Вил Иосифович Зайфман (1911-йил 11-май, Келси, Россия империяси — 1971-йил 12-октабр, Тошкент, СССР) — совет биокимёгари, фан номзоди, Совет Иттифоқида пенициллинни ишлаб чиқаришга асос солган. Қатағон қилинган.

Вил Иосифович Зайфман
Таваллуди 11-май 1911-йил
Келси, Келси вилояти, Полша қироллиги, Россия империяси (ҳозирги Келсе, Полша)
Вафоти 12-октабр 1971-йил (60 ёш)
Тошкент, Ўзбекистон ССР, СССР
Фуқаролиги Sovet Ittifoqi СССР
Соҳаси биокимё
Иш жойлари Бутуниттифоқ илмий тадқиқот кимё-фармацевтика институте (ВНИҲФИ), Бутунроссия техник физика илмий-тадқиқот институти, СССР Фанлар академиясининг Органик кимё институти, Бутуниттифоқ озиқ-овқат саноати институти (сиртқи).
Таълими Россия кимё-технология университети
Илмий даражаси Фан номзоди
Машҳур ишлари Совет Иттифоқида пенициллинни саноат ишлаб чиқаришни йўлга қўйган шахс сифатида
Мукофотлари

Биографияси

Вил Иосифович (туғилгандаги исми Хаим Иосифович) Зайфман 1911-йилда замонавий Полша ҳудудидаги Келсе шаҳрида туғилган. Отаси тикувчи, онаси ич кийим тикувчи ишчи бўлган. 1914-йилда оила Қўқонга, 1921-йилда эса Тошкентга кўчиб ўтган ва Зайфман шу ерда мактабни тугатиб, институтга ўқишга кирган. 1932-йилда Кимё-технология институтини тамомлаган.

Қизил Армия сафида хизмат қилгандан сўнг икки йил Соф кимёвий реагентлар институтида (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-01-17 санасида архивланган) ишлаган ва 1936-йилда Москва яқинидаги Обухово қишлоғига „Акрихин“ заводига ишини кўчирган.

1940-йил бошида Қизил Армия таркибига чақирилган, 1943-йил ёзидан алоҳида кимёвий мудофаа баталони таркибида 3-Украина фронти жангларида қатнашган. Бу жангда Вил Иосифович Зайфман яраланиб, оғир мия чайқалишига учраган. 6-армия қўшинларини Днепр дарёси бўйлаб кесиб ўтишда тутун пардаси билан таъминлаш ғояси учун В. И. Заифман 1944-йил 6-январда Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланган. Бендери-Суворовская тоғ ҳудудидаги жанглари учун В. И. Зайфман ИИ даражали Ватан уруши ордени билан тақдирланган[1]. 1945-йилда техник ишларда 1-Болгария армияси қўмондони маслаҳатчиси бўлиб хизмат қилган ва Болгария қўмондонлиги томонидан қиличли „Оқ бургут“ ордени билан тақдирланган.

1946-йилда В. И. Зайфман Бутуниттифоқ кимё-фармацевтика институтида (ВНИҲФИ) пенициллин технологияси лабораторияси, сўнгра янги Пенициллин илмий-тадқиқот институтида лаборатория мудири этиб тайинланган. Зайфман бошчилигидаги лаборатория негизида фаоллиги паст бўлган ва кўплаб беморларда иситмани келтириб чиқарадиган пенициллин маҳсулотини ишлаб чиқарадиган ярим завод қурилмаси яратилган. Ўша пайтда чет элдан келган пенициллин анча сифатли бўлиб саноат миқёсида ишлаб чиқарилган.

1947-йилда СССР Соғлиқни сақлаш вазирининг ўринбосари А. Г. Натрадзе ва Тиббиёт саноати вазири А. Ф. Третяков пенициллин ишлаб чиқариш учун технология ва энг янги ускуналарни сотиб олишда тўғри танлов қилишга ёрдам берадиган мутахассислар комиссиясини АҚШ ва Англияга юбориш зарурлигини билдирган[2].

ВНИИПда экспериментал технологиялар бўлимида А. И. Микоян раҳбарлигида янги ташкил этилган Бутунроссия Пенициллин илмий-тадқиқот институти директори, профессор Н. М. Бородин, ВНИҲФИ ходими, профессор Л. М. Уткин ва кафедрани бошқарган Вил Зайфмандан иборат комиссия тузилган. 1947-йил августда комиссия Буюк Британияга жўнаб кетган.

Қўшма Штатларда пенициллин ишлаб чиқариш билан боғлиқ ҳар қандай технологияни сотиш тақиқланган эди. Бироқ, талаб қилинадиган сифатли пенициллин олиш учун инглиз патентининг муаллифи ва эгаси Эрнест Чейн Совет Иттифоқига ўз ёрдамини таклиф қилган. Зайфман Чейн томонидан олиб борилаётган ишлар билан танишиб чиқиб Англиядан силга қарши курашда ушбу фаол препаратни ишлаб чиқариш учун фундаментал асос бўлган стрептомицин ишлаб чиқарадиган маданият штаммини экспорт қилган.

1948-йил сентабр ойида Совет олимлари комиссияси ўз ишларини якунлаб, Ватанларига қайтиб келган. 1948-1949-йилларда Зайфман Москвада пенициллин ишлаб чиқарадиган тажриба заводини ташкил этган, шундан сўнг уни буржуа илм-фанига қарши курашда, инглиз олимлари билан жиноий алоқада бўлганликда ҳамда давлатга моддий зарар етказганликда айблашган ва партиядан чиқариб юборилиб, 1950-йилнинг январ ойида ҳибсга олинган. Бир ярим йил давомида Зайфман Бутирка, Лефортово ва Сухановкада тергов остида бўлган. Дастлаб, Зайфман 58-1а моддаси бўйича ҳибсга олинган, кейин иш қайта кўрилиб, РСФСР Жиноят кодексининг 7-35-моддасига биноан Красноярск ўлкасига депортация қилиш учун 5 йилга ҳукм қилинган. 1950-йил март ойида, Зайфман ҳибсга олинганидан кўп ўтмай, унинг ВНИҲФИдаги бир гуруҳ ходимлари кристалли пенициллин ишлаб чиқаришни ўзлаштиргани учун Сталин мукофотига сазовор бўлишган.

1951-йил сентабр ойидан бошлаб Зайфман Красноярск ўлкасида сургунда бўлган; СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1953-йил 27-мартдаги фармони билан амнистия асосида озод қилинган. 1957-йил апрел ойида ВНИҲФИга тажриба заводининг бош муҳандиси сифатида қайтиб келган ва у ерда совет дори воситаларини ишлаб чиқариш бўйича кенг кўламли тадқиқотлар олиб борган. Кейинчалик номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. Сўнги йилларда озиқ-овқат саноатининг Бутуниттифоқ сиртқи институтида ишлаган, у ерда аналитик кимё кафедрасида узум виноларини тиниқлаштиришга турли полимерларнинг таъсирини ўрганган. 1971-йил 12-октабрда Тошкентга хизмат сафари чоғида вафот этган, Москвада, Донской қабристонига дафн этилган.

Манбалар

  1. ↑ „Зейфман Вил Иосифович :: Память народа“. памят-народа.ру. Қаралди: 2020-йил 21-сентябр.
  2. ↑ „Пенициллиновое дело“. олд.мемо.ру. 2020-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 21-сентябр.

Ҳаволалар