Valkiriya

Валкириялар (ҳалок бўлган жангчиларни танловчилар), Скандинав халқларининг афсоналарига кўра Одиннинг ёрдамчиларидир. Найза ва дубулға билан қуролланган Валкириялар гўзал ва бокира жангчи қиз кўринишида тасвирланади.[1] Осмондан қанотли отлар ёрдамида ерга тушган Валкирияларнинг асосий вазифаси Эинҳержар деб номланган жасур жангчиларни Валҳаллага тўплашдир.[2] Жасур жангчиларни Валҳаллага тўплашдан мақсад эса қиёмат (Рагнарок)даги улкан жанг вақтида Один ва Тҳорнинг ёнида туриб, қаҳрамонларча жанг қиладиган баҳодир жангчиларни бир жойга йиғиш ҳисобланади.[3]


Валкирияларнинг исмлари ва етакчиси
Валкирияларнинг етакчисининг исми Брунҳилда бўлиб, Одинга қарши исён қилганлиги учун жазоланади. Уни Сиэгфриэд қутқариб олгунича, оловли чамбардан қилинган қафаснинг ичида, қаттиқ уйқу остида ушлаб турилади. Немис бастакори Ричард Вагнернинг „Диэ Wалкüре“ (Валкйриэс, 1856) номли машҳур операсида исмлари санаб ўтилган асосий Валкирияларнинг номлари қуйидагилардир: Брйнҳилд, Гöлл, Гöндул, Гудр, Гунн, Ҳерфжотурр, Хилдр, Ҳладгуннр, Ҳлокк, Ҳрист, Сигрдрифа, Сигрун ва Сwафа ва бошқалар. Валкириялар баъзан Одиннинг хабарчилари бўлиб хизмат қилишади. Баъзи манбаларда эса уларни дастлаб роҳиба бўлган деб қайд қилишади. Манзум Эдданинг „Гримисмол“ шеърида эса қуйидаги валкирия номлари келтириб ўтилади: Геиронул (Найза), Гол (Қичқириқ), Ҳерфжотур (Занжирланган), Хилдр (Жангчи), Мист (Туман), Рандгритҳ (қалқонли), Ратҳгритҳ (режа бузувчи), Скеггжолд (болта), Скогул (ғазаб).[4]
Брунҳилда
Баъзи манбаларда Одиннинг 9 қизидан бири эканлиги айтилган Брунҳилда, отасининг душманларига ёрдам берганлиги учун Ҳиндарфжалл тоғининг чўққисидаги оловли чамбар ичида қаттиқ уйқуга кетади. Брунҳилдага берилган жазо сеҳри унга уйланмоқчи бўлган киши томонидан олиб ташланиши мумкин эди. Аждар Фафнирни ўлдириб, малика Брунҳилдани қутқариш учун йўлга чиққан Сиэгфриэд асли Волсунг қабиласидан эди. Сиэгфриэд Брунҳилданинг дубулғаси ва қўлидаги найзасини олиши билан сеҳр ўз кучини йўқотади. Шундан сўнг улар турмуш қуришади. Аммо турмушлари бахтли якун топмайди. Ёлғонларга ишонган Брунҳилда Сиэгфриэдни ўлдиришда иштирок этади. Лекин тез орада алданганини билиб қолгач, ўз жонига қасд қилади.

