Usuli savtiya

Усули савтия (араб. — товуш усули) — хацавод ўргатиш усулларидан. Бу усулда сўзнинг энг кичик бўлаги, яъни нутқ товушларини изчил идрок этиш (аналитик товуш усули) ва нутқ товушларини ёзув белгилари (ҳарфлар) опкали тиклаш асос қилиб олинади. Кўп тилларда, жумладан, ўзбек тилида савод ўргатиш аналитиксинтетик товуш усулига, яъни аналитик ва синтетик товуш усулларини узвий боғлаб олиб бориш тамойилига асосланади. Аналитик товуш усулини дастлаб франсуз педагоги Ж.Жакото (ХИХ асрнинг 30-йилларида), синтетик товуш усулини немис педагоги Г. Стефани (ХИХ аср бошларида) қўллаган. Аналитиксинтетик товуш усулининг энг мақбул вариантини Россияда К.Д. Ушинский, Ғарбий Европада Ф. Дистервег, К. Фогел ва бошқа яратган. Товуш усули Ўрта Осиёдаги маҳаллий мактабларда, жумладан, ўзбек мактабларида ХИХ асрнинг охири — ХХ аср бошларида пайдо бўлган. Унинг тарқалишида ўлкадаги рустузем мактаблари ва татар муаллимлари очган мактаблар асосий манба бўлган. Шу мактаблар таъсирида илғор маҳаллий зиёлилар, жадидлар мактабхоналардаги таълим усули (усули ҳижоя)да савод ургатиш қийинлигини англаб, ўзлари очган мактабларида Усули савтияда даре бера бошладилар. 1902-йил С. Саидазизов синтетик товуш усулида "Ус тоди аввал" ўзбекча дарелигини тузган. Бу дарелик узоқ йиллар янги усулдаги бир нечта мактабларда асосий алифбе китоби сифатида ўқитилиб келинган. Мусулмон укитувчиларнинг Тошкентда бўлиб ўтган 1қурултойи (1918-йил август) барча ўзбек мактабларида товуш усулида даре бериш ҳақида қарор қабул қилди. Давр ўтиши билан бу усул педагогика ва психология маълумотлари асосида такомиллашиб борган.