Vladimir Bonch-Bruyevich sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Vladimir Dmitriyevich Bonch-Bruyevich
| tasvir                    = File:Бонч-Бруевич_Владимир_Дмитриевич.jpg
| izoh                      = Vladimir Dmitriyevich Bonch-Bruyevich 1905-yil
| tavallud_paytidagi_ismi   = Vladimir Dmitriyevich Bonch-Bruyevich
| tavallud_sanasi           = {{Birth date|1873|6|28|df=yes}}
| tavallud_joyi = [[Moskva]], [[Rossiya imperiyasi]]
| vafot sanasi = {{Death date and age|1955|07|14|1873|06|16|df=yes}}
| vafot joyi = [[Moskva]], [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|Rossiya SFSR]], [[Sovet Ittifoqi]]
| vafoti sababi =
| istiqomat_joylari =
| millati =
| fuqaroligi =
| taʼlim =
| kasbi = Inqilobchi, siyosatchi, yozuvchi, tadqiqotchi, tarixchi
| mashhur ishlari =
| partiyasi = [[Russian Social Democratic Labor Party|RSDLP]] (1898–1903) <br />RSDLP ([[Bolsheviks]]) (1903–1918) <br />[[Communist Party of the Soviet Union|Rossiya Kommunistik partiyasi]] (1918–1955)
| turmush_oʻrtogʻi =
| nikohsiz jufti =
| bolalari =
| ota-onasi =
| qarindoshlari =
| lavozim = Maʼmuri [[Xalq Komissarlari Kengashi]]
| boshlanish davri = 1917-yil 14-noyabr
| tugash davri = 1920-yil 4-dekabr
| oʻtmishdoshi = Lavozim oʻrnatilgan
| vorisi = [[Nikolai Gorbunov]]
}}

'''Vladimir Dmitrievich Bonch-Bruevich''' '''-''' ({{Lang-ru|Владимир Дмитриевич Бонч-Бруевич}}; baʼzan '''Bonch-Bruevich''' deb yoziladi) [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] siyosatchisi, inqilobchi, tarixchi, yozuvchi va [[eski bolshevik]] edi. U [[Vladimir Lenin|Vladimir Leninning]] shaxsiy kotibi boʻlgan<ref>''The Russian Civil War'' by [[Evan Mawdsley]], Birlinn, 2008</ref>.

== Hayotning boshlangʻich davri ==
Vladimir Dmitriyevich Bonch-Bruyevich, [[Moskva|Moskvada]] [[, Mogilev viloyatidan]] kelgan oʻqituvchi oilasida tugʻilgan, sobiq [[Buyuk Litva knyazligi|Litva Buyuk Gertsogligining]] zodagonlariga mansub boʻlgan. U boʻlajak [[Qizil armiya|sovet harbiy]] qoʻmondoni [[Mixail Dmitrievich Bonch-Bruyevichning]] ukasi edi. Oʻn yoshida Moskvadagi {{Tillararo havola|Konstantinian Institute of Surveying|ru|Константиновский межевой институт}} maktabiga oʻqigani yuborishadi. 1889-yilda u talabalar namoyishida qatnashgani uchun hibsga olinib, institutdan haydaladi va [[Kursk viloyati|Kurskga]] surgun qilinadi<ref name="Shmidt">{{Kitob manbasi |editor=Shmidt |title=Большая советская энциклопедия |date=1927 |location=Moscow |page=125}}</ref>. 1892-yilda Moskvaga qaytib keladi, {{Tillararo havola|Moscow Workers' Union|ru|Московский рабочий союз}} ishga kiradi va noqonuniy adabiyotlarni tarqatgan. 1895-yildan [[sotsial-demokratik]] davralarda faol qatnashdi. 1896-yilda u Shveytsariyaga hijrat qildi va rus inqilobiy adabiyoti va matbaa uskunalarini joʻnatishni tashkil qilib, ''[["Iskra"]]'' jamoasining faol aʼzosi boʻlgan.

