Vach
| санскр. वाच् | |
|---|---|
| Мифология | ҳинд |
| Таʻсир доираси | инсон нутқи |
| Отаси | Кама |
| Боғлиқ персонажлар | Индра, Митра, Варуна, Агни, Сома |
| Изоҳлар | Ригведа |
Вач (санскр. वाच्, ИАСТ: вāc, ҳарфлар. „нутқ“, „сўз“) ёки Вак — ҳинд мифологиясида нутқ ма’будаси, нутқнинг тимсоли.
„Ригведа“даги битта мадҳия Вачга бағишланган (РВ Х, 125)[1], унда унинг номи бевосита ишлатилмайди, лекин маʻбуда номига доимий овозли ишоралар қилинган[2]. Анукрамани сўзларига кўра, ушбу ўзини мақташ мадҳиясининг муаллифи Вачнинг ўзи ҳисобланади. Осмон, ер, сув, денгиз — Вачнинг яшаш жойлари дейилади. У осмондан баланд ва ердан кенгроқ бутун оламларга етиб боради. Кўпинча ма’буда бойликнинг бекаси сифатида та’кидланади. У бойликни севган кишиларига беради ва шунингдек, кучли, доно, браҳман ёки риши бўлишга ёрдам беради. Айнан Вач одамлар ўртасида тортишувларни келтириб чиқаради. У Индра, Митра, Варуна, Агни, Сома ва бошқа худолар билан боғланган, уларнинг маликаси, худолар томонидан яратилган илоҳий деб аталади[3].
Аммо Вач „Ригведа“дан кейинги даврда сюжетларда қатнашадиган ва оилавий алоқаларга эга бўлган тўлиқ ҳуқуқли қаҳрамонга айланади. У Атҳарваведада Вираж номи билан танилган ва Каманинг қизи. Аммо Саянанинг фикрига кўра, Вач риши Амбҳринанинг қизи[4]. „Атҳарва-веда“ давридан бери Вач космогоник ҳаракатлар билан боғлиқ. Шундай қилиб, у „Шатапатҳа Браҳмана“да Пражапати хотинларидан бири бўлиб, унинг ёрдами билан сув яратган. Вишвакарманда Вачаспати эпитети, я’ни „сўз ҳукмдори“, у „Маҳабҳарата“ ва „Тайиттирия Браҳмана“да Ведаларнинг онаси[5].
Эпик даврда Вач донолик ва нотиқлик ма’будасига айланади, у дарё ма’будаси Сарасвати номи билан танилган ва Брахманинг турмуш ўртоғи эканлиги айтилади. Унинг отаси бир хил Брахма („Бҳагавата-пурана“) ёки Дакша („Падма-пурана“) ҳисобланади. Ма’буда иштирокидаги энг машҳур сюжет шундан иборатки, Гандхарвалар Сомани ўғирлаб кетишади, уни худолар ва ришилар Вач эвазига сотиб олишади ва у ўз таклифи билан бунинг учун аёлга айлантирилган[6].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Ригведа. Мандалы ИХ—Х. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 282—283.
- ↑ Топоров В. Н. Об одном примере звукового символизма (Ригведа Х, 125) // «Поэтиcс» ИИ. Тҳе Ҳагуэ; Парис; Wарсзаwа, 1966. — П. 75—77.
- ↑ Мифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 219—220.
- ↑ Ригведа. Мандалы ИХ—Х. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 523.
- ↑ Доwсон Ж. А. Cлассиcал Диcтионарй оф Ҳинду Мйтҳологй анд Религион, Геограпҳй, Ҳисторй анд Литературе. — Лондон, 1928. — П. 329.
- ↑ Доwсон Ж. А. Cлассиcал Диcтионарй оф Ҳинду Мйтҳологй анд Религион, Геограпҳй, Ҳисторй анд Литературе. — Лондон, 1928. — П. 330.
Адабиётлар
- Броwн W. Н. Тҳе cреативе роле оф тҳе годдесс Вāc ин тҳе Риг Веда // Пратидāнам: Фесцчрифт Ф. Б. Ж. Куипер. Тҳе Ҳагуэ; Парис, 1968. П. 393—398.