Ustun-bit
"Устун-бит"[1] (инглизча: Батcолумн ёки Бат Cолумн) — америкалик ҳайкалтарош Клейс Олденбург (1929-йилда туғилган) томонидан яратилган улкан ташқи пўлат ҳайкал. Бу бейсбол таёқчаси кўринишидаги панжара тузилиши, унинг дастаси устида туради; ҳайкал баландлиги — 31 м (101 фут.), материал кулранг бўялган пўлатдир. Ҳайкалтарошликни замонавий санъатнинг жой санъати каби йўналишига киритиш мумкин, унинг ўзига хос хусусияти бадиий асар яратишда „жойнинг ўзига хос хусусиятлари“ ни ҳисобга олишдир[1].
Яратилиш тарихи
Cолумн-Бит АҚСҲ Умумий Хизматлар Бошқармаси томонидан Архитектурада Санъат дастурининг бир қисми сифатида буюртма қилинган. Ўша йили ҳайкал Чикагонинг марказида[1] Wест Мадисон кўчаси, 600-уйда жойлашган Гаролд Вашингтон ижтимоий фаровонлик маркази биноси ёнида ўрнатилди. Баъзи манбаларда Олденбургнинг рафиқаси Кузи ван Брюгген[д] (1942-2009)[1] ҳаммуаллиф сифатида кўрсатилган.
Олденбург ўз ишини граффити ва деразаларни безаш рассоми сифатида бошлаган, кейинчалик ҳайкалтарошликка қизиқа бошлаган. 1960-йилларнинг бошидан қоғоз, кўпикли каучук, кейинчалик винил ва бошқа материаллар билан тўлдирилган газламалардан кундалик буюмларнинг (озиқ-овқат, ёзув машинкаси, чангюткич ва бошқалар) ҳайкалтарош катталаштирилган тасвирларини яратишга киришди. Шаҳар маконида гигант ҳайкалларни яратиш соҳасидаги биринчи амалга оширилган лойиҳа «Липстиcк» Ел университетида бўлди (1969). 1976-йилда Филаделфияда улкан ҳайкал ўрнатилди «Cлотҳеспин», 1977-йилда Париждаги Помпиду марказида -«Cолоссал Аштрай wитҳ Фагендс}»[2].
Тавсиф, талқин
Очиқ панжарали структура функционал сабабларга кўра — ҳайкалга шамол томонидан яратилган юкни камайтириш учун ишлатилган. Ҳайкалнинг шакли ва уни ясаган материали маҳаллий хусусиятлар билан боғлиқ: бу маҳаллий пўлат саноати ва шаҳарнинг бейсболга бўлган муҳаббатини эслатади, шунингдек, машҳур Чикаго архитектура мактабига ҳурматнинг далилидир, кўп қаватли бинолар ва вертикал чизиқларга эътибор қаратилди; Бундан ташқари бейсбол таёқчаси полиция таёқчасига ўхшаб кетганлиги сабабли, ҳайкал шаҳарнинг жиноятчилик даражаси юқорилиги учун тарихан салбий обрўга эга эканлигини эслатиб туради[1].
Олденбургнинг ўзи ўз иши ҳақида айтганидек, агар бирон бир бинони ағдариб ташласангиз, натижада „тутқичда мувозанатни ушлаб турган кўршапалаклар“[1] каби кўринишга эга бўлади. Олденбургнинг 1960- ва 1970-йилларда барпо этилган бошқа улкан обектлари сингари, Кўршапалак устуни архитектура танқидчилари томонидан анъанавий шаҳар ёдгорликларига жуда муваффақиятли алтернатива сифатида кўриб чиқилади[3].
Яна қаранг
Манбалар
Адабиётлар
- Демпси Э.[д]. Стили, школи, направления. Путеводител по современному искусству = Стйлес, Счоолс анд Мовеменц : [пер. с англ.]. — М. : Искусство — ХХИ век, 2008. — 304 с. — 3000 экз. — ИСБН 978-5-98051-053-4.
- Котломанов А. О. После „Манифести“. Петербургская арт-ссена в условиях новой стабилности : [арх. 14-августа 2019] // Вестник СПбГУ. Серия 15: Искусствоведениэ. — 2015. — № 1. — С. 204—208.