== Dissidentlarni tadqiq qilishi va Duxoborlarni qoʻllab-quvvatlashi ==
Bonch-Bruyevichning tadqiqot yoʻnalishlaridan biri Rossiyadagi oʻzgacha boʻlgan diniy kamchiliklar („sektalar“) boʻlib, ular odatda oʻrnatilgan pravoslav cherkovi va chor hukumati tomonidan turli darajada taʼqibga uchragan. U [[Baptizm|baptistlar]] va [[flagellantlar]] inqilobiy tashviqoti uchun „uzatuvchi nuqtalar“ deb aytilardi<ref>{{Kitob manbasi |last=Slezkine |first=Yuri |title=The House of Government, a Saga of the Russian Revolution |url=https://archive.org/details/houseofgovernmen0000slez |date=2017 |publisher=Princeton U.P. |location=Princeton |isbn=978-0-69119-272-7 |page=[https://archive.org/details/houseofgovernmen0000slez/page/23 23]}}</ref>. 1917-yilgi [[inqiloblar]] paytida u [[Yangi Isroil]] va [[Eski Isroil]] sektalaridagi aloqalari orqali Petrograddagi [[kazaklar]] garnizonini zararsizlantirishda hal qiluvchi rol oʻynagan<ref>{{Kitob manbasi |last=Katkov |first=George |title=Russia 1917: the February Revolution |url=https://archive.org/details/russia1917februa0000geor |date=1969 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=978-000-632068-5}}</ref>. U [[Rasputin Grigoriy|Grigoriy Rasputin]] bilan ham uchrashadi, lekin oʻzini mazhab emas, pravoslav nasroniy deb hisoblardi<ref>{{Kitob manbasi |last=Shlyakhov |first=Andrei |title=Распутин. Три демона последнего святого |url=https://books.google.com/books?id=zzSHzsVMLrkC&q=%D0%91%D0%BE%D0%BD%D1%87-%D0%91%D1%80%D1%83%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD&pg=PT198 |accessdate=28 September 2019 |isbn=978-5457173255 |date=5 September 2017 |publisher=Litres}}</ref>.

1890-yillarning oxirida u [[Vladimir Chertkov]] va [[Lev Tolstoy]]<ref name="pozdnyakov">O. A. Golinenko (O. A. GOLINYeNKO) [http://next.feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/nta/nta-194-.htm „Leo Tolstoy’s questions to a Doukhobor“ (VOPROSI L. N. TOLSTOGO DUXOBORU)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080409205008/http://next.feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/nta/nta-194-.htm |date=2008-04-09 }} {{In lang|ru}}</ref> bilan hamkorlik qilib, 1899-yilda Kanadada [[duxoborlarning]] emigratsiyasini tashkil qilishadi. Bonch-Bruyevich Duxoborlar bilan birga suzib ketadi va ular bilan Kanadada bir yil umr kechiradi. Oʻsha vaqt ichida u ularning ogʻzaki ravishda aytilgan koʻp anʼanalarini, xususan, Duxobor „zabur“larini (madhiyalarini) yozib olishga muvaffaq boʻldi. Ularni toʻplab keyinchalik (1909) „Duxobor hayot kitobi“ ({{Lang-ru|«[[:ru:Животная книга духоборцев|Животная книга духоборцев]]»}}) nomi bilan nashr etadi<ref>[http://chri-soc.narod.ru/duhobor.htm N. V. Somin. „Duxobori“] {{In lang|ru}}</ref><ref>V. D. Bonch-Bruevich, ''[https://archive.org/stream/materialykistori02boncuoft#page/n3/mode/2up Jivotnaya kniga duxoborsev]'', Sankt-Peterburg, 1909. (''The Doukhobor Book of Life'' – Complete Russian book at www.archive.org) {{In lang|ru}}</ref>.

