Ull
Улл (қад. сканд, *Wулþуз „шон-шараф“дан[1]) — скандинав мифологиясида камондан отиш билан боғлиқ илоҳ. Исландия манбаларида Улл деярли эсланмайди, аммо бу ном Норвегия ва Швециянинг тарихий топонимиясида кенг тарқалган.
Снорри Стурлусоннинг „Кичик Эдда“ асарида Улл фақат икки марта тилга олинади — бир марта Сифнинг ўғли ва худо Торнинг ўгай ўғли, камончи ва чанғи учувчиси; ва яна бир марта кеннинг муҳокамасида — камондан отиш, чанғи учиш, ов ва қалқонлар худоси сифатида; қалқонни бошқача тарзда „Улл кемаси“ деб аташ мумкинлиги ҳам айтилади. Бундан ташқари, „Катта Эдда“да Улл фақат гоҳ-гоҳ эсланади; Асларнинг тураржойлари рўйхатида айтилишича, Улл Идалир („тислар водийси“) деган жойда яшайди. Бу ном камондан отиш билан ҳам боғлиқ бўлиши мумкин, чунки тисс бу қуролни тайёрлаш учун энг муносиб ёғочдир[2].
Норвегия ва Швецияда — аммо Дания ёки Исландияда эмас — Улл номи билан аталган кўплаб географик жойлар мавжуд, масалан, Гётеборгдаги Уллеви ва Ослодаги Уллерн, бинобарин, у оддий одамлар учун муҳим бўлган бўлиши мумкин[3]. Жорж Думéзил ушбу худо билан боғлиқ топонимлар „Норвегия ва Марказий Швециядаги жуда зич гуруҳлар“ томонидан ифодаланганлигини таъкидлаб, унинг „Даниядаги кўп сонли топонимларда“ учрайдиган Тюр худоси билан алоқасини кўрсатади (айни пайтда, Улл „Дания манзарасида“ деярли йўқ), лекин „Норвегия ва Марказий Швецияда“, шунингдек, Уллнинг „Митраик хусусиятлари“ да деярли учрамайди. Эҳтимол, вақт ўтиши билан унинг ўрнини бошқа аслар олгандир[4].
Шимолий Европада Улл шарафига кўплаб ибодатхоналар қурилган. Унинг меҳробида қасамёд қилинадиган муқаддас узук ётади. Айтишларича, бу узук торайиш хусусиятига эга бўлиб, ёлғон қасам ичганнинг бармоғини синдириб қўярмиш[5]. Лилла Уллеви шаҳрида (Швеция) археологлар Уллнинг қадимий зиёратгоҳини топдилар. Унинг атрофида олиб борилган қазишмаларда 65 та узук топилган. Саксон Грамматикнинг „Данияликларнинг иши“да Один у ердан қувилганидан кейин гўё Византияда ҳукмронлик қилган Оллерус ҳақида сўз боради.
Локи Сифнинг олтин сочларини у билан баҳам кўрмади.

Манбалар
- ↑ „Храм - Исследования : Кто такой Улль?“. нортҳерн.тҳесаурусдеорум.cом. 2017-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 11-август.
- ↑ Хелен Гербер. Мифы Северной Европы. Литрес, 2017-01-12. ИСБН 5457027562.
- ↑ Ж. Дюмезиль. Верховные боги индоевропейцев. Рипол Классик. ИСБН 9785458349451.
- ↑ „Гром и слияние“ (ру). ИноСМИ.Ру (2017-йил 10-август). Қаралди: 2017-йил 11-август.
- ↑ „Мир Скандинавской мифологии - Сказания о Богах - Улль“. мифс.су. Қаралди: 2017-йил 11-август.
Адабиётлар
- Беовулф. Старшая Эдда. Песн о Нибелунгах. Библиотека всемирной литератури. — М., 1975.
- Верховниэ боги индоэвропейсев. — М.: Наука, 1986. — 234 с. (Серия „Исследования по фолклору и мифологии Востока“).
- Скандинавская мифология: Энсиклопедия. — М: Эксмо, 2004. — 592 с. — ИСБН 5-699-05245-3.
- Мифологическая энсиклопедия