Utsullar

Уцуллар (хит. масалан. пинйин , пинйин Ҳуíҳуī Зу; асл номи — уцат; шунингдек, уцет, хуэйлар, хайнанча тямлар; Хайнан хитойлари томонидан Хуан-нан ёки Ҳуи-ток деб аталади) — Хайнан провинсиясида, оролнинг жанубий қирғоғи яқинидаги Саня шаҳрининг Янглан тумани чеккасидаги Хуэйсин ва Хуэйхуэй қишлоқларида яшайдилар. Уцуллар ХХР ҳукумати томонидан миллий озчилик деб ҳисобланмайди ва диний сабабларга кўра Хуэйсзу таркибига киради. Хитойликлар томонидан ассимиляция қилинади.

Тили

Уцуллар чам тиллар гуруҳи таркибига кирувчи цат (хайнан хуэй) тилида мулоқот қилишади ,1999-йил ҳолатига кўра ушбу тилда 3800 нафар одам ёки уцулларнинг 76 % сўзлашади. Жанубий Мин ёки Кантон тили иккинчи тил сифатида ишлатилса, мактабларда путунхуа тилидан ҳам фойдаланишади.

Келиб чиқиши ва тарихи

Уцуллар Ветнам босқинидан қочган, ҳозирги Жанубий Ветнам ҳудудидаги Чампа давлатида яшаган тямларнинг авлодларидир. Уцуллар Хайнанга тахминан 6-9 аср олдин кўчиб келишган деб тахмин қилинади.

Бир қатор тадқиқотчилар 1980-йилларнинг бошида Уцул жамиятида маълум ўзгаришлар рўй бергани, бунинг натижасида аёлларнинг ижтимоий эркинлиги ва иқтисодий мустақиллиги сезиларли даражада ошганини қайд этадилар.

1990-йиллар охирида уцуллар ва хитойликлар ўртасидаги юзага келган этник можаро қуролли тўқнашувга айланиб кетган. Натижада 500 нафар уцул ҳибсга олинди.

Анъанавий турмуш тарзи

Уцулларнинг асосий машғулотлари — балиқчилик ва қишлоқ хўжалиги ҳисобланади.

Дини

Ислом динининг сунний мазҳабига эътиқод қилишади, шу билан биргашиаларга хос баъзи хусусиятлар ҳам кўзга ташланади. Уцулларнинг ўзлари ҳар доим мусулмон бўлганларига ишонишади, аммо тадқиқотлар уцулларнинг аждодлари Чампа давлатининг таркибида Ислом динини қабул қилганларини кўрсатади (Бринк 1997: п.).

Адабиётлар

• Жудй Бринк, Жоан П. Менчер „Исламиc "фундаменталисм" анд фемале эмпоwермент амонг тҳе Муслимс оф Ҳаинан исланд, Пеопле’с Републиc оф Чина“, . [1]. Роутледге, 1997 — 41-56-бет. ИСБН 0415911869. 

Ҳаволалар

• Цацкий язик в Этҳнологуэ. Лангуагес оф тҳе Wорлд.