U Thant sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi
| tasvir                    = U Thant (1963).jpg
| uzunlik                   = 250 px
| ismi                      = U Thant
| asl ismi                  = ဦးသန
| premyer                   = 
| lavozimi                  = [[Birlashgan millatlar tashkiloti bosh kotibi|BMT Bosh kotibi]]
| tartib                    = 3
| boshlanish davri          = [[1962-yil]] [[30-noyabr]]dan
| tugash davri              = [[1971-yil]] [[31-dekabr]]gacha
| oʻtmishdoshi              = [[Dag Hammarskjöld]]
| vorisi                    = [[Kurt Waldheim]]
| bayroq                    = Small Flag of the United Nations ZP.svg{{!}}border
| tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1909|1|22}}
| tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Pandano}}, [[Birma]], [[Britaniya Hindistoni]]
| vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1974|11|25|1909|1|22}}
| vafot joyi = {{VafotJoyi|Nyu York}}, [[AQSh]]
}}
'''U Tan''' ({{Talaffuz|Yu Tan}}, {{l6e|my|ဦးသန|i=-1}}; 22.1.1909 – 25.11.1974) – [[Birma]]lik diplomat, [[BMT]]ning 3-bosh kotibi ([[1962-yil]]dan [[1971-yil]]gacha)<ref>[http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1962/1962-Elections,-Other-Events/12295509437657-7/#title "1962 In Review]. [[United Press International]].</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.iccrindia.net/jnawardlist.html|title=List of the recipients of the Jawaharlal Nehru Award|publisher=[[ICCR]] website|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FLP6fz4N?url=http://www.iccrindia.net/jnawardlist.html|archivedate=2013-03-23|accessdate=2018-03-18}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100705193112/http://www.iccrindia.net/jnawardlist.html |date=2010-07-05 }}</ref><ref>Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai blunder: withdrawal of the United Nations Emergency Force leading to the Six-Day War of June 1967.'' Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}}.</ref><ref>Dennen, Leon (12-avgust 1968-yil). [http://news.google.co.uk/newspapers?id=ttEdAAAAIBAJ&sjid=b0YEAAAAIBAJ&pg=4623,4372187&dq= U Thant Speaks No Evil on Czech Crisis]. ''Daily News''.</ref><ref>Letter to U Thant / James E. McDonald. – Tucson, Ariz. : J. E. McDonald, 1967. – 2 s;Druffel, Ann; ''Firestorm: Dr. James E. McDonald’s Fight for UFO Science''; 2003, Wild Flower Press; {{ISBN|0-926524-58-5}}</ref><ref>Dunlap, David W. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE5D81731F935A25752C1A961948260 „Bronx Residents Fighting Plans Of a Developer“], ''[[The New York Times]]'', 16-noyabr 1987-yil. Accessed 2008-05-04. „A battle has broken out in the Bronx over the future of the peaceful acreage where U Thant lived when he headed the United Nations. A group of neighbors from Riverdale and Spuyten Duyvil has demanded that the city acquire as a public park the 4.75 acre parcel known as the Douglas-U Thant estate, north of 232d Street, between Palisade and Douglas Avenues.“</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi| url=http://www.guardian.co.uk/news/2002/dec/06/guardianobituaries |location=London |work=The Guardian  | first=Martin | last=Smith | title=General Ne Win | date=6-dekabr 2002-yil}}</ref><ref name="at">Soe-win, Henry (17-iyun 2008-yil). [http://www.asiantribune.com/?q=node/11810 Peace Eludes U Thant] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180318120939/http://www.asiantribune.com/?q=node%2F11810|date=2018-03-18}}. ''[[Asian Tribune]]''.</ref>.

== Biografiyasi ==
Birmaning Pantanau shahrida oʻrtacha boy er egalari va guruch savdogarlari oilasida tugʻilgan. Toʻrt oʻgʻilning toʻngʻichi. Uning [[Kalkutta|Kalkuttada]] tahsil olgan otasi Po Xnit bu shaharda ingliz tilida yaxshi gaplasha oladigan yagona odam edi. Birma tadqiqot jamiyatining asoschisi boʻlgan va Rangunda „Thuriya“ („Quyosh“) gazetasini yaratishga yordam bergan<ref name="mm2">{{Kitob manbasi |title=Dr. Maung Maung: Gentleman, Scholar, Patriot |editor=Robert H. Taylor |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2008 |pages=211–212 |isbn=978-981-230-409-4}}</ref>. Uning oila aʼzolari etnik bamarlar va dindor [[Buddizm|buddistlar]] boʻlishgan<ref name="mm2" /><ref>[http://www.un.org/ru/sg/formersg/thant.shtml Ofitsialnaya biografiya na sayte OON]</ref>.

