Vashington (shahar) sahifasining manbasini koʻrish

:''Bu maqola Vashington shahri haqida. „Vashington“ soʻzining boshqa maʼnolari uchun qarang: [[Vashington (maʼnolari)]]''

{{Infobox Shahar
| rasmiy_nomi          = Vashington, Kolumbiya okrugi
| laqabi               = 
| bayroq               = Flag of Washington, D.C.svg
| gerb                 = Seal of the District of Columbia.svg
| tasvir               = DCmontage4.jpg
| izoh                 = Tepa chap: Jorjtaun Universitetining Healy Hall imorati; tepa oʻng: AQSh Kapitoliyi; markaz: Vashington monumenti; past chap: Frederik Duglass milliy tarixiy joyi; past oʻng: Grajdanlari urushida qatnashgan afroamerikaliklar xotirasiga oʻrnatilgan haykal
| mamlakat             = AQSh
| subdivision_type1    = 
| subdivision_name1    = 
| subdivision_type2    = 
| subdivision_name2    = 
| subdivision_type3    = 
| subdivision_name3    = 
| rahbar_unvoni        = mer
| rahbar_ismi          = [[Vincent C. Gray|Vinsent K. Grey]]
| maydon_miqyosi       = 
| maydon_jami_km{{sup|2}} = 177
| maydon_yer_km{{sup|2}} =
| maydon_suv_km{{sup|2}} =
| balandlik_m =
| aholi_yil = 2011
| aholi_ilova =
| aholi_jami = 617,996
| aholi_zichlik_km{{sup|2}} =
| timezone = EST
| utc_farqi = −5
| timezone_DST = EDT
| utc_farqi_DST = −4
| kenglik = 38
| latm = 53
| lats = 42.4
| latNS = N
| uzunlik = 77
| longm = 02
| longs = 12.0
| longEW = W
| coordinates_display = Y
| vebsayt = [http://www.dc.gov/ www.dc.gov]
| ilovalar = |
}}
AQSh poytaxti Vashington (Kolumbiya okrugi, DC).

'''Vashington shahri''' — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]ning poytaxti, ilk prezident sharafiga shunday nomlangan. Shahar maydoni 177 kv. km. Aholisi 601 mingdan ziyod (2010). Vashington [[aglomeratsiya]]sida (atrofidagi yaqin shaharlarda) 5,4 million kishi istiqomat qiladi<ref>[http://davronbek.ziyouz.com/?p=1490 Welcome to America: Vashington kundaliklari]</ref>. [[Kolumbiya okrugi]]da, [[Potomak daryosi]] boʻyida joylashgan. Shaharni Potomak daryosi [[Virjiniya]] va [[Merilend]] shtatlaridan ajratib turadi. [[Vashington shtati]]dan ajratish uchun odatda shahar '''Vashington, Kolumbiya okrugi''' (inglizcha ''Washington, D. C.'', ''Washington, District of Columbia'' yoki shunchaki ''D. C.'') deb yuritiladi. AQSh federal davlatining uchchala palatasi ham: [[AQSh Kongressi|Kongress]], [[AQSh prezidenti|prezident]] va [[AQSh Oliy Sudi|Oliy Sud]], Vashingtonda joylashgan.

== Tarixi ==
1790-yil 16-iyulda [[AQSh konstitutsiyasi]]ga muvofiq ravishda [[AQSh Kongress]]i poytaxt okrugi yaratish haqida qaror qabul qilgan. Shu sabab [[Kolumbiya okrugi]] hech qaysi shtatga kirmaydi. 1800-yilda hukumat muassasalari [[Filadelfiya]]dan Vashingtonga koʻchirilgan.

Okrugni tuzish uchun [[Maryland|Merilend]] va [[Virginia|Virjiniya]] shtatlari [[Potomac|Potomak]] daryosi boʻylab oʻz yerlaridan joy berishgan. Lekin 1846-yil Kongres Virjiniyaga oʻz ulushini qaytarib bergan. Vashington shahriga 1791-yil avvaldan majvud boʻlgan Jorjtaun portining sharq tomonida mamlakatning poytaxti qilib asos solingan. Vashington shahriga ham, shtatiga ham AQShning birinchi prezidenti [[George Washington|Jorj Vashington]]ning (1732—1799) nomi berilgan.

1812—1814-yillardagi [[Angliya-Amerika urushi]]da Vashington shahri katta zarar koʻrdi. Urushdan keyin qayta tiklandi.

