Валентин Христофорович Колумб (1935-йил 3-май, Мизинер, Моркинский тумани, Мари АССР — 1974-йил 8-декабр, Ёшкар-Ола) — мари шоири, ёзувчи, таржимон, журналист. Мари комсомол мукофотининг биринчи лауреати (1968).

Валентин Колумб Христофорович
Таваллуди 1935-йил 3-май
Вафоти 1974-йил 8-декабр
Ёшкар Ола СССР Sovet Ittifoqi
Фуқаролиги СССР Sovet Ittifoqi
Касби Ёзувчи, шоир

Ҳаёти

Марилик колхозчиси Христофер Валентинович Колумб оиласида туғилган. Шоирнинг отаси ўзининг ғайриоддий фамилиясини қишлоқ ўқитувчиси, географик кашфиётлар тарихининг мухлисидан олган. Улуғ Ватан урушигача отам ўрмон хўжалигида ҳисобчи бўлиб ишлаган ва фронтда бедарак кетган деб эслайди шоир[1].

Валентин маҳаллий мактабни, кейин эса Адабиёт институтини тамомлаган. Ватанига қайтгач, ўзи туғилиб ўсган вилоятида туман комсомол қўмитаси котиби бўлиб ишлади.

Ёшкар-Олада у МАССР Давлат радио ва телевидениеси муҳаррири бўлиб ишлаган.

15-20-май кунлари Мари АССР ёзувчилар делегацияси таркибида Татар АССРда Мари адабиёти ва санъати ҳафталигида иштирок этган[2].

1964-йилдан 1968-йилгача Мари китоб нашриёти бош муҳаррири бўлган. Кейин „Оничко“ журналида мас’ул котиб, 1972-йилдан эса бош муҳаррир бўлиб ишлаган[3].

Ёшкар-Оладаги Туруновский қабристонида Колумб Валентин Христофоровичнинг қабри

Шоир 1974-йил 8-декабрда тўсатдан вафот этган[4][3].

Адабий фаолияти

1961-йилдан СССР Ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган.

.Адабиёт институтида ўқиган йилларида ўзини истиқболли шоир сифатида кўрсатган, институт шеърият семинари раҳбари Л.нинг ижобий баҳосини олган. 1950-йилда „Палме лийина“ („Танишамиз“) тўпламини нашр этган.

Колумб новатор шоир, эртаклар, балладалар, одалар ёзган. „Чодира, чодира“ („Менинг ўрмоним, ўрмоним“) шеъри, „Тÿня мемнан шинча дене онча“ („Дунё бизнинг кўзимиз билан қарайди“) шеърлари машҳур.

Мари фолклорининг билимдони бўлган шоир ундан балладаларда, афсоналарда фойдаланган, ўз қарашларини халқ фалсафаси билан уйғунлаштирган[3].

У таржимон сифатида ҳам анчагина танилган (Марий педагогика институти ўқитувчиси Соломон Ройтманнинг „Шолимлан“ шеърий тўплами , С. Есенин шеъри, А. Твардовский „Ленин ва печкачи“), кўплаб совет шоирларининг асарларини: А. Блок "Ўн икки ", сонетлари В. Шекспир, Н.нинг шеъридан парчалар. Некрасов „Россияда ким яхши яшаши керак“, „Калевала“ Карелия-Фин эпосидан қўшиқлар шулар жумласидан.

В.Колумб фаол публицист бўлган, ёзувчиларнинг мақолаларига, китобларига шарҳлар ёзган, улар марказий босма нашрлар саҳифаларида чоп этилган. У мактабларнинг 9-10-синфлари учун Мари адабиёти дарслиги муаллифларидан бири бўлган.

Ҳаёти давомида у 15 та асарлар тўпламини (таржималар билан бирга) нашр эттирган. Шеър ва шеърлари Ёшкар-Ола ва Москвада, „Халқлар дўстлиги“, „Волга“, „Ёш гвардия“, „Ўзгариш“ журналларида, „Литерарй Руссиа“ газеталарида нашр этилган.

Асосий асарлари

Қуйида В. Колумбнинг мари тилидаги ва бошқа тилларга таржима қилинган асосий асарлари келтирилган[3].