Po Xnit turli Amerika va Britaniya kitoblaridan iborat shaxsiy kutubxonani toʻplagan va farzandlarida kitob oʻqish odatini oʻstirgan. Natijada, Tant oʻquvchiga aylandi va uning maktabdagi doʻstlari unga „Faylasuf“ laqabini berishdi{{Sfn|Dorn|2007}}. Oʻqishdan tashqari, u turli xil sport turlarini, jumladan, piyoda yurish, suzish va chinlon oʻynashni yoqtirardi{{Sfn|Bingham|1966}}. Pantanawdagi Milliy oʻrta maktabga bordi<ref>{{Citation |year= |title=Permanent Observer Mission of the Holy See to the United Nations, Interventions |url=http://www.holyseemission.org/interventions.html |access-date=2018-03-18 |archivedate=2003-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031009060346/http://www.holyseemission.org/interventions.html }}</ref>. Oʻn bir yoshida Tan 1920-yilgi Universitet qonuniga qarshi ish tashlashlarda qatnashdi. U jurnalist boʻlishni orzu qilgan va Birma Boy Skautlar Ittifoqi jurnaliga maqola yozib, oilani hayratda qoldirgan. Tan oʻn toʻrt yoshga toʻlganda, otasi vafot etdi va bir qator meros nizolari moliyaviy qiyinchiliklarga duchor boʻldi<ref>Franda, Marcus F. (2006).</ref><ref name="rlf">{{Kitob manbasi |author=Thant Myint-U |authorlink=Thant Myint-U |title=The River of Lost Footsteps |url=https://archive.org/details/riveroflostfoots0000than_d0r2 |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |{{isbn|0-374-16342-1}} }}</ref>.

Otasining oʻlimidan soʻng, Tan toʻrt yillik oʻqishni tamomlay olmasligiga ishondi va 1926-yilda Rangun universitetida ikki yillik oʻqituvchilik sertifikati uchun ishladi<ref>Naing, Saw Yan (22-yanvar 2009-yil). [http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=14975 Remembering U Thant and His Achievements] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120328084801/http://irrawaddy.org/article.php?art_id=14975 |date=2012-03-28 }}. The Irrawaddy.</ref><ref>H. W. Wilson Company (1962). ''Current biography, Volume 23.'' H. W. Wilson Co.</ref>. Toʻngʻich oʻgʻil sifatida oila oldidagi farzandlik burchi va mas’uliyatini bajarishi kerak edi. Universitetda Tan, boʻlajak Bosh vazir Nu bilan birgalikda DGE Hall qoʻmitasida tarixni oʻrgangan. Nuga uzoqdagi qarindoshi Tanga gʻamxoʻrlik qilishni aytdi va ular tez orada yaqin doʻst boʻlishdi{{Sfn|Bingham|1966}}. Tan universitet falsafiy uyushmasining kotibi va adabiy munozaralar jamiyatining kotibi etib saylandi{{Sfn|Bingham|1966}}. Rangunda Tan muntazam ravishda hissa qoʻshgan The Birma Book Club va The World of Books jurnalining asoschisi JS Furnivall bilan uchrashdi<ref name="mm">{{Kitob manbasi |title=Dr. Maung Maung: Gentleman, Scholar, Patriot|editor=Robert H. Taylor |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2008 |pages=211–212 |{{isbn|978-981-230-409-4}}}}</ref>. Yaxshi lavozimni vaʼda qilgan Furnivall Tanni toʻrt yillik universitet kursini tugatib, davlat xizmatiga kirishga undadi, ammo Tan rad etdi{{Sfn|Bingham|1966}}. Sertifikatni qoʻlga kiritgandan soʻng, 1928-yilda oʻrta maktabda katta oʻqituvchi sifatida dars berish uchun Pantanavga qaytib keldi. U muntazam ravishda maqolalar yozgan va tarjima tanlovlarida qatnashgan{{Sfn|Bingham|1966}}.

1931-yilda Tant Birma oʻqituvchilari uchun imtihonda birinchi oʻrinni egalladi va yigirma besh yoshida maktab direktori boʻldi{{Sfn|Bingham|1966}}. Tanning taklifiga koʻra, uning doʻsti Nu maktablarning mahalliy boshligʻi lavozimini egalladi. Tan muntazam ravishda „Thilava“ taxallusi ostida bir nechta gazeta va jurnallarga oʻz hissasini qoʻshgan. [[Millatlar ligasi|Millatlar Ligasi]] haqidagi kitoblarni tarjima qilgan<ref>Naing, Saw Yan (22 January 2009).</ref>. Uning asosiy kumirlari ser Stafford Cripps, [[Sun Yat-sen]] va [[Maxatma Gandi|Mahatma Gandi]] edi{{Sfn|Dorn|2007}}.

