Вентил (лот. вентило — пуфлайман эсаман) — 1) бир томонлама ўтказувчанлик хоссасига эга бўлган электр асбобларининг умумий номи. Тўғри ток йўналишида кам қаршиликка, тескари ток йўналишида эса катта қаршиликка эга бўлади. Бошқача айтганда, В. токни бир ("тўғри") йўналишда яхши, иккинчи ("тескари") йўналишда ёмон ўтказади. Бу хоссаси туфайли В. токни тўғрилаш қурилмаси сифатида кенг қўлланади. В. лик хусусияти металл ва электролит (электролитик В.), металл ва газ (ион В.), вакуумдаги металл ва яримўтказгич ёки ҳар хил таркибли икки яримўтказгич (яримўтказгич В.) чегарасида намоён бўлиши мумкин. В. ларнинг бошкариладиган ва бошқарилмайдиган хиллари бўлади. В. тўғриланаётган ток қуввати (Вт, кВт), кучи (а), иш кучланиши (В., кВ), кучланишнинг тўғри йўналишда пасайиши, тескари йўналишда тешиб ўтиш кучланиши ва б. кўрсаткичлар билан ифодаланади. В. радиоприёмниклар, кучли энергетика қурилмалари, электр узатиш линиялари, автоматика, электроника, ҳисоблаш техникаси, ўта юқори частоталар техникаси ва радиоқурилмаларда детектор, тиристор ва тўғрилагич сифатида ишлатилади. Умуман, диодларнинг ҳамма турлари, электролитик тўғрилагичлар ва мантикий элементлар ҳам В. жумласига киради; 2) суюқлик, газ ёки буғ оқими йўлини очиб юбориш ёки беркитиб қўйиш, бу оқим миқсорини кўпайтириш ёки камайтириш учун мўлжалланган қурилма. Оддий В. — водопровод жўмраги. Уни қувур (труба) га бириктириш учун икки учига ички резба кесилади. Катта В. лар корпусининг икки ёнида фланес бўлади. В. маховиги (банди) қўлда буралади. Қувурдан оқаётган суюқлик ёки газ босими ўзгарганда ишга тушадиган электр ёки гидравлик двигател ёрдамида В.ни автоматик тарзда бошқариб туриш ҳам мумкин. В. водопровод, газ кувурлари, саноат трубопроводлари, санитариятехника қурилмаларида ишлатилади; 3)мусиқада — валторна, труба каби мис пуфлама мусиқа чолғулари стволи узунлигини узайтириш учун мўлжалланган механизм. Пуфлама мусиқа асбобида В. сифатида айланма клапан- барабан ишлатилади. Ижрочи В. дан фойдаланиб турлича баландликдаги табиий товуш қаторларини ҳосил қилади.

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил