Vashgird

Вашгирд, Вашжирд — илк ўрта асрларда Шимолий Тохаристондаги шаҳар ва вилоят. Дастлаб Авестода Висагирд, сўнгра Фирдавсийнинг "Шоҳнома"сида Афросиёб подшолиги давридаги воқеалар баёпида Виса, Висагирд шаклида қайд этилган. Афросиёбнинг вазири Пирон Виса номи билан боглиқ бўлиши ёхуд "Вахш" ва "Кард" — "маъбуд Вахш гомонидан яратилган" маънопи англатган бўлиши ҳам эҳтимол. ХИХ асрла Ўрга Осиёда "вашгирд" сўзи дарс қумидан олтинни ажратиб олиш учун ишлатиладиган асбоби англатган. ВИИ асрнинг 1-ярмида Хутталон вилояти рустоқларидап бирипинг маркази бўлган. Хитой йилномаси "Тан-шу"га кўра, У-шс-ке, яни Вашгирл Хутталонга тегишли Кумел рустогининг маъмурий маркачи бўлган. ИХ асрда В. мусулмонларнинг энг йирик чегара ша\ри \исобланган, унигн атрофида 700 га яқин мустаҳкам исте\комлар ("ҳисп") бўлган. 826 — 827 йилларда Вашгирд вилояти халифаликка 1000 дирҳам солиқ тўлаган. В. шаҳри тоглар орасила жойлашган. Х асрда В. ша\ри Шумандап кагта ва Црмич б-и деярли баробар бўлган. ХИИ асрла Вашгирда машҳур работлар, ислом дини кириб келишидан аввалги алифбода битилган ажойиб ёзма ёдюрликлар бўлган. В.га турли хорижий ўлкаларлан сай-шлар кслишган.

В.В.Бартолд В.пи оз. Файюбодўрнида бўлган деб ҳисоблайди. Бироқ А.М. Бедепинкийнинг фикрича, В.Файчоболдан бироч учоқликдаги Сари Мочор қишлоғи четида жойлашгаи Талли Воч-лжур ш. харобаси (80 га майдонга эга) ўрпида бўлган. Шаҳар харобаси яқини-лаги қабристонла ИХ асрдан Балхда яша-гап машҳур суфнй ав.тиё Х.ОЖИ Абу Абдурақмон Хатим мозори бор. Хотим хт-Асомм мақбараси ХВИИ аср манбаларида қайд этилган. У балхлик машҳур суфий Шақиқ Балхийнинг шогирди (851 йилда Балхда вафот этган) бўлган. Шақиқ Балхий мозори Вашгирдда Х асрда маълум бўлган. Кейинчалик у Балхга қайта дафн этилган.

Л: Камалиддииов Ш. С.. Истори-ческая география Южиою Согда ва Тохарис-тана по арабоязичтлм источникам ИХ — иачала ХИИИ вв., Т„ 19%.