Utba ibn Abu Sufyon sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Utba ibn Abu Sufyon <br> {{lang-ar|عتبة بن أبي سفيان}}
| tasvir =
| lavozim = [[Misr]] hokimi
| boshlanish davri = 664
| tugash davri = 665
| oʻtmishdoshi = [[Abdulloh ibn Amr ibn al-Os]]
| vorisi = [[Uqba ibn Amir]]
| tavallud_sanasi =
| tavallud_joyi = [[Makka]]{{cn|date=January 2023}}
| vafot sanasi = 665 yoki undan keyin
| vafot joyi =
| vafoti sababi =
| munosabatlar = [[Banu Umayya]] (urugʻ)
| bolalari = [[Al-Volid ibn Utba ibn Abu Sufyon|al-Volid]]
| otasi = [[Abu Sufyon]]
| onasi = [[Hind bint Utba]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| istiqomat_joylari =
}}
'''Utba ibn Abu Sufyon ibn Harb''' ({{Lang-ar|عتبة بن أبي سفيان بن حرب}}) – [[Damashq xalifaligi|Umaviylar]] oilasining aʼzosi. Akasi xalifa [[Muoviya I]] ({{Hukmronlik|661|680}}) davrida 664–665-yillarda [[Misr]] hokimi boʻlgan.

== Hayoti ==
[[Fayl:Sufyanid_dynasty_genealogy.png|right|thumb|300x300px|Sufyoniylarning oila daraxti. Sufyoniylar [[Damashq xalifaligi|Umaviylar xalifaligining]] hukmron oilalaridan boʻlib, Utba ham ushbu oiladan boʻlgan.]]
Utba Banu [[Umaviylar|Umayya]] qabilasidan [[Abu Sufyon|Abu Sufyon ibn Harb]] va [[Hind bint Utba|Hind bint Utbaning]] oʻgʻli boʻlgan{{Sfn|Morony|1987}}. [[Xalifa]] [[Umar|Umar ibn al-Xattob]] ({{Hukmronlik|634|644}}) hukmdorligi davrida unga [[Makka]] atrofida joylashgan Kinona qabilasidan ''[[sadaqa]]'' (oʻlpon) yigʻish vazifasi yuklangan{{Sfn|Donner|1981}}. Ulardan yigʻilgan pulni savdoga ishlatmoqchi boʻlgan{{Sfn|Donner|1981}}. Utba islom paygʻambari [[Muhammad|Muhammadning]] rafiqasi [[Oysha]] boshchiligida 656-yilda [[Basra]] yaqinidagi [[Tuya jangi|Tuya jangida]] [[Quraysh|Qurayshning]] koʻpchilik vakillari bilan Muhammadning amakivachchasi xalifa [[Ali|Aliga]] ({{Hukmronlik|656|661}}) qarshi jang qilgan. Alining gʻalabasidan soʻng darhol Utba Oysha roziyallohu anhodan panoh topgan va Aliga bay’at qilishdan qochdi. Koʻp oʻtmay akasi [[Muoviya I|Muoviya]] Suriya hokimi boʻlgach, [[Damashq|Damashqqa]] qochishga muvaffaq boʻlgan{{Sfn|Madelung|1997}}. Muoviya va [[Amr ibn al-Os]] oʻrtasidagi ittifoq muzokaralarida Utba ukasini Aliga qarshi qoʻllab-quvvatlashi evaziga Amrning umrbod Misr hokimi boʻlish taklifini qabul qilishni talab qilgan{{Sfn|Madelung|1997}}. Utba keyinchalik 657-yilda Aliga qarshi [[Siffin jangi|Siffin jangida]] Muoviyaning tarafdorlari safida boʻlgan{{Sfn|Madelung|1997}}. Muoviya 661-yilda xalifa boʻlgan va Utbani 662-yil martida Makkaga har yilgi [[haj]] ziyoratiga boshchilik qilishga mas’ul qilib tayinlagan{{Sfn|Morony|1987}}.

