Verizm
Веризм (италянча ил верисмо сўзидан веро—рост, ростгўй) —ХИХ аср охиридаги италян санъатидаги реалистик йўналиш. Бу атама ХВИИ асрда пайдо бўлган ва тасвирий санъатда қўлланган ва барокко расмидаги реалистик ҳаракатни билдирган. Кейинчалик бу атама ХИХ асрнинг иккинчи ярмида италян санъатида реалистик ва табиацҳунослик йўналишининг белгиси сифатида қайта тикланди.[1]
Асосий фикр
Веризм тамойиллари асосан франсуз натурализми таъсирида шаклланган. Э.Золаники,Г.Флобер ва Ги де Мопассан асарларига асосланиб, веристлар замонавий Италия жамияти ҳаёти ва иқтисодиётини, оддий одамлар психологиясини тасвирлашда асосий вазифа сифатида холислик ва илмий ёндашувга риоя қилишга қарор қилдилар. Бу оқимнинг миллий характери мазлум меҳнаткаш аҳоли ҳаётига ҳамдардлик туфайли вужудга келган, бу эса веризм назариётчиларининг роман ва ҳикояларининг асосий мазмунини ташкил этган.
Тасвирий санъатдаги веристларнинг тўғридан-тўғри салафлари Флоренция мактабининг „Мачиаиоли“ рассомлари гуруҳи бўлиб, улар ўз ишларида италияликларнинг миллий озодлик кураши, шаҳар ва қишлоқ ҳаёти мавзуларига мурожаат қилганлар. Тасвирий санъатдаги веризм асосан ижтимоий ва танқидий оқимларни (ишчилар синфининг ўз ҳуқуқлари учун кураши, оғир деҳқонлар ҳаёти) ривожлантирган ва Италия тарихининг кўзга кўринган шахслари тасвирларининг бутун галереясини яратган неаполлик усталар томонидан ифодаланган
Шунга қарамай, веристлар ижтимоий адолацизликни бартараф этиш йўллари ва имкониятларини кўра олмадилар; Уларнинг ижодида пессимизм ва меланхолик кайфият, воқеликни пассив-натуралистик идрок этиш (адабиёт ва санъатда) ёки мелодраматизм, юзаки иллюстративлик, бўрттирилган эмоционаллик (мусиқада) устунлик қилган.Италия тасвирий санъатида кенг тарқалмаганига қарамай, веризм жаҳон санъатида реалистик оқимларнинг ривожланишига катта ҳисса қўшди.[2]
Мусиқа ва опера билан алоқа
Мусиқий веризм адабий веризм таъсирида вужудга келган ва уни асосан П.Масcагни, Р.Леонкавалло ва Ж.Пуччини опералари намойиш этилади. Опера веризмининг пайдо бўлишининг зарурий шартларини ХИХ асрнинг иккинчи ярмидаги франсуз ва италян композиторларининг реалистик операларида топиш мумкин.
Италия верист операларида анъанавий қаҳрамонлик романтикасидан сезиларли даражада воз кечиш ва кенг кўламли халқ хор саҳналаридан воз кечиш кузатилади. Бастакорларни адабий адабиёт вакиллари каби, асосан, персонажларнинг психологик кечинмалари, кундалик ҳаёт образлари қизиқтирарди.Веристик опералар драмаси баъзан натуралистик оқимларга яқин бўлади: унда кескин тўқнашувлар ва кескинлик ҳукм суради, ҳаракат кўпинча оддий ва прозаик муҳитда содир бўлади.[3]
Оддий одамлар-деҳқонлар, ҳунармандлар, зиёлилар ҳаётини акс эттирувчи, тасвирий санъатда веризмга хос бўлган мавзулар Италия операсида ҳам топилган.
Машҳур рассомлар
- Жованни Фаттори
- Силвестро Лега
- Телемаcо Сигнорини
- Одоардо Боррани
- Жузеппе Аббати
Манбалар
- ↑ Стили и направления живописи
- ↑ „Веризм“. 2020-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
- ↑ Течения в искусстве: Веризм (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-01-20 санасида архивланган)