Varvara GES
Варвара сув электр стансияси (Варвара СЕС) — Озарбайжоннинг Евлах раёнида, Кур дарёси устида, Варвара қишлоғи яқинида жойлашган сув электр стансиясидир. Стансия Мингачевир сув электр стансиялари тизимининг таркибига киради ва Азəренержи АСC томонидан эксплуатация қилинади. Стансия 1954–1957-йилларда қурилган. Биринчи гидроагрегат 1956-йилда, қолган икки гидроагрегат эса 1957-йилда фойдаланишга топширилган. Дастлабки ўрнатилган қуввати 16,5 МВт бўлган.[1][2][3]
| Варвара тўғони | |
|---|---|
|
Варвара гидро электр стансияси | |
| Мамлакат | Озарбайжон |
| Манзил | Евлах |
| Координаталар | 40°47′24″Н 47°01′42″Э / 40.79000°Н 47.02833°Э |
| Мақсад | Энергия ишлаб чиқариш, суғориш, тартибга солиш |
| Ҳолат | Фойдаланилмоқда |
| Қурилиш бошланди | 1954-йил |
| Очилиш сана | 1956-йил |
| Эга(лари) | Азаренержи АСC |
| Оператор(лар) | Азаренержи АСC |
| Тўғон ва сув ўтказгичлар | |
| Тўғон тури | Тупроқ |
| Импоундс | Кура (дарё) |
| Баландлиги (пойдевор) | 86 метр |
| сув омбори | |
| яратади | Варвара сув омбори |
| Сирт ҳудуди | 20.5 сқуаре километре (7.9 кв ми) |
| Максимал узунлик | 13 километр (8.1 ми) |
| Максимал сув чуқурлиги | 8.2 метр (27 фт) |
Географик жойлашуви
Варвара ГЕС Кура дарёси устида, Евлах раёнининг Варвара қишлоғи яқинида, Мингачевир сув омборидан тахминан 20 км жанубда жойлашган.
Тарихи
Варвара ГЕС қурилиши 1954-йилда бошланган. Стансиянинг яратилишидан кўзланган мақсадлардан бири Кура дарёсининг сув ресурсларидан гидроэнергетика мақсадларида фойдаланиш ва Мингечаур гидроэнергетика комплексининг фаолиятини тўлдириш эди.
Стансиянинг биринчи гидроагрегати 1956-йилда, қолган икки гидроагрегати эса 1957-йилда фойдаланишга топширилган. Шундай қилиб, стансия учта гидроагрегат билан фаолиятини бошлаган. Дастлабки ўрнатилган қуввати 16,5 МВт ни ташкил этган.
Узоқ муддатли эксплуатация натижасида стансиянинг гидротехника ва электроэнергетика жиҳозлари жисмонан эскирган ва Азаренержи маълумотларига кўра, 1990-йилдан кейин стансия баъзи даврларда атиги 2–3 МВт қувват билан ишлаган.[1]
Реконструксия
Варвара ГЕСни қайта қуриш Мингечаур ГЕС тизимини реконструксия қилиш лойиҳаси доирасида амалга оширилган. Ишлар 2010-йилда бошланиб, 2017-йилда якунланган[4][5].
Реконструксия ишлари доирасида стансиянинг барча гидрогенераторлари ва гидротурбинлари янгилари билан алмаштирилган. Бунинг натижасида стансиянинг қуввати ошиб, 18 МВтга етган. Стансия биноси замонавий талаблар инобатга олинган ҳолда қайта қурилган. Бундан ташқари, 35 киловолтли ёпиқ тақсимлаш қурилмаси ва тегишли узатиш тармоғи тўлиқ янгиланган, бошқарув ва тартибга солиш тизими технологиянинг сўнгги ютуқларидан фойдаланган ҳолда замонавийлаштирилган, барча ёрдамчи жиҳозлар янгиланган.
Реконструксия вақтида сув каналининг ўнг ва чап қирғоқларида мустаҳкамлаш ишлари бажарилган, қувват трансформаторлари кучлироқ ва янгиларига алмаштирилган.[4] Варвара гидро электр стансияси Мингечаур ГЕС сув сарфини тартибга солиш билан бир қаторда, йилига ўртача 100 миллион киловатт-соатга яқин электр энергияси ишлаб чиқариш қобилиятига етказилган.