мари тилида

  • Палйме лийна: почеламут-влак (Келинг, танишамиз: шеърлар). Ёшкар-Ола, 1959. 52 б.
  • Келишмаш ола: иншо-влак (Дўстлик шаҳарчаси: иншолар). Ёшкар-Ола, 1964. 116 б.
  • Эре чогҳешташ, чогҳешташ: почеламут-влак (Доим парвозда: шеърлар). Ёшкар-Ола. 1965. 180 б.
  • Қодироғир: почеламут-влак (Қор томчилари: шеърлар). Ёшкар-Ола, 1967. 72 б.
  • Мйскара сонар: почеламут-влак (Сатирик ов: шеърлар). Ёшкар-Ола, 1968. 96 б.
  • Порйлйк : почеламут-влак (Меҳрибонлик: шеърлар). Ёшкар-Ола, 1972. 144 б.
  • Ёд қушто ила?: почеламут ден поэма-влак (Тун беркитган жойда: шеър ва мисралар). Ёшкар-Ола, 1974. 64 б.
  • Тул қайиқ: почеламут-влак (Оловли қуш: шеърлар). Ёшкар-Ола, 1975. 144 б.
  • Толза муро памаш воктек: почеламут, шеър, афсона (Сизни қўшиққа таклиф қиламан: шеърлар, шеърлар, афсоналар). Ёшкар-Ола, 1984. 176 б.
  • Оййрен чумйрймо ойпого (Тўплам асарлар). Т. 1: почеламут-влак. Ёшкар-Ола, 2005. 640 б. 2-жилд: шеър, ривоят, баллада, ёмак, почеламут аршаш. 2006. 736 б. Т. 3: рушла гйч марла, марла гйч рушла, эстонла, финнла кусарйме сйлнймут. 2007. 832 б.

Рус тилига таржима қилинган

  • Живая вода: шеърлар. М., 1961. 68 б.
  • Сибир дафтаридан: Биринчи тўй; Кумуш таёқ: шеърлар / транс. А. Казакова // Адабий Россия. 1967-йил 7-январ.
  • Ўтлар қуёшни ўпади: шеърлар / таржима. А. Казакова. М., 1968. 96 б.
  • Шеърлар / транс. В. Кострова. М., 1971. 56 б.
  • Турналарнинг ҳаммаси осмонда: шеърлар / транс. В. Костров ва О. Богданов. М., 1972. 160 б.
  • Тун қаерда яширинган?: шеърлар ва шеърлар. Ёшкар-Ола, 1974. 60 б.
  • Оқ оққушлар нима ҳақида куйлашади: шеърлар // Волга. 1975. Но 9. С. 186-187.
  • Иссиқ из: шеърлар ва шеърлар / сўзбоши. Н. Старшинова. М., 1975. 176 б.
  • Қўлингизда нон: шеърлар / сўзбоши. В. Цйбина. М., 1977. 160 б.
  • Қовоқ ва менинг укам ҳақида: шеърлар ва шеърлар / транс. В. Кострова; Муқаддима Н. Старшинова. М., 1980. 64 б.
  • Шиша пуфловчи: шеърлар / таржима. В. Панова // Волга ва Урал ўртасида. 1982. С. 52-53.
  • Тун яширинган жойда: шеърлар ва шеърлар. Ёшкар-Ола, 1985. 20 б.
  • Бир оз униб чиққан дон: шеърлар / таржима. В. Кострова // Ер ва нон ҳақида қўшиқ. М., 1986. С. 312

Мукофотлари

  • Мари комсомол мукофотининг биринчи лауреати адабиёт соҳасида (1968).

Хотира

  • Ёшкар-Оланинг Звездний микрораёнидаги кўчага Колумб номи берилган[5].
  • Морки Мари Эл қишлоғидаги кўчага шоир номи берилган[6].
  • Республика болалар ва ўсмирлар кутубхонаси[7] ва Ёшкар-Оладаги марказ-музей шоир номи билан аталган.
  • Ёшкар-Ола шаҳрида шоир яшаб ижод қилган уйга (Красноармейская кўчаси, 74[8] ёдгорлик лавҳаси ўрнатилган.
  • Моркинский туманидаги Себеусад ўрта мактабида шоир шарафига ёдгорлик бюсти ўрнатилган.
  • 1989-йилдан бошлаб Колумб кунлари ҳар йили республиканинг Моркинский туманида ўтказилган[9].
  • Х. Колумб номидаги Республика болалар ва ўсмирлар кутубхонасида 2018-йилда адабий ва ёдгорлик залининг тантанали очилиши бўлган[10].
  • Республика болалар ва ўсмирлар кутубхонасида ҳар йили „Колумб кечалари“ илмий-амалий конференсияси ўтказилади[11].

