Ziyosfera

Van I

Ван И (хитойча: 王毅; 1953-йил 19-октабрда туғилган) — юқори мартабали хитойлик дипломат ва сиёсатчи. У илгари Хитой ташқИқтисод магистри[2] ички ишлар вазири ўринбосари, Япониядаги элчи ва Тайван ишлари бўйича идора директори лавозимларида ишлаган. У 2013-йил мартидан то 2022-йил 30-декабргача ХХР Ташқи ишлар вазири бўлиб ишлаган[3]. 2018-йилнинг мартидан эса Давлат маслаҳатчиси[4] ҳисобланади.

Ван И
хитойча: 王毅

Ван И 2019-йил ноябрда.
 Хитой Давлат Маслаҳатчиси
Мансаб даври
19 Март 2018 – ҳозиргача
Ҳукумат бошлиғи Ли Кеқианг
 11-Хитой Ташқи Ишлар Вазири
Мансаб даври
16-март 2013-йил – 30-декабр 2022-йил
Ҳукумат бошлиғи Ли Кеқианг
Ўтмишдоши Ян Тзечи
Вориси Син Ган
Компартия котиби Чжан Есуй
 8-Тайван ишлари бўйича директор
Мансаб даври
1-июн 2008-йил – 16-март 2013-йил
Ҳукумат бошлиғи Вен Цзябао
Ўтмишдоши Чен Юнлин
Вориси Чжан Чжицзюн
 Хитойнинг Япониядаги элчиси
Мансаб даври
26-сентабр 2004-йил – 24-сентабр 2007-йил
Ўтмишдоши Ву Давей
Вориси Цуй Тянкай
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1953-йил 19-октябр (1953-10-19) (73 ёш)
Пекин, Xitoy bayrogʻi Хитой
Фуқаролиги Xitoy bayrogʻi Хитой
Миллати хитой
Сиёсий партияси Хитой Коммунистик Партияси (1981-йилдан)[1]
Турмуш ўртоғи Цян Вей
Болалари 1
Қариндошлари Цян Цзядун (қайнотаси)
Алма матер Пекин Халқаро Тадқиқотлар Университети
Хитой Ташқи Ишлар Университети,
Нанкин Университети,
Жоржтаун Университети
Касби Дипломат, Иқтисодчи
Маълумоти Иқтисод магистри[2]
Мукофотлари

Шахсий ҳаёти

Ван Пекинда туғилган. 1969-йил сентабр ойида ўрта мактабни тугатгандан сўнг, Шимолий-Шарқий Хитойга юборилди. Кейинчалик у Ҳеилонгжианг провинсиясидаги Шимолий-Шарқий Қурилиш Армияси Корпусида саккиз йил хизмат қилди.

1977-йил декабр ойида Ван Пекинга қайтиб келади ва ўша йили Пекин халқаро тадқиқотлар университетининг Осиё ва Африка тиллари бўлимига ўқишга кириб, япон тилини ўрганади ва 1982-йил феврал ойида бакалавриат даражасида тамомлайди. Ма'лумки, у инглиз ва япон тилларида равон сўзлашади[5].

Карера

Илк йиллари

Университетни тугатгач, Ван қайнотаси томонидан Ташқи ишлар вазирлигининг Осиё бўлимига юборилган ва у ерда дипломат сифатида фаолиятини бошлаган. 1989-йил сентабр ойида Хитойнинг Япониядаги элчихонасига юборилади ва у ерда беш йил хизмат қилади. 1994-йил март ойида Хитойга қайтиб келганида, Ван ташқи ишлар вазирлигининг Осиё бўлими бошлиғининг ўринбосари этиб тайинланади ва кейинги йили бўлим бошлиғи лавозимига кўтарилади. 1997-йил августдан 1998-йил февралгача Ван Жоржтаун университетининг Ташқи алоқалар институтида таклиф этилган илмий ходими эди (Америка Қўшма Штатлар)). У ерданқайтганидан кўп ўтмай, у вазир ёрдамчиси ва сиёсий тадқиқотлар бўлими директори лавозимига кўтарилди. 1999-йил сентабр ойидан бошлаб, Ван Хитой Ташқи алоқалар университетида халқаро муносабатлар бўйича таҳсил олди ва докторлик даражасини олди. 2001-йил феврал ойида Ван ташқи ишлар вазирининг Осиё масалалари бўйича ўринбосари лавозимига кўтарилди. Ўшанда у вазирнинг энг ёш ўринбосари эди.