Ikkinchi jahon urushi paytida yaponlar Birmani bosib oldi. Taʼlimni qayta tashkil etish qoʻmitasiga rahbarlik qilish uchun Tanni Rangunga olib kelishdi. Biroq, Tan Pantanavga qaytib keldi. Pantanava oʻrta maktablarida yapon tilini oʻqitish majburiy holga keltirilgach, Tan buyruqlarga qarshi chiqdi va kuchayib borayotgan antiyapon harakatlari bilan hamkorlik qildi.

1948 yilda Birma Buyuk Britaniyadan mustaqillikka erishdi . Nu yangi mustaqil Birmaning bosh vaziri boʻldi va 1948 yilda Tantni radioeshittirish direktori etib tayinladi. Bu vaqtga kelib fuqarolar urushi boshlangan edi. Karen qoʻzgʻoloni boshlandi va Tant tinchlik uchun muzokaralar olib borish uchun Karen lagerlariga borish uchun oʻz hayotini xavf ostiga qoʻydi. Muzokaralar buzildi va 1949 yilda oldinga siljigan isyonchilar uning tugʻilgan shahrini, shu jumladan uyini yoqib yuborishdi. Qoʻzgʻolonchilar orqaga zarba berishdan oldin frontni poytaxt Rangunga toʻrt milya masofaga surib qoʻyishdi. Keyingi yili Tant Birma hukumatining Axborot vazirligiga kotibi etib tayinlandi. 1951 yildan 1957 yilgacha Tant bosh vazirning kotibi boʻlib, U Nu uchun nutqlar yozgan, chet elga sayohatlarini uyushtirgan va chet ellik mehmonlar bilan uchrashgan. Bu butun davr mobaynida u U Nuning eng yaqin ishonchli va maslahatchisi edi. {{Sfn|Dorn|2007}}

Xalqaro konferentsiyalarda ishtirok etgan va 1955-yilda [[Indoneziya|Indoneziyada]] [[Qoʻshilmaslik harakati|qoʻshilmaslik harakatining]] paydo boʻlishiga olib kelgan [[Bandung konferensiyasi|Bandung konferentsiyasining]] kotibi boʻlgan. 1957-yildan 1961-yilgacha Birmaning Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi doimiy vakili boʻlgan. Jazoir mustaqilligi boʻyicha muzokaralarda faol ishtirok etgan. 1961-yilda Tan BMT Kongo komissiyasining raisi etib tayinlandi. Birma hukumati unga Pyidaungsu Sithu buyrugʻi bilan „Maha Thray Sithu“ unvonini berdi<ref>H. W. Wilson Company (1962).</ref>.

1961-yil sentabrida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi [[Dag Hammarskjöld|Dag Hammarskjold]] Kongoga ketayotgan samolyot halokatida halok boʻldi. Ikki hafta ichida Amerika Qoʻshma Shtatlari va Sovet Ittifoqi Tanni Hammarsheldning qolgan muddatiga Bosh kotib vazifasini bajaruvchi etib tayinlashga kelishib oldilar. Biroq, ikki qudratli davlat uning tayinlanishi tafsilotlari ustida yana toʻrt hafta bahslashdi. 1961-yil 3-noyabrda [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi|Xavfsizlik Kengashi]] 168-rezolyutsiyada Tanni tavsiya qildi. [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi|Bosh Assambleya]] Tanni 1963-yil 10-aprelda tugaydigan vakolat muddatiga tayinlash uchun bir ovozdan ovoz berdi<ref name="nytimes19611104">{{Yangiliklar manbasi |last=Brewer |first=Sam Pope |date=4 November 1961 |title=Thant Is Elected Interim U.N. Head |page=1 |work=The New York Times}}</ref>.

Oʻzining birinchi muddatida [[Karib inqirozi|Kuba raketa inqirozini]] bartaraf etish va Kongodagi fuqarolar urushini tugatishdagi roli uchun keng hurmatga sazovor boʻldi<ref>[http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1962/1962-Elections,-Other-Events/12295509437657-7/#title "1962 In Review] {{Webarxiv}}.</ref>.