Vashingtonda bir qancha muhim xalqaro konferensiyalar boʻlib oʻtgan va xalqaro bitimlar tuzilgan. 1942-yil yanvarda Vashingtonda 26 davlat deklaratsiyasi imzolandi. Bu deklaratsiyani imzolagan va uni quvvatlagan davlatlar „Birlashgan Millatlar“ nomini oldi. 1949-yil aprelda [[Shimoliy Atlantika shartnomasi tashkiloti]] (NATO) ham shu yerda imzolangan.

== Aholisi ==
Vashington shahrining aholisi 2011-yil 617 996 kishi boʻlgan. 2010-yilgi maʼlumotga koʻra, shahar Amerikaning 24-eng koʻp aholi yashaydigan shahridir. [[Maryland|Merilend]] va [[Virginia|Virjiniya]] shtatlaridan ishga kelib-ketadiganlarni hisoblaganda shaharning aholisi 1 milliondan oshadi. Vashington shahri va uning atrofidagi maydonning aholisi 5,6 million kishidir.

== Iqtisodi ==
Vashington [[sanoat]]i mamlakat miqyosida ahamiyatga ega emas. Sanoat mahsulotlari asosan mahalliy ehtiyojlar uchun ishlab chiqariladi. [[Oziq-ovqat]], [[tikuvchilik]], [[poligrafiya]], harbiy sanoat korxonalari bor. Aholining koʻp qismi davlat xizmatida, [[maishiy xizmat koʻrsatish]], [[savdo]] va [[moliya]] ishlarida band.

== Madaniyati ==
Vashington mamlakatning yirik ilmiy va madaniy markazidir<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. Shaharda koʻplab oliy oʻquv yurtlari, jumladan 5 [[universitet|universitetlar]], [[AQSh Milliy Fanlar Akademiyasi]], Harbiy akademiya, ilmiy jamiyatlar, [[muzey]]lar bor. Shaharda yana [[Kongress kutubxonasi]] va boshqa [[kutubxona]]lar, Milliy sanʼat galereyasi joylashgan. Vashington tashqi qiyofasi bilann AQShning boshqa yirik shaharlaridan farq qiladi. Unda koʻp qavatli baland binolar, yirik korxonalar yoʻq. Bogʻ va xiyobonlar, [[haykal]]lar, yodgorlik uchun qurilgan binolar koʻp. Vashingtonga har yili millionlagan turistlar kelib ketadi.

== Hukumati ==
[[Fayl:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|Oq uy]]
Vashingtonda prezident qarorgohi ([[Oq uy]], 1792—1818-yillarda qurilgan), [[Kongress binosi]] (Kapitoliy, 1793—1863), Davlat departamenti, Harbiy shtab ([[Pentagon]]), ministrliklar va boshqa oliy davlat muassasalari joylashgan. Amerika davlatlari tashkilotlarining rahbarlik organlari ham Vashingtonda. Shaharda 176 mamlakatning [[elchixona]]si va koʻplagan xalqaro tashkilotlar, savdo birlashmalar, [[nodavlat tashkilot]]lar va kasaba uyushmalarining asosiy binolari joylashgan.

Shaharni 1973-yildan beri mahalliy saylangan mer va 13-aʼzoli shahar kengashi boshqarib keladi. Shunday boʻlsa ham, Kongress shaharni boshqarib turadi va shahar qonunlarini bekor qilishi mumkin. Shu sabab Vashington shahri yashovchilarining oʻz-oʻzini boshqarish huquqi boshqa yerdagi AQSh fuqarolarinikidan oz. Shaharning kongresda saylov huquqiga ega boʻlmagan vakili bor, ammo [[senator]]lari yoʻq. 1961-yil ratifikatsiya qilingan oʻzgarishga binoan prezidentlik saylovlarida shahar uch saylov ovozi beradi.

== Transporti ==
Vashington yirik transport yoʻllari tuguni. Shaharning janubi-gʻarbida daryo [[port]]i mavjud. Shahar joylashgan huddudda uch [[aeroport]] bor. [[Ronald Reagan Washington National Airport]] Potomak daryosining nargi betida, [[Arlington, Virginia|Arlington, Virjiniya]]da joylashgan. [[Washington Dulles International Airport]] boʻlsa shahardan 42.3 kilometr masofada [[Virginia|Virjiniya]]ning Fairfax va Loudoun countylarida joylashgan. [[Baltimore-Washington International Thurgood Marshall Airport]] boʻlsa 51&nbsp;km masofoda [[Maryland|Merilend]]ning Anne Arundel countylarida joylashgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons turkum|Washington, D.C.}}

* [http://www.dc.gov/ Rasmiy veb-sayt {{ref-en}}]
* [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/dc/home.html Vashingot boʻyicha qoʻllanma (Kongress Kutubxonasidan olingan maʼlumot) {{ref-en}}]

{{Shimoliy Amerika poytaxtlari}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:AQSh shaharlari]]