2004-йил сентабр ойида Ван Хитойнинг Япониядаги элчиси этиб тайинланди. У бу лавозимда 2007-йилнинг сентабригача ишлаган. 2008-йил июн ойида Ван Чен Юнлин ўрнига Хитой Давлат кенгашининг Тайван ишлари бўлими директори лавозимини эгаллади[6].

Ташқи ишлар вазири

Ван 2018-йилда АҚШ Давлат котиби Майк Помпео билан.

Тайинлов

2013-йил 16-мартда Ван И Компартия томонидан тасдиқланганидан кейин ташқи ишлар вазири этиб тайинланди[7].

Яқин Шарқ воситачилиги

Ван 2013-йил декабр ойида Исроил ва Фаластинга ташриф буюриш учун Яқин Шарққа муҳим давлат ташрифини бошлади. У ҳар икки давлат раҳбарлари билан Эрон билан ядровий келишувнинг аҳамияти ва давом этган тинчлик музокараларининг аҳамиятини муҳокама қилиб, “Уруш муаммоларни ҳал қилмайди. Зўравонлик нафратни оширади. Тинчлик музокаралари тўғри ва ягона йўлдир” деб айтди[8]. 2017-йил ноябр ойида у Суриядаги вазиятни яхшилаш учун 3 йўлини (терроризмга қарши кураш, музокаралар ва қайта қуриш) борлигини айтди[9].

Ван Америка бошчилигидаги НАТО кучларини Афғонистондан олиб чиқиш тезлиги ва вақтини танқид қилиб, уларни “масъулиятли ва тартибли” олиб чиқишга чақирди[10].

Хитой-Сомали саммити

2014-йил июн ойида Пекинда бўлиб ўтган Хитой-Араб саммити чоғида ташқи ишлар вазири Ван сомалилик ҳамкасби Абдураҳман Дуале Бейл билан учрашиб, Хитой ва Сомали ўртасидаги икки томонлама ҳамкорликни муҳокама қилди. Хитой ташқи ишлар вазирлиги марказида бўлиб ўтган учрашувда савдо, хавфсизлик ва қайта қуриш масалалари муҳокама қилинди. Муҳокама қилинган масалалар орасида Сомалида амалга оширилаётган Хитойнинг турли ривожланиш лойиҳалари ҳам бор эди. Бейл, шунингдек, Хитой ҳукумати Сомалига янги иш ўринлари яратишга хизмат қиладиган қўллаб-қувватлашни кенгайтириши кераклигини та'кидлади. Бундан ташқари, Ван Сомали федерал ҳукуматини тинчлик ўрнатиш борасидаги са'й-ҳаракатларини мақтади. Шунингдек, у иккала ҳудуд ўртасидаги тарихий яқин дипломатик алоқаларни яна бир бор тасдиқлаб, 1960-йилда Хитой янги пайдо бўлган Сомали Республикасини тан олганини ва ХХР ҳукуматига Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Хавфсизлик Кенгашида мавқега эга бўлишга ёрдам берган Сомалининг кейинги кампаниясини эсга олди[11].

Ван (ўнгда) Бразилия Президенти Жаир Болсонаро билан, Бразилия, 25-июл, 2019-йил

Шарқий Осиё

2018-йилнинг 15-апрел куни кечқурун Ванни япониялик ҳамкасби Таро Коно қабул қилди, бу Хитой ташқи ишлар вазирининг 2009-йил ноябридан бери Японияга қилган биринчи расмий ташрифи бўлди[12].

Канадалик журналист воқеаси

2016-йил 1-июн куни Оттавада Канада ташқи ишлар вазири Стефан Дион билан қўшма матбуот анжумани чоғида Ван ИПолитиcс онлайн ахборот сайтининг канадалик мухбири Аманда Коннолига Хитойдаги инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ саволга жавоб берди ва шундай деди: “Сизнинг саволингиз тўлиқ эди. Хитойга нисбатан нотўғри қараш ва қаердан келганини билмайман. Бу мен учун мутлақо қабул қилиниши мумкин эмас"[13][14][15].

