Saam tili|Sami tillari]] – rasmiy tan olinmagan, Norvegiyada sami xalqi tomonidan gapirilgan.
* Grenlandiya tili – rasman tan olinmagan, Grenlandiya Inuitlari tomonidan gapirilgan.
* Shimoliy frizcha – rasman tan olinmagan, asosan Shlezvigning baʼzi qismlarida ogʻzaki til sifatida ishlatilgan.

=== Din ===
Daniya-Norvegiya [[Reformatsiya|protestant islohotidan]] keyin [[Martin Luther|Martin Lyuterga]] ergashgan davlatlar qatoriga kirdi va shu tariqa [[Katolik cherkovi|Rim katolikligi]] oʻrniga [[Lyuterchilik|Lyuteran]] protestantizmini rasmiy din sifatida oʻrnatildi. Lyuteran protestantizmi ittifoqning butun umri davomida ustunlik qilgan.


== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Daniya-Norvegiya]]