664-yilda Amr vafot etgach, uning oʻgʻli Abdulloh bir necha haftaga Misr hokimi etib tayinlangan, soʻngra oʻz lavozimidan chetlashtirilgan va uning oʻrniga Utba Misr hokimi etib tayinlangan{{Sfn|Kennedy|1998}}. Uqba [[Iskandariya|Iskandariyada]] 12 000 arab qoʻshinini joylashtirish va ''Dar al-Imora'' hokim saroyini qurish orqali musulmon arablarning mavqeini mustahkamlagan hamda shahar siyosiy ahamiyatini oshirgan{{Sfn|Kennedy|1998}}. Dar al-Imora Fustatda joylashgan arab hokimining qarorgohi sifatida xizmat qilishga moʻljallangan{{Sfn|Bruning|2018}}. Utba, arab manbalariga koʻra, Misrning birinchi arab hokimi boʻlib, Iskandariyaga tashrif buyurgan deb qayd etilgan, ammo al-Balozuriyning soʻzlariga koʻra, hokim sifatida Amr shaharga kirgan{{Sfn|Bruning|2018}}. Shunga qaramay, Utba Iskandariyadagi arab qoʻshinlarining soni hali ham yetarli emasligini va katta mahalliy nasroniy aholisiga nisbatan zaifligini xavotir bilan kuzatib turardi{{Sfn|Kennedy|1998}}.

Utba ibn Abu Sufyon 665-yilda vafot etgan{{Sfn|Rosenthal|2015}} va uning oʻrniga Muhammadning yuk tashuvchi chorvadori [[Uqba ibn Amir]] kelgan{{Sfn|Kennedy|1998}}. Biroq IX asr tarixchisi [[Tabariy|at-Tabariyning]] yozishicha, Utba 667-yilning fevralida, u yoki uning ukasi Anbasa keyingi yili yaʼni 668-yilning yanvarida Hajga boshchilik qilgan{{Sfn|Morony|1987}}.

[[Madina (shahar)|Muoviya]] va uning oʻgʻli, vorisi xalifa [[Yazid I]] ({{Hukmronlik|680|683}}) hukmronligi davrida Utbaning oʻgʻli Volid Madinaga hokim sifatida yuborilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{sfn whitelist|CITEREFBrinner1987}}
* {{The History of al-Tabari |volume=2 |url={{Google Books|BQNtV--kD5sC|plainurl=y}}}}
* {{cite book |last1=Bruning |first1=Jelle |title=The Rise of a Capital: Al-Fusṭāṭ and Its Hinterland, 18-132/639-750 |date=2018 |publisher=Brill |location=Leiden and Boston |isbn=978-90-04-36635-0 |url=https://books.google.com/books?id=cGdjDwAAQBAJ&pg=PA50}}
* {{cite book |last1=Donner |first1=Fred M. |author-link=Fred M. Donner |title=The Early Islamic Conquests |year=1981 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=0-691-05327-8 |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ}}
* {{cite book |last=Kennedy |first=Hugh |author-link =Hugh N. Kennedy |title =Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517 |chapter=Egypt as a Province in the Islamic Caliphate, 641–868 |publisher=Cambridge University Press |editor-last=Petry |editor-first=Carl F. |location=Cambridge |year=1998 |isbn=0-521-47137-0 |pages=62–85 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=y3FtXpB_tqMC&pg=PA62 }}
* {{cite book |last1=Madelung |first1=Wilferd |author-link=Wilferd Madelung |title=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-56181-7 |url=https://books.google.com/books?id=2QKBUwBUWWkC }}
* {{The History of al-Tabari |volume=18 |url={{Google Books|15TZsW4gTY0C|plainurl=y}}}}
* {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Franz |title=Man versus Society in Medieval Islam |date=2015 |publisher=Brill |location=Leiden and Boston |isbn=978-90-04-27088-6 |url=https://books.google.com/books?id=M_4QBQAAQBAJ&pg=PA633}}

{{Start box}}
{{s-bef|before=[[Abdulloh ibn Amr ibn al-Os]]}}
{{S-ttl
| title = [[Misr]] hokimi
| years = 664–665
}}
{{s-aft|after=[[Uqba ibn Amir]]}}
{{S-end}}

[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:7-asr Misrdagi Umaviylar hokimlari]]