Ursus arctos sitkensis sahifasining manbasini koʻrish

{{Taxobox|image=Sitka brown bear.jpg|image_caption=[[Bronks hayvonot bogʻi]]dagi ayiq|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref>{{cite web|url=https://www.iucnredlist.org/species/pdf/121229971/attachment|title=IUCN Brown Bear subspecies status|access-date=August 29, 2022}}</ref> (ABC orollari)|regnum=[[Hayvonlar]]|phylum=[[Xordalilar]]|classis=[[Sutemizuvchilar]]|ordo=[[Goʻshtxoʻrlar]]|familia=[[Ursidae]]|genus=''[[Ursus]]''|species=''[[Ursus arctos|U. arctos]]'' × ''[[Ursus maritimus|U. maritimus]]''|subspecies='''''U. a. sitkensis'''''|trinomial=''Ursus arctos sitkensis''|trinomial_authority=[[Clinton Hart Merriam|Merriam]], 1896|range_map=|range_map_caption=}}
'''''Ursus arctos sitkensis''''' ('''Sitka qoʻngʻir ayigʻi''') – janubi-sharqiy [[Alyaska]]da va [[Aleksandr arxipelagi]]ning bir qismi boʻlmish Admiralti, Baranof va Chichagof orollarida (xalq tilida ABC orollari deb nom olgan) uchrovchi [[Qoʻngʻir ayiq|jigarrang ayiqning]] kichik turi va [[Populyatsiya|populyatsiyasi]]. U nafaqat qoʻngʻir ayiqlar, balki [[Oq ayiq|qutb ayiqlari]] bilan ham aloqador boʻlgan noyob genetik tuzilishga ega<ref name="stephens2013">{{Veb manbasi |muallif=Stephens, Tim |sarlavha=DNA Study Clarifies Relationship Between Polar Bears and Brown Bears |nashriyot=[[University of California, Santa Cruz]] Newscenter |url=https://news.ucsc.edu/2013/03/polar-bear-genomics.html |sana=March 14, 2013 |qaralgan sana=2017-08-01}}</ref>. Qoʻngʻir ayiq yomgʻirli, nam iqlimga ega [[Tongass milliy oʻrmoni]]dan topilgan.

== Morfologiyasi ==
ABC orollarida uchrovchi mazkur ayiqlarning koʻrinishi, odatda Alyaska yarim orolida yashovchi jigarrang ayiqlarnikiga juda oʻxshash boʻlib, ular sutli shokolad rangidagi moʻyna bilan qoplangan. Ushbu ayiq turining dum qismi oq boʻlib, jussasi – ulkan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Rozell, Ned. |sarlavha=The Brown Bear: Father of the Polar Bear |nashriyot=Alaska Science Forum |sana=1996-12-05 |url=http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF13/1314.html |arxivurl=https://web.archive.org/20120629141022/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF13/1314.html |arxivsana=2012-06-29 |qaralgan sana=2017-08-01}}</ref>. Ayiq turi odatda sutli shokolad rangida boʻlsa-da, ayrim vakillarining yungi malla, hattoki, qora rangda ham boʻlishi mumkin. Ayiqlarning old oyoq barmoqlarida uzun tirnoqlar mavjud. Voyaga yetgan erkak ayiqlarning vazni oʻrtacha {{Convert|195|-|390|kg|abbr=on|-1}} ni tashkil qiladi. Katta yoshli urgʻochilarining vazni esa oʻrtacha {{Convert|95|-|205|kg|abbr=on|-1}} ga teng. Voyaga yetgan ayiqlarning oʻrtacha boʻyi {{Convert|90|-|110|cm|abbr=on}} ni tashkil etadi<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipediya:Manba kerak|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">iqtibos kerak</span>]]'' &#x5D;</sup>.

== Yashash joyi ==
Ushbu ayiqlar Tongass milliy oʻrmoni hududida yashaganligi sababli, Tongass ekotizimida joylashgan turlar bilan birga hayot kechiradi. Ushbu ekotizimda ikkita daraxtda yashovchi turi Picea sitchensis va Tsuga heterophylla keng tarqalgan<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipediya:Manba kerak|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">iqtibos kerak</span>]]'' &#x5D;</sup>.