Ван (ўнгда) 2018-йилда Россия президенти Владимир Путин (чапда) билан. Орқа фонда Россия ТИВ Сергей Лавров.

Шинжонни қайта тарбиялаш лагерлари

Ван И, дунё Шинжондаги қайта ўқитиш лагерлари ҳақидаги "ғийбатларга" э'тибор бермаслик кераклигини айтди[16]. 2021-йил март ойида Ванг шундай деди: “Биз кўпроқ одамларни Шинжонга ташриф буюришларини хуш кўрамиз – кўриш – ишонишдир. Бу миш-мишларни рад этишнинг энг яхши усули."[17] Бироқ, ББC журналистлари номаʻлум машиналар ортидан тақиб қилгани, ресторан ва дўконлардан қувилгани ва Шинжондан репортаж тайёрламоқчи бўлганида кадрларни ўчиришга мажбур қилинганини хабар қилган[18].

CОВИД-19

Хабар қилинишича, Ваннинг 2020-йил август ойида Норвегияга ташрифи чоғида у Хитой вирус борлиги ҳақида Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотига биринчи бўлиб хабар берган бўлса-да, “бу вирус Хитойда пайдо бўлган дегани эмас. Охирги ойлар давомида биз вирус дунёнинг турли бурчакларида пайдо бўлганлиги ва Хитойдан кўра эртароқ пайдо бўлган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги хабарларни кўрдик”[19]

Ван (чапда) ва Эрон ташқи ишлар вазири Муҳаммад Жавод Зариф (ўнгда) 2021-йил 27-март куни 25 йиллик стратегик ҳамкорлик шартномасини имзолаш жараёни.

АҚШ санксиялари

2021-йил 22-февралда Ван И АҚШ президенти Жо Байден маъмуриятини ўзидан олдинги президент Доналд Трамп томонидан савдо ва одамлар ўртасидаги алоқаларга қўйилган санксияларни бекор қилишга чақирди. АҚШ-Хитой муносабатларига бағишланган ТИВ форумида у АҚШ "Хитойнинг ички ишларига аралашмаслиги керак" деди[20].

Гонг Конг

2021-йилнинг март ойида Ван Гонг Конгни фақат “ватанпарварлар” бошқариши ҳақидаги қарорни қўллаб-қувватлаб, “Гонг Конгни севиш ва ватанни севиш изчил талаблардир... Гонг Кпонг [топшириш] дан бери ўтган 24 йил ичида ҳеч кимнинг аҳамияти йўқлигини таʻкидлади. [САРнинг] демократияси, фаровонлиги ва барқарорлиги ҳақида" ҳеч ким Марказий ҳукуматдан кўра кўпроқ қайғурмаган[17]

Давлат маслаҳатчиси

2018-йил март ойида Ван Давлат маслаҳатчиси этиб тайинланди[21]..

Интернетдаги машҳурлик

2016-йил июл ойида Ван Хитойнинг Сина Wеибо микро-блогида интернетдаги машҳур инсонга айланди. Wеибўда Ванга бағишланган фан-клуб 130 000 дан ортиқ обуначига эга[22].

Британиянинг Реутерс ахборот агентлигининг изоҳ беришича, Хитой Жанубий Хитой денгизида тобора тажовузкор бўлиб, ташқи ишлар вазири Ван Ининг сўнгги баёнотлари "конфуцийлик қадриятларини рад этгани"ни айтди: "Менга тегишли бўлган нарсани олиш ғайриинсонийдир" бошқаларни ўзиникидек, қўшниларнинг қонуний ҳудудини ўзлаштириб олиш учун "ўртоқлар ва ака-ука" содиқлик ва ношукурликдир, қўшни ЭЭЗга нефт платформаси ва ҳарбий кемалар юбориш ҳурмацизликдир, тинчлик ҳақида гапириб, лекин доимо уруш ва босқинчилик ҳолатида ҳаракат қилиш вафосизликдир, ҳудудий кенгайиш амбицияларини оқлаш учун ёлғон, ёлғон сўзлар, софизм, бўрттириб кўрсатиш ақлсизликдир”.

2022-йил 30-декабрда ХХР Ташқи ишлар вазири лавозимидан озод этилган[3].