Адабиёт ва санъатдаги ўрни
Немис шоир ва драмматурги Эмануэл вон Ҳаген (1815-1884) 1858-йилда „Брунҳилд“ пессаси орқали Брунҳилда ва Валкириялар номини оммага танитади. Шундан сўнг Ричард Wагнер „Дер Ринг дес Нибелунген“ номли операси орқали Брунҳилданинг ўз жонига қасд қилиш жараёнини тасвирлаб беради. Марвел томонидан суратга олинган „Тҳор: Рагнарок“(2017) филмида, Брунҳилда ролини Тесса Тҳомпсон ижро этади.
Манбалар
- ↑ ҳттпс://www.туркcебилги.cом/валк%C3%БCр#пост/ (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-07-22 санасида архивланган) Валкüр/ 2022.07.22
- ↑ Линдоw, Жоҳн (2002). Норсе мйтҳологй: а гуиде то тҳе Годс, ҳероэс, ритуалс, анд белиэфс. Охфорд: Охфорд Университй Пресс. ИСБН 978-0195153828.
- ↑ Орчард (1997:36) анд Линдоw (2001:104).
- ↑ ҳттпс://озҳанозтурк.cом/2018/01/20/брунҳилде-валкурлер/Брунҳилде ве Валкüрлер./2022.07.22
Қўшимча адабиётлар
- Андрéн, А.; Женнберт, К.; Раудвере, C. (2006) „Олд Норсе Религион: Соме Проблемс анд Проспеcц“ ин Олд Норсе Религион ин Лонг Терм Перспеcтивес: Оригинс, Чангес анд Интераcтионс, ан Интернатионал Cонференcе ин Лунд, Сwеден, 3-7 Жуне 2004. Нордиc Аcадемиc Пресс. ИСБН 91-89116-81-Х
- Бёcк, Жессе (Транс.) (2006). Тҳе Просе Эдда. Пенгуин Cлассиcс. ИСБН 0-14-044755-5
- Давидсон, Ҳилда Родериcк Эллис (1988). Мйтҳс анд Сймболс ин Паган Эуропе: Эарлй Сcандинавиан анд Cелтиc Религионс. Манчестер Университй Пресс. ИСБН 0-7190-2579-6
- Давидсон, Ҳилда Родериcк Эллис (1990). Годс анд Мйтҳс оф Нортҳерн Эуропе. Пенгуин Боокс. ИСБН 0-14-013627-4
- Добат, Сиэгфриэд Андрес (2006). „Бридгинг мйтҳологй анд белиэф: Викинг Аге фунcтионал cултуре ас а рефлеcтион оф тҳе белиэф ин дивине интервентион“ ин Андрен, А.; Женнберт, К.; Раудвере, C. Олд Норсе Религион ин Лонг Терм Перспеcтивес: Оригинс, Чангес анд Интераcтионс, ан Интернатионал Cонференcе ин Лунд, Сwеден, 3-7 Жуне 2004. Нордиc Аcадемиc Пресс. ИСБН 91-89116-81-Х
- Дронке, Урсула (Транс.) (1997). Тҳе Поэтиc Эдда: Волуме ИИ: Мйтҳологиcал Поэмс. Охфорд Университй Пресс. ИСБН 0-19-811181-9
- Фаулкес, Антҳонй (Транс.) (1995). Эдда. Эверйман. ИСБН 0-460-87616-3
- Финлай, Алисон (2004). Фагрскинна, а Cаталогуэ оф тҳе Кингс оф Норwай: А Транслатион wитҳ Интродуcтион анд Нотес. Брилл Публишерс. ИСБН 90-04-13172-8
- Фриðриксдóттир, Жóҳанна Катрíн (2020) Валкйриэ: Тҳе Wомен оф тҳе Викинг Wорлд (Блоомсбурй Аcадемиc) ИСБН 9781788314770
- Греэнфиэлд, Станлей Б.; Cалдер, Даниэл Гиллморе; Лапидге, Мичаэл (1996). А Неw Cритиcал Ҳисторй оф Олд Энглиш Литературе. Неw Ёрк Университй Пресс. ИСБН 0-8147-3088-4
- Гримм, Жаcоб (1882) транслатед бй Жамес Стевен Сталлйбрасс. Теутониc Мйтҳологй: Транслатед фром тҳе Фоуртҳ Эдитион wитҳ Нотес анд Аппендих бй Жамес Сталлйбрасс. Волуме И. Лондон: Георге Белл анд Сонс.
- Ҳалл, Алариc (2007). Элвес ин Англо-Сахон Энгланд. Бойделл Пресс. ИСБН 1-84383-294-1
- Кеннедй, Маэв (2013). „Флигҳт оф тҳе валкйриэ: тҳе Викинг фигурине тҳатъс ҳеадинг фор Бритаин“. Тҳегуардиан.cом, Мондай 4 Марч 2013. Онлине: [1]
- Ҳолландер, Леэ Милтон (1980). Олд Норсе Поэмс: Тҳе Мост Импортант Нонскалдиc Версе Нот Инcлудед ин тҳе Поэтиc Эдда. Форготтен Боокс. ИСБН 1-60506-715-6
- Ҳолландер, Леэ Милтон (Транс.) (2007). Ҳеимскрингла: Ҳисторй оф тҳе Кингс оф Норwай. Университй оф Техас Пресс. ИСБН 978-0-292-73061-8
- Финнур Жóнссон (1973). Ден Норск-Исландске Скжалдедигтнинг. Росенкилде ог Баггер. (данча)
- Ларрингтон, Cаролйне (Транс.) (1999). Тҳе Поэтиc Эдда. Охфорд Wорлд'с Cлассиcс. ИСБН 0-19-283946-2
- Линдоw, Жоҳн (2001). Норсе Мйтҳологй: А Гуиде то тҳе Годс, Ҳероэс, Ритуалс анд Белиэфс. Охфорд Университй Пресс. ИСБН 0-19-515382-0
- МаcЛеод, Миндй; Меэс, Бернард (2006). Руниc Амулец анд Магиc Обжеcц. Бойделл Пресс. ИСБН 1-84383-205-4
- МcТурк, Рорй W.. Студиэс ин Рагнарс сага Лоðбрóкар анд иц Мажор Сcандинавиан Аналогуэс. Тҳе Соcиэтй фор тҳе Студй оф Медиæвал Лангуагес анд Литературе, Охфорд, 1991.
- Нäсстрöм, Бритт-Мари (1999). „Фрейжа: Тҳе Тривалент Годдесс“ ин Санд, Реэнберг Эрик; Сøренсен, Жøрген Подеманн (1999). Cомпаративе Студиэс ин Ҳисторй оф Религионс: Тҳеир Аим, Сcропе анд Валидитй. Мусеум Тусcуланум Пресс. ИСБН 87-7289-533-0
- Нортҳ, Ричард (1997). Ҳеатҳен Годс ин Олд Энглиш Литературе. Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 0-521-55183-8
- Орчард, Андй (1997). Диcтионарй оф Норсе Мйтҳ анд Легенд. Cасселл. ИСБН 0-304-34520-2
- Орел, Владимир (2003). А Ҳандбоок оф Германиc Этймологй. Брилл. ИСБН 9004128751
- Симек, Рудолф (2007) транслатед бй Ангела Ҳалл. Диcтионарй оф Нортҳерн Мйтҳологй. Д.С. Бреwер ИСБН 0-85991-513-1
- Wессéн, Элиас; Свен Б.Ф. Жанссон (1953-58). Сверигес рунинскрифтер: ИХ. Уппландс рунинскрифтер дел 4.[сайт ишламайди] Стоcкҳолм: Кунгл. Виттерҳец Ҳисториэ оч Антиквитец Академиэн. ИССН 0562-8016 (шведча)
- Бейбладе Бурст (2015-2022) — Тҳе Топс: Валкйриэ, Виcторй Валкйриэ, Год Валкйриэ, Wиннинг Валкйриэ, Чо-З Валкйриэ, Слаш Валкйриэ, Браве Валкйриэ, Савиоур Валкйриэ анд Ултимате Валкйриэ