Vladimir Matveyev
Владимир Зосимович Матвеев (1897-йил, Тошкент – 1947-йил 30-сентябр, Архангелск шаҳри) – СССР ГУЛАГ НКВД ходими, Охунлаг (1935) ва Норилскстрой бошлиғи (1935-йил 26-июндан – 1938-йил 13-апрелгача).
| Владимир Зосимович Матвеев | |
|---|---|
| Таваллуди |
1897-йил |
| Вафоти |
1947-йил 30-сентябр Архангелск Россия Совет Федератив Социалистик Республикаси СССР |
| Фуқаролиги |
|
Ҳаёти
Владимир Матвеев 1897-йилда Тошкент шаҳрида туғилган, тошкентлик кўнчининг ўғли.
1920-йилда Будённий армияси таркибида фронтга кетиб, оқлар ва босмачиларга қарши жангларда қатнашган. У ерда уч марта яраланган. Босмачиларга қарши кураш пайтида, Ўрта Осиё бўйича разведкачи бўлган. Босмачилар унинг боши учун беш минг олтин рубл берган.
Фаолияти
Владимир Матвеев 1924-йилдан бошлаб РСФСР НКВДда ишлаган.
1930-йилларнинг бошларида Кем-Ухтинская ва Парандовская йўллари, Свир дарёсидаги гидроэлектр стансияси қурилишига раҳбарлик қилган.
1935-йилда Агура-Ахун йўлини қурилишида иштирок этган Малй Охун (Краснодар ўлкаси)даги Охунский мажбурий меҳнат лагерининг бошлиғи бўлган. Ушбу ахлоқ тузатиш лагерида 2 мингдан 3 минггача маҳбус бор эди. Йўл 1935-йилда қурилиб, қурилиш 2-январда бошланган. Қурилиш ишлари 1935-йил 29-апрелда якунланган.
Ҳибсга олиниши
Тор темир йўл қурилиши расман 1937-йил 17-майда якунланиб, 18-майда Дудинкадан Норилскга биринчи поэзд жўнади. У манзилига уч кундан кейин етиб келади. Кўп ўтмай, муздан ясалган жойларда қирғоқ қулаб туша бошлаган. Июн ойида йўлда ҳаракат тўхтайди. Қишга келиб, йўл тўшаги тупроққа алмаштирилади ва линия доимий фойдаланишга топширилган.
1938-йил апрел ойининг бошида Авраам Завенягин Норилскга келади. Ежовга берган маърузасида у шундай таъкидлаган: „Қурилиш ҳолати ҳисоботда кўрсатилганидан ҳам ёмонроқ… Оромгоҳ бошқаруви йўқ, оромгоҳда мустаҳкам бўлинмалар ташкил этилмаган, панжаралар йўқ, тегишли режим йўқ. Қурилиш майдончасида аниқ саботаж аниқланди“.
Желдорстройнинг бир қанча раҳбарлари ҳибсга олинади. Матвеев 1938-йил 13-апрелда лавозимидан четлаштирилиб, 27-апрелда ҳибсга олинган.
Ўша пайтда „Совет Таймири“ газетаси Матвеевнинг ҳибсга олиниши ҳақида шундай ёзган эди: „Халқ душманлари мамлакатга никел бермасликка, Таймир бойлигини халқдан яширишга ҳаракат қилишди. Темир йўл қурилишига ўн миллионлаб сўмларни кўмиб ташлаган халқ душманлари… Илгари аксилинқилобий ишлар бўйича судланган бу бадбашарани ким пана қилди? Бу жиноятчилар тўдаси „Таймир шаҳзодаси“ ҳимоясига олиниб, у ўзини чириган қўпол Матвеев деб атайди… Бу ўзининг инсоний қиёфасини йўқотган одамнинг бузуқ руҳининг ҳидини ҳис қилади… Улар фош қилинади, давлат олдида қаттиқ жавобгар…“.
Матвеев 1939-йил апрел ойида[1] РСФСР жиноят кодексининг 58-моддаси 7, 8, 11-бандлари бўйича судланган. РСФСР Жиноят кодексининг 58-моддаси 5 йил муддатга дисквалификация қилиниб, барча мол-мулки мусодара қилинади.
Матвеев жазони Архангелск яқинидаги Талаги қишлоғидаги дарахт кесиш жойида ўтаган.
У ерда Пневмония, кейин сил касаллиги билан касалланган. 1947-йил 30-сентябрда Архангелск идоравий касалхонасида вафот этган.
1955-йилда эса реабилитация қилинган[2].
Адабиётлар
- Михаил Важнов. Книга „Судба. В. З. Матвеэв 1897—1947“.