== Ovqatlanishi ==
Ursus arctos sitkensisning ratsioni mintaqa uchun endemik boʻlgan turli xil oʻsimlik va hayvonlardan tarkib topgan. Turli xil qoʻziqorin, oʻsimlikning [[piyozcha]]lari, salmon malinasi va koʻk maymunjon singari rezavorlar ayiqlarning asosiy isteʼmol mahsulotidir. Hayvonlardan [[suvsar]], [[sichqon]], [[olmaxon]] va lasos singari jonivorlarni ovlaydi<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipediya:Manba kerak|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">iqtibos kerak</span>]]'' &#x5D;</sup>.

== Xulq-atvori ==
Bu turdagi ayiqlar odatda yolgʻiz holda yashaydilar, biroq oziq-ovqat manbalari koʻp boʻlgan hududlarda toʻda boʻlib yurish holatlari kuzatiladi. Moʻl-koʻl oziq-ovqat mahsulotlariga ega boʻlgan hududlar bir nechta ayiqlarni jalb qilishi mumkin. Ayiqlar jinsiy yetuklikka oʻrtacha 4-7 yoshda erishadilar, juftlashish may va iyul oylarida sodir boʻladi. Ushbu ayiqlar uchun qish uyqusi oktyabrdan aprelgacha, uzogʻi iyun oyigacha davom etadi. Homilador ayiqlar yanvar yoki fevral oylarida uyada bolalaydi, oʻrtacha ikki-uchtagacha bola tugʻadi. Tugʻilgan ayiq onasi bilan uch yilgacha birga yashaydii, bu vaqt ichida ona ayiq homilador boʻlmaydi<ref name="bearuk">{{Veb manbasi |url=http://www.fourdirections.webspace.virginmedia.com/page115.html |sarlavha=Bear Conservation UK |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141205051328/http://www.fourdirections.webspace.virginmedia.com/page115.html |arxivsana=December 5, 2014 |ish=fourdirections.webspace.virginmedia.com}}</ref>.

== Oq ayiqlar bilan bogʻliqligi ==
Bu jigarrang ayiq qoʻngʻir ayiq bilan bogʻliq barcha jismoniy xususiyatlarni va xatti-harakatlarini oʻzida namoyish etadi, ammo ular mitoxondrial DNKga ega ekanligi bilan qoʻngʻir ayiqlardan farqlanadi. Bu xususiyat, jigarrang ayiqlarning qutb ayiqlari bilan ham bogʻliqligi bor ekanligini koʻrsatadi<ref name="Cahill2013">{{Cite journal|last=Cahill, J. A.|last2=Green, R. E.|last3=Fulton, T. L.|last4=Stiller, M.|last5=Jay, F.|last6=Ovsyanikov, N.|year=2013|title=Genomic Evidence for Island Population Conversion Resolves Conflicting Theories of Polar Bear Evolution|journal=[[PLOS Genetics]]|volume=9|issue=3|page=e1003345|doi=10.1371/journal.pgen.1003345|pmc=3597504|pmid=23516372}}</ref>.

== Tadqiqotlar ==
1996-yilda Alyaskadagi jigarrang ayiqlarning filogeografiyasi, xususan [[Alaska|Alaskada]] mavjud boʻlgan kenja turlari boʻyicha tadqiqot oʻtkazilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, ayrim populyatsiyalar faqat ABC orollariga xos boʻlgan<ref>{{Cite journal|last=Talbot, Sandra L.|last2=Shields, Gerald F.|title=Phylogeography of Brown Bears (Ursus Arctos) of Alaska and Paraphyly within the Ursidae|journal=[[Molecular Phylogenetics and Evolution]]|volume=5|issue=3|year=1996|pages=477–494|doi=10.1006/mpev.1996.0044|pmid=8744762}}</ref>. Ursus arctos sitkensis ayiqlari 0,5 million yil oldin orolda yashaganligi aniqlangan.

== Tahdidlar ==
Odamlar bilan toʻqnashuvlar ayiqlar sonining kamayishidagi asosiy omildir. Bunday holatlar ayiqlarning shahar hududiga kirgan vaqtida yoki orollardagi ovchilar tomonidan ovlanish vaqtida sodir boʻladi<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipediya:Manba kerak|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">iqtibos kerak</span>]]'' &#x5D;</sup>. Ayiqlar populyatsiyasining pasayishiga sabab boʻladigan boshqa omillardan biri, iqlim oʻzgarishidir. Iqlim oʻzgarishlari, hattoki butun turga salbiy taʼsir oʻtkazishi mumkin<ref name="Cahill2013"></ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Alaska faunasi]]
[[Turkum:Aleksandr arxipelagi]]
[[Turkum:Arktika sutemizuvchilari]]
[[Turkum:Grizli ayiqlari]]