Vektor

Вектор - кўп маъноли термин; йўналиши ҳамда миқдори орқали ифодаланувчи катталикдир.

Биологияда

Асосий мақола: Вектор (биология)

Математикада

Асосий мақола: Вектор (математика)

Вектор — тўғри чизиқнинг йўналишга эга бўлган кесмаси. Бу кесма учларидан бири В.нинг боши, иккинчиси эса охири бўлади. Боши билан охири устма-уст тушган В.нол вектор дейилади. В., одатда, қора ҳарфлар ёки устига стрелка қўйилган оддий ҳарфлар билан кўрса-тилади, мас., боши А нуқтада, охири В нуқгада бўлган В. бундай белгиланади: ёки аъ ёки ёхуд а., математика ва механиканинг фақат сон билан эмас, балки йўналиш билан ҳам ифодаланадиган миқдорларни текширувчи масалалари В. тушунчасига олиб келади. Мас., куч, тезлик В. миқдорлардир. Узунлиги тенг бўлиб, йўналиши бир хил бўлган икки В. бир-бирига тенг бўлади. Айтиб ўтилган В. миқдорлар-дан силжиш, тезлик, тезланиш кабиларни фазонинг исталган нуктасидан чиққан В. билан тасвирлаш мумкин. Бундай В. миқдорлар эркин векторлар дейилади. Куч, бурчак тезлик сингари В. миқдорларни тўла аниқлаш учун уларнинг сон қийматлари, йўналишларидан ташқари яна таъсир чизиқларини ҳам билиш зарур (мас., кучни фақат шу куч йўналиши бўйича кўчириш мумкин). Бундай В. миқдорлар сирпанувчи векторлар дейилади. Фазода бирор О нуқга маълум бўлса, шу нуктага нисбатан фазодаги бошқа исталган нуқта, мас., М нуқта вазиятни ОМ=г билан аниқлаш мумкин. г вектор М нуқтанинг радиус вектори дейилади. Текислик ёки фазодаги ҳар қандай В.ни координаталар бошидан чиққан деб ҳисоблаш мумкин. Шу сабабли, В. учининг вазияти координаталар билан аниқланади. Шунга кўра, ҳар қандай В. текисликда иккита (х,х2), фазода учта (лг ,*^) ва ўлчовли фазода п та (хт,хв...,х^ сон билан аниқланади.

Физикада

Асосий мақола: Вектор (физика)

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил