Еревандаги қурувчилар клуби (1929-йил, меъморлар М. Мазманян, К. Алабян, Г. Кочар), ҳозирги Константин Станиславский номидаги Ереван рус драма театри

ВОПРА (Бутунроссия Пролетар меъморлари жамияти (Бутуниттифоқ уюшмаси)) — 1929-йилда ташкил этилган совет меъморларининг ташкилоти бўлиб, синфий пролетар архитектурасини яратишни эълон қилган. У мафкуравий жиҳатдан Россия Пролетар Ёзувчилар уюшмаси (РПЙУ) ва Пролеткултга яқин эди. 1932-йилда ВОПРА Совет архитекторлари иттифоқининг бир қисми бўлди.

1929-йил августда Москвада уни ташкил этиш тўғрисидаги декларацияни имзолаган ВОПРАнинг таъсисчилари К. Алабян, В. Бабенков, В. Бабуров, А. Власов, Ф. Дерябин, Н. Заплетин, А. Заславский, А. Зилберт, К. Иванов, Г. Козленков, Г. Кочар, М. Крестин, М. Крюков, М. Куповский, М. Мазманян, И. Маца, А. Михайлов, А. Мордвинов, Н. Поляков, Ф. Терёхин, В. Симбирцев, Г. Солодовник ва А. Файфел бўлган. Ташкилот бошқаруви таркибига етти киши — И. Маца (раис), А. Заславский (раис ўринбосари), В. Бабуров (котиб), Г. Козленков, А. Мордвинов, В. Симбирцев, Ф. Дерябин (кенгаш аъзолари) кирди. 1930-йил бошига келиб, Москвадаги ВОПРА сони 49 кишидан иборат эди. Бундан ташқари, Ленинград (35 киши), Томск, Украина (45 киши), Грузия (20 киши) ва Арманистонда (18 киши) жамиятнинг бўлимлари ташкил этилган[1].

ВОПРА аъзолари механизациялаш, стандартлаштириш ва қурилиш технологияси ютуқларига асосланган янги пролетар архитектурасини яратишни эълон қилдилар, бу ҳам янги коллектив ҳаётга, ҳам пролетариат эҳтиёжларига хизмат қилиш учун мўлжалланган эди. Бошқа меъморлар ташкилотларининг фаолияти — МАЖ, АСНОВА ва ЗАУ — ВОПРА декларациясида буржуа санъати қаторига киритилди; бунга жавобан АСНОВА аъзолари вопрачиларни эклектицизмда, конструктивистлар идеализмда айбладилар[1]. ВОПРА 1920-йилларнинг охири — 1930-йилларнинг бошидаги совет архитектурасининг баъзи намуналарини, хусусан, меъмор К. С. Мелникованинг ўз уйини ва бошқа биноларини кескин танқид қилиш билан танилган[2][3].

1929-1931-йилларда ВОПРАнинг бригадалари ва алоҳида аъзолари кўплаб меъморчилик танловларида иштирок этдилар, турли лойиҳаларни, жумладан, Москвадаги Крестянская Застава майдонининг дизайни (Н. Круглов, Б. Штивел, Э. Розеняцм), Чарджуя режасини тузиш (О. Балян, В. Бабуров, А. Заславский, И. Кичаков, А. Файфел, А. Швецов), Москвадаги Марказий маданият ва истироҳат боғи лойиҳаси (П. Голденберг, В. Долганов), сирк театри (Б. Штивел), Свердловскдаги Катта синтетик театр (Н. Круглов, А. Машинский) ва бошқаларни[1] амалга оширдилар.

1930-йил июн ойида ВОПРА ўз фаолиятини Бутуниттифоқ архитектура ва илмий жамиятининг Москва области бўлимига (БАИЖМОБ) ўтказди, аммо 1932-йилгача у ўз мустақиллигини сақлаб қолди. Совет архитекторлари иттифоқининг ташкил этилиши муносабати билан тамомила тугатилди[1].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Хазанова 1970.
  2. ↑ Хан-Магомедов С. О. Константин Мелников. — М.: Архитектура-С, 2006. — C. 168.
  3. ↑ Михайлов А. Группировки совецкой архитектури. — М.-Л., 1932. — С. 58.

Адабиётлар

  • Хмельницкий Д. С.. Архитектура Сталина. Психология и стиль. М.: Прогресс-Традиция, 2005. ИСБН 5-89826-271-7. 
  • Из истории советской архитектуры 1926—1932 гг.: Документы и материалы. М.: Наука, 1970 — 134—145-бет.