Tan 1966-yilda ikkinchi muddatga saylanmasligini eʼlon qildi<ref name="nytimes19660902">{{Yangiliklar manbasi |last=Middleton |first=Drew |date=2 September 1966 |title=Thant Declares He Will Not Seek Second U.N. Term |page=1 |work=The New York Times}}</ref>. 1966-yil 2-dekabrda Bosh Assambleya Xavfsizlik Kengashining bir ovozdan tavsiyasiga binoan Tanni 1971-yil 31-dekabrgacha muddatga qayta tayinladi<ref name="nytimes19661202">{{Yangiliklar manbasi |last=Middleton |first=Drew |date=20 September 1966 |title=Election of Thant with Wider Role in U.N. Due Today |page=1 |work=The New York Times}}</ref><ref name="nytimes19661203">{{Yangiliklar manbasi |last=Middleton |first=Drew |date=3 December 1966 |title=Thant, Renamed, Vows New Effort to End Asian War |page=1 |work=The New York Times}}</ref>. Oʻzining ikkinchi muddati davomida oʻnlab yangi Osiyo va Afrika davlatlarining BMTga kirishini nazorat qildi va Janubiy Afrikadagi [[Aparteid|aparteidga]] qatʼiy qarshi chiqdi. BMTning rivojlanish va atrof-muhitni muhofaza qilish agentliklari, fondlari va dasturlarini ([[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi|BMT Taraqqiyot Dasturi]] (UNDP), BMT universiteti, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Savdo va Taraqqiyot Konferensiyasi, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim va Tadqiqot Instituti (UNITAR) va [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit dasturi|BMT Atrof-muhit dasturi]]) bajarilishini nazoratga oldi. [[Arablar|Arab]] davlatlari va [[Isroil]] oʻrtasidagi [[Olti kunlik urush]], Praga bahori va undan keyin Sovet Ittifoqining [[Chexoslovakiya|Chexoslovakiyaga]] bostirib kirishi, [[Bangladesh|Bangladeshning]] tugʻilishiga olib kelgan [[Bangladesh ozodlik urushi|Hindiston-Pokiston urushi]] davrida bosh kotib lavozimida boʻlgan.

1971-yil 23-yanvarda Tan „hech qanday sharoitda“ uchinchi muddatga Bosh kotib boʻla olmasligini qatʼiyan eʼlon qildi. Yangi bosh kotib saylovida har bir nomzodga veto qoʻyilganidan soʻng, [[Kurt Waldheim|Kurt Valdxaym]] uchinchi turda gʻalaba qozondi. AQSh, Buyuk Britaniya va Xitoy veto qoʻyishni muvofiqlashtira olmadi va barchasi betaraf qoldi<ref name="frus247">{{Harvard citation no brackets|FRUS 1969–1976 V|loc=[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v05/d247 Document 247]}}: Telegram From the Mission to the United Nations to the Department of State, 22 December 1971, 0356Z.</ref>.

Nafaqaga chiqqanidan soʻng, Tan Adlai Stivenson nomidagi xalqaro munosabatlar institutining katta ilmiy xodimi etib tayinlandi. Hayotining soʻnggi yillarini haqiqiy global hamjamiyatni rivojlantirish, bosh kotiblik davrida ilgari surishga harakat qilgan boshqa umumiy mavzularni yozish va himoya qilish bilan oʻtkazdi{{Sfn|Lewis|2012}}. Bosh kotib sifatida ishlagan Tan Bronks shtatidagi Riverdeyl shahrida, Palisade va Duglas prospektlari orasidagi 232-koʻcha yaqinidagi mulkda yashagan<ref>Dunlap, David W. [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE5D81731F935A25752C1A961948260 „Bronx Residents Fighting Plans Of a Developer“] {{Webarxiv}}, ''The New York Times'', 16 November 1987.</ref>. 1974-yil 25-noyabrda Nyu-York -Presviterian kasalxonasida oʻpka saratonidan vafot etdi<ref name="NYTObit">{{Yangiliklar manbasi |last=Whitman |first=Alden |date=26 November 1974 |title=U Thant Is Dead of Cancer at 65 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/11/26/archives/u-thant-is-dead-of-cancer-at-65-ut-thant-is-dead-of-cancer-united.html |url-status=live |access-date=6 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407182923/https://www.nytimes.com/1974/11/26/archives/u-thant-is-dead-of-cancer-at-65-ut-thant-is-dead-of-cancer-united.html |archive-date=7 April 2018}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

{{start box}}
{{succession box|title=[[BMT]] bosh kotibi|before=[[Dag Hammarskjöld]]|after=[[Kurt Waldheim]]|years=[[30-noyabr]] [[1962-yil]] — [[31-dekabr]] [[1971-yil]]}}
{{end box}}

{{BMT va ML Bosh kotiblari}}

{{DEFAULTSORT:U Thant}}