Virko Baley
Virko Baley (ukraincha: Viroslav Petrovich Baley, inglizcha: Virko Baley; 1938-yil) – ukrain–amerikalik dirijyor, pianinochi, bastakor, musiqa arbobi.
Virko Baley ukraincha: Viroslav Petrovich Baley | |
|---|---|
 | |
| Tavalludi |
21-oktyabr 1938-yil Radexov, Polsha |
| Kasbi | bastakor, pianinochi, dirijyor |
| Fuqaroligi |
 AQSH |
Biografiyasi
1938-yil 21-oktyabrda Radexovda (hozirgi Lvov viloyati, Ukraina) tugʻilgan. Virko Pyotr va Lidiya Baleyevlar oilasida yagona oʻgʻil. Ikkinchi jahon urushi boshlanganda hali bir yoshga toʻlmagan edi. Oila Slovakiyaga koʻchirilgan, keyinchalik ular Myunxenga koʻchib oʻtganlar. 1947-yildan 1949-yilgacha ular Regensburgdagi (Germaniya) qochqinlar lagerida yashagan.
Germaniyada koʻchirilganlar lagerida pianino chalishni oʻrgana boshlagan. Onasi oʻgʻliga oʻqituvchilik qilgan. Lvovlik pianinochi Roman Savitskiydan olti oy davomida tahsil olgan[1].
1949-yildan AQShda istiqomat qiladi. Los-Anjeles konservatoriyasini tamomlagan (1962). Las-Vegasdagi Nevada universiteti professori. 1971-yildan – har yili oʻtkaziladigan zamonaviy musiqa festivali, 1974-yildan – kamera orkestri, 1976-1978-yillarda – universitet simfonik orkestri, 1983-1988-yillarda – opera teatri (barchasi Las-Vegasda) ning badiiy rahbari. 1988-yildan beri koʻp marta Ukraina boʻylab gastrollarda boʻlgan. Ukraina bastakorkari milliy ittifoqining xorijiy aʼzosi.
Baley ukrainalik taniqli rejissyor Yuriy Ilyenko bilan hamkorlik qilgan. Rassomlar ikkita – „Lebedinoye ozero. Zona“ (1990) Sergey Parajanov tomonidan yozilgan ssenariy asosida va „Molitva za getmana Mazepa“ (2001/2010) filmlarini yaratganlar. Virko nafaqat birinchi film uchun musiqa yozgan, balki loyiha prodyuseri ham boʻlgan[2].
2007-yilning bahorida Harvard universiteti qoshidagi Ukraina tadqiqot instituti Ukrainadagi ocharchilik haqida „Golod“ operasini taqdim etgan[3].
Havolalar
- Taras Shevchenko nomidagi Ukraina Milliy mukofoti (1996) – Ukraina musiqa sanʼatining rivojlanishiga qoʻshgan ulkan hissasi va uni dunyoda targʻib qilgani uchun (amerikaliklar orasida birinchi boʻlib ushbu mukofotni olgan) [4].
Ishlari
1989-yilda Virko Baley musiqani yozgan va „Lebedinoye ozero. Zona“ filmining prodyuserlaridan biri (rejissyor – Yuriy Ilyenko, ssenariy muallifi – Sergey Parajanov), 1990-yilda Kann kinofestivalida FIPRESCI mukofotiga sazovor boʻlgan. Keyinchalik Baley Yuriy Ilyenkoning „Molitva za getmana Mazepa“ (2002) filmining bastakoriga aylangan.
Shuningdek, Ukraina bastakorlari (V. V. Silvestrov, V.Zagortsev, V. S. Bibik, L. V. Dichko, L. A. Grabovskiy va boshqalar) haqida matbuotda qator maqolalar chop etgan.
Manbalar
- ↑ Muzichnu gramatiku menі poyasniv Shopen
- ↑ Mar'yana Shevelєva. „Vіrko Baley: Mіy іnteres polyagaє v tomu, щob skazati glibokі rechі, ale z vitonchenim і legkim dotikom“. Ukraїnsьkiy іnteres (2020-yil 21-oktyabr). 2020-yil 29-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 17-noyabr.
- ↑ „Arxivirovannaya kopiya“. 2007-yil 30-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 20-oktyabr.
- ↑ „Natsіonalьniy simfonіchniy orkestr Ukraїni“. 2009-yil 1-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-iyun.
Adabiyotlar
- Kompozitori Ukraїni ta ukraїnsьkoї dіaspori. — K.: 2004. — ISBN 966-8259-08-4
- Kiyanovsьka L. Z-za pіdnyatoї zavіsi// Muzika, 1991, № 4;
- Grabovsьkiy L. Svіchka, щo goritь z obox kіntsіv// Kulьtura і jittya, 1995, 11 jovtnya;
- Garmelь O. Dreamtime ta vіrtualьnі realьnostі v simfonії V.Baleya «Svyaщennі monumenti»// Chas, prostіr, muzika: zb. statey/ Nauk, vіsnik NMAU, vip.25, K, 2003.
- Mittsі Ukraїni: Entsiklopedichniy dovіdnik / Upor.: M. G. Labіnsьkiy, V. S. Murza. Za red. A. V. Kudritsьkogo. — K. : «Ukraїnsьka entsiklopedіya» іm. M. P. Bajana, 1992. — 848 s. — ISBN 5-88500-042-5. — S. 44
- Щetinsьkiy O. Vіrko Baley: yuvіleynі pіdsumki (do 80-rіchchya vіd dnya narodjennya) // Kritika, grudenь 2018, ch. 11–12 (253–254). S. 30-35.
- Щetinsьkiy O. Vіrko Baley: muzichniy mіst mіj svіtom і Ukraїnoyu // Chasopis Natsіonalьnoї muzichnoї akademії Ukraїni іmenі P. І. Chaykovsьkogo, № 2 (43), 2019. S. 49-66.