Реконструксия ишларига 150 нафардан ортиқ маҳаллий мутахассис жалб қилинган. Стансия ҳудудида кенг кўламли ободонлаштириш ишлари олиб борилган, замонавий ёритиш тизими яратилган, атроф-муҳит муҳофазаси кучайтирилган ва янги яшил ҳудуд барпо этилган.
Аҳамияти
Варвара ГЕС Озарбайжоннинг гидроэнергетика тарихида узоқ муддатли эксплуатация тажрибасига эга бўлган стансиялардан биридир. 1950-йилларда яратилган стансиянинг 2010-2017-йилларда реконструксия қилиниши унинг жиҳозларини замонавийлаштириш ва ишлаб чиқариш қувватини ошириш имконини берди.
Мингечаур гидро электр стансиялари тизими
Варвара ГЕС Кура дарёси бўйида жойлашган Мингечаур ГЕС с билан боғлиқ гидроэнергетика обекти ҳисобланади. Азаренержи Варвара ГЕСни ўзининг фаолият кўрсатаётган сув электр стансиялари қаторида кўрсатади.
Варвара сув омбори
Стансиянинг қурилиши натижасида баландлиги 86 метр, эни 3,4 км, майдони 20,5 км2 бўлган Варвара сув омбори барпо этилди[6]. Сув омборининг узунлиги 13 км, чуқурлиги 8,2 м, қирғоқ чизиғининг узунлиги эса 31 км ни ташкил қилади.
Сув омборининг ихтиофаунаси
Варвара сув омбори ихтиофаунасининг тур таркиби ва уларнинг учрашиш жадаллиги ўрганилганда, бу ерда 34 тур ва кенжа тур, иккита дурагай ва битта шакл (карп) қайд этилган. Замонавий даврда сув омборида Хазар қизилбалиғи, Кура храмуляси, лаққа балиқ, мурса, пору, қилич балиқ ва Хазар миногаси йўқлиги аниқланган.
Варвара сув омборида ҳозирги кунда 26 тур ва кенжа тур, иккита дурагай ва битта шаклдаги балиқлар мавжуд. Бу балиқлар орасида кўп учрайдиганлар – Дурнабалиғи (шука), кулме, ҳашим,Кавказ кумушчаси, чапах, наха, сиф, товон балиғ, Кура кумушчаси; ўртача миқдордаги – Кура шамайиси, гамбузия, Кура хулу, Кавказ хулу, чўртан (зоғора балиқ), карп; кам учрайдиганлар – Кура қумлоқчиси, Кура остки оғизли балиғи, лил балиғи, қизилузгач, Кавказ энлибоши; сийрак учрайдиганлар эса қижовчи, қизил илишкан, дурагай-кулме чапах ва дурагай-кулме остки оғизли балиқларидир. Тадқиқотлар натижасида кулме ов аҳамиятига эга балиқлар орасида сон динамикасига кўра биринчи ўринни эгаллайди (34,5%), кейинги ўринни 25,5% билан чапах эгаллайди. 15,5% билан ҳашим учинчи, 10,7% билан чўртан балиқ тўртинчи ўринда туради[7].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Азəренержи АСC“. азеренержи.гов.аз. Қаралди: 2026-йил 14-август.
- ↑ Озарбайжон Республикаси Мелиорация ва Сув Хўжалиги Очиқ Аксиядорлик Жамияти: Сув омборлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-01-19 санасида архивланган) Ретриэвед он 23 Новембер
- ↑ Озарбайжон Экология вазирлиги: Озарбайжон дарёлари, кўллари ва сув омборлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-10-17 санасида архивланган)
- ↑ 4,0 4,1 „Илҳом Алиев Варвара Сув Электр Стансиясининг реконструксиядан кейинги очилишида иштирок этди » Озарбайжон Президентининг Расмий интернет саҳифаси“ (аз). пресидент.аз. Қаралди: 2026-йил 14-август.
- ↑ „Озарбайжон президенти қайта қурилган Варвара Сув Электр Стансиясининг фойдаланишга топширилишида иштирок этди“ (аз). Апа.аз. Қаралди: 2026-йил 14-август.
- ↑ „Мелиоратион ЖСC“. мст.гов.аз. Қаралди: 2026-йил 14-август.
- ↑ Кур силсила сув омборларининг биологияси. Боку: Элм, 2010.