== Siyosiy faolligi ==
RSDLP 1903-yilda Lenin boshchiligidagi [[bolsheviklar]] va [[mensheviklar]] oʻrtasida boʻlinib ketganida, Bonch-Bruyevich asl bolsheviklar qatorida boʻlgan. U RSDLP "[[Iskra"|Iskra<nowiki>�M14�</nowiki>]] gazetasini ostida boʻlgan paytda Lenin yuqoriga chiqarishga yordam beradi va 1904-yilda Leninni qoʻllab-quvvatlaydi, chunki u bolsheviklar ustidan nazoratni boʻlinishni istagan amaldorlarga boy berib qoʻyishi mumkin edi. 1904-yil dekabrda oyida u birinchi bolshevik gazetasi [["Vpered"]] ni tashkil etishga oʻz yordamini bergan. Leninning bevasini soʻzlariga koʻra, „Bonch-Bruyeich biznes tomonini boshqargan. U doimiy ravishda nur sochib turar, turli-tuman ulkan rejalar tuzgan va matbaa ishlarida doimo shoshqaloqlik qilgan“<ref>{{Kitob manbasi |last=Krupskaya |first=Nadezhda |title=Memories of Lenin |date=1970 |publisher=Panther |page=112}}</ref>. U partiya arxivini tashkil etish va yuritishda ham yordam bergan.

1918-yilda [[Sotsialistik ijtimoiy fanlar akademiyasining]] aʼzosi etib saylandi. Lenin vafotidan soʻng Rossiyadagi inqilobiy harakat tarixi, din va ateizm tarixi, sektachilik, etnografiya va adabiyot boʻyicha tadqiqotlar olib boradi va asarlar yozgan. Sovet Ittifoqida Bonch-Bruyevich 1917-yildagi bolsheviklar inqilobidan keyingi yillarda kotiblik qilgan Vladimir Lenin haqidagi kanonik sovet kitobining muallifi sifatida tanilgan<ref>"The Cheka: Leninʼs Political Police", NY, Oxford University Press, 1981, p. 197</ref>.

Leninning vafotidan keyin Bonch-Bruevich dafn marosimini tashkil qilishda ishtirok etgan asosiy shaxslardan biri boʻlgan. U shaxsan Leninning jasadini mumiyalashga qarshi boʻlgan<ref name="Tumarkin">{{Cite journal|last=Tumarkin|first1=Nina|title=Religion, Bolshevism, and the Origins of the Lenin Cult|url=https://archive.org/details/sim_russian-review_1981-01_40_1/page/35|journal=Russian Review|year=1981|volume=40|issue=1|pages=35–46|doi=10.2307/128733|jstor=128733}}</ref>.

== Keyingi hayoti va martabasi ==
[[Fayl:Новодевичье_кладбище(33).JPG|thumb| Novodevichy qabristonidagi Vladimir Bonch-Bruyevichning qabri]]
1920 – 1929-yillarda u asosan kommunistik partiya va hukumat rahbarlariga mahsulot yetkazib beradigan fermer xoʻjaligining tashkilotchisi va rahbari boʻlgan.

1933-yildan Moskvadagi Davlat adabiyot muzeyi direktori. 1946 – 1953-yillarda [[Sankt-Peterburg|Leningraddagi]] SSSR Fanlar akademiyasi Din va ateizm tarixi muzeyi direktori boʻlgan.

Bonch-Bruyevich 1955-yil 14-iyulda vafot etadi. U Moskvadagi [[Novodevichy qabristoniga]] dafn etilgan.

== Mukofotlari ==

* [[Lenin ordeni]]

== Havolalar ==

* [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_sp/1126/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 Pogromlarga qarshi kurash qoʻmitasi] {{In lang|ru}}
* Vladimir Bonch-Bruyevich

== Manbalar ==

[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:1955-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1873-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Moskvadagi yozuvchilar]]
[[Turkum:Sovet yozuvchilari]]