Яна қаранг

Ҳаволалар

Ҳаволалар

Ҳукумат лавозимлари
Олдингиси Министер оф Фореигн Аффаирс
2013–пресент 		Амалдаги
Дипломатик лавозимлари
Олдингиси Чинесе Амбассадор то Жапан
2004–2007 		Кейингиси
  1. ↑ ҳттпс://www.фмпрc.гов.cн/мфа_энг/wжб_663304/wжбз_663308/
  2. ↑ 2,0 2,1 „Ван И назначен начальником Канцелярии по делам Тайваня при Госсовете КНР“. Жэньминь жибао (2008-йил 3-июн). 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-октябр.
  3. ↑ 3,0 3,1  РИА Новости(рус.) Телеграм месенжерида
  4. ↑ „Фореигн Министер Wанг Йи“. Тҳе УС-Чина Бусинесс Cоунcил. 2023-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-январ.
  5. ↑ „Тҳе неw фаcе оф Чинесе дипломаcй: Wҳо ис Wанг Йи?“. Чристиан Сcиэнcе Монитор (18-март 2013-йил).
  6. ↑ „Биограпҳй оф Wанг Йи“. Чина Витаэ. 2022-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-январ.
  7. ↑ „Чина Пеопле'с Cонгресс аппровес неw cабинет“ (16-март 2013-йил).
  8. ↑ „Чина ФМ: Иран деал 'фирст степ' тоwард сеттлинг нуcлеар иссуэ“. Тҳе Тимес оф Исраэл.
  9. ↑ „Wанг Йи: Cоунтер-террорисм, диалогуэ анд реcонструcтион аре тҳреэ кей поинц фор солвинг Сйриан иссуэ ат неw стаге“. Эмбассй оф тҳе Пеопле'с Републиc оф Чина ин тҳе Унитед Статес оф Америcа. Қаралди: 9-январ 2019-йил.
  10. ↑ „Чина: Cоллеcтиве Эффорц Реқуиред то Cонтаин Афгҳан Инсеcуритй 'Спилловер' | Воиcе оф Америcа - Энглиш“. www.воанеwс.cом. 18-июл 2021-йилда асл нусхадан архивланган.
  11. ↑ „Фореигн аффаирс министер меэц ҳис Чинесе cоунтерпарт“. Гообжоог (6-июн 2014-йил). 2014-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-январ.
  12. ↑ „Чина фореигн министер Wанг Йи висиц Жапан фор талкс он Нортҳ Кореа, регионал иссуэс“ (эн). Тҳе Страиц Тимес (15-апрел 2018-йил).
  13. ↑ „Чина'с Фореигн Министер Cастигатес Cанадиан Репортер фор Ригҳц Қуэстион“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2-июн 2016-йил).
  14. ↑ „Чина бератес Cанадиан репортер“. CНН (2-июн 2016-йил).
  15. ↑ „Чинесе министер венц ангер wҳен Cанадиан репортер аскс абоут ҳуман ригҳц“. Тҳе Гуардиан (2-июн 2016-йил).
  16. ↑ „Аcадемиcс cондемн Чина овер Хинжианг cампс, урге санcтионс“. Ал-Жазеэра.
  17. ↑ 17,0 17,1 „'Онлй Чинесе пеопле ҳаве а сай ин Чина'с аффаирс' - РТҲК“ (эн-гб). неwс.ртҳк.ҳк. Қаралди: 2021-йил 16-март.
  18. ↑ „Чина'с прессуре анд пропаганда - тҳе реалитй оф репортинг Хинжианг“. ББC Неwс.
  19. ↑ Фоуче. „Сениор Чинесе дипломат Wанг Йи cасц доубт он cоронавирус оригинатинг ин Чина“. Реутерс. 28-август 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-август 2020-йил.
  20. ↑ „Чина ургес УС то лифт траде рестриcтионс, стоп интерференcе“. Тҳе Ассоcиатед Пресс. Қаралди: 22-феврал 2021-йил.
  21. ↑ Нг, Теддй. „Чина промотес фореигн министер Wанг Йи то стате cоунcиллор, Генерал Wеи Фенгҳе намед дефенcе министер“. Соутҳ Чина Морнинг Пост.
  22. ↑ „Пеопле Аре Супер Тҳирстй Овер Тҳис Дипломат Анд Ит'с Кинда Wеирд“. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi