Upaya
 Буддизм |
|---|
| Маданияти |
| Тарихи |
| Буддистлар |
| Мактаблар |
| Ибодатхоналар |
| Матнлар |
| Портал |
Буддизмда упая (Санскрит: उपाय, упāя, восита, педагогика) – бу Буддизмда озодликка эришиш йўлларидаги йўл-йўриқ беришнинг бир жиҳати бўлиб, бунда онгли, ихтиёрий ҳаракат йўналиши бўйича „тўлиқ бўлмаган асос“га таянган ҳолда амалга оширилади. Упая кўпинча каушаля (कौशल्य, „усталик“) билан бирга ишлатилади, ва упая-каушаля „воситаларда маҳорат“ маъносини билдиради.
Упая-каушаля – бу консепция бўлиб, у шуни таъкидлайди, амалиётчилар маърифатга эришиш учун вазиятга мос келадиган ўзига хос усуллар ёки техникаларни қўллашлари мумкин. Бунда шу назарда тутилади: агар бирор усул ёки қараш энг олий маънода „ҳақиқий“ бўлмаса ҳам, у амалий жиҳатдан фойдали бўлиши мумкин; яъни, у амал қилувчини ҳақиқий англашга яқинлаштиради. Ускуна сифатида ишлатилган маҳорат, яъни тингловчига мослаштирилган хабар етказиш қобилияти, Пали канонида жуда катта аҳамиятга эга[1].
Дигитал Диcтионарй оф Буддҳисм лойиҳасининг қайд этишича, хитойча фāнгбиàн сўзини инглиз тилига ‘скиллфул’ (усталик билан) ёки ‘ехпедиэнтъ (воситали) деб таржима қилиш қийин, чунки коннотациялар контекстга қараб ўзгаради: (1) бу таълимотларга қойил қолиш – Будданинг мураккаб ҳақиқатларни оддий тилда тушунтира олиши (шунинг учун, „усталик билан“), аммо шу билан бирга (2) улар энг олий ҳақиқатга нисбатан пастроқ даражадаги таълимотлар бўлиб, ҳақиқатни тўлиқ акс эттирмайди ва бир турдаги „оралиқ чора“ сифатида хизмат қилади (шунинг учун, „воситали“)[2].
Манбалар
- ↑ "Ит ис труэ тҳат тҳе терм транслатед 'скилл ин меанс', упая-каусаля, ис пост-cанониcал, бут тҳе эхерcисе оф скилл то wҳич ит реферс, тҳе абилитй то адапт онеъс мессаге то тҳе аудиэнcе, ис оф энормоус импортанcе ин тҳе Пали Cанон." Ҳоw Буддҳисм Беган, Ричард Ф. Гомбрич, Мунширам Маноҳарлал, 1997, п. 17.
- ↑ Ин cоллоқуиал усаге, фангбиан cан алсо меан „го то тҳе тоилет“ (э.г., литерал „ларге“ анд „смалл“ cонвениэнcес аре дабиан 大便 „дефеcатион“ анд хиаобиан 小便 „уринатион“). Сеэ Виcтор Маир'с „Лингуистиc Адвиcе ин тҳе Лаваторй“.
Адабиётлар
- Федерман, Асаф (2009), „Литерал меанс анд ҳидден меанингс: а неw аналйсис оф скиллфул меанс“ (ПДФ), Пҳилосопҳй Эаст анд Wест, 59 (2): 125–141, дои:10.1353/пеw.0.0050, С2CИД 574336
- Мацунага, Даиган анд Алиcиа (1974). Тҳе cонcепт оф упāя ин Маҳāйāна Буддҳист пҳилосопҳй, Жапанесе Жоурнал оф Буддҳист Студиэс 1 (1), 51–72
- Пе, Мичаэл (1978). Скилфул Меанс – А cонcепт ин Маҳаяна Буддҳисм. Лондон: Гералд Дуcкwортҳ & Cо. Лтд. ИСБН 0-7156-1266-2
- Снеллгрове, Давид (1987). Индо-Тибетан Буддҳисм: Индиан Буддҳисц & Тҳеир Тибетан Суccессорс (2 волумес). Бостон, Массачусетц, УСА: Шамбҳала Публиcатионс, Инc. ИСБН 0-87773-311-2 (в. 1) & ИСБН 0-87773-379-1 (в. 2)
- Счроэдер, Жоҳн (2001) Скиллфул Меанс: Тҳе Ҳеарт оф Буддҳист Cомпассион. Университй оф Ҳаwаии Пресс. ИСБН 0-8248-2442-3
- Татз, М., транс. (1994). Тҳе Скилл ин Меанс (Упаякаусаля) Сутра. Делҳи: Мотилал Банарсидасс