Манбалар

  1. ↑ „Память народа“. 12-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-феврал 2022-йил.
  2. ↑ Очерки истории марийской литературы. Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1963 — 412-бет. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Писатели МЭ 2008.
  4. ↑ История марийской литературы 1989.
  5. ↑ „В Йошкар-Оле появилась улица Валентина Колумба“. 31 марта 2010. 8-апрел 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-март 2016-йил.
  6. ↑ „ул. Валентина Колумба (Морки)“ (русча). 26-феврал 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-апрел 2020-йил.
  7. ↑ „История библиотеки“. Республиканская детско-юношеская библиотека им. В. Х. Колумба. 12-март 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-март 2017-йил.
  8. ↑ „Об установке мемориальной доски марийскому поэту Валентину Колумбу“. Официальный сайт собрания депутатов городского округа «Город Йошкар-Ола» (2010-йил 23-июн). 17-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-феврал 2022-йил.
  9. ↑ „В Марий Эл состоятся Колумбовские чтения“. Кидшер. Интернет-журнал (27 июня 2016 года). 12-март 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-март 2017-йил.
  10. ↑ Алексеева И. „В Йошкар-Оле открылся литературно-мемориальный зал В. Х. Колумба“. Официальный сайт газеты "Марийская правда" (2018-йил 18-октябр). 26-феврал 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-феврал 2022-йил.
  11. ↑ „ИВ Межрегиональная научно-практическая конференция «Колумбовские чтения»“. Официальный сайт РДЮБ им. В. Х. Колумба (2020-йил 13-март). 17-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-феврал 2022-йил.

Адабиётлар

  • Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. В. Колумб // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Ёшкар-Ола: Марийскоэ книжноэ издателство, 1976. — С. 150—156. — 368 с. — 5000 экз.
  • Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниэв Г. З. В. Колумб // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Ёшкар-Ола: Марийскоэ книжноэ издателство, 1988. — С. 134—139. — 376 с. — 5000 экз.
  • В. Х. Колумб // История марийской литератури / Отв. редактори К. К. Васин, А. А. Васинкин. — Ёшкар-Ола: Марийскоэ книжноэ издателство, 1989. — С. 395—407. — 432 с. — 3000 экз.
  • Зайниэв Г. З., Мочаэв В. А. Колумб Валентин Христофорович // Марийская биографическая энсиклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаэв. — Ёшкар-Ола: Марийский биографический сентр, 2007. — С. 178. — 2032 экз. — ИСБН 5-87898-357-0.
  • Валентин Колумб // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаэв и др. — Ёшкар-Ола: Марийскоэ книжноэ издателство, 2008. — С. 329—333. — 752 с. — 3000 экз. — ИСБН 978-5-7590-0966-5.
  • Колумб Валентин Христофорович // Энсиклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараэва. — Ёшкар-Ола, 2009. — С. 440. — 872 с. — 3505 экз. — ИСБН 978-5-94950-049-1.
  • Сануков К. Н. Поэт-первопроходес / Сануков К. Н. // НАШИ ЗЕМЛЯКИ: ПУТИ И СУДБИ. Очерки. — Ёшкар-Ола: ООО „Издателство Мари Книга“, 2011. — С. 327—333. — ИСБН 978-5-91895-006-7.
  • Зайниэв Г. З., Мочаэв В. А. Колумб Валентин Христофорович // Марийская биографическая энсиклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаэв. — 2-э изд. — Ёшкар-Ола: Марийский биографический сентр, 2017. — С. 211. — 606 с. — 1500 экз. — ИСБН 978-5-905314-35-3.
  • Колумб Валентин Христофорович // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабансев, Ю. Соловёв и др. — Ёшкар-Ола: Марийскоэ книжноэ издателство, 2020. — С. 175—178. — 423 с. — 1000 экз. — ИСБН 978-5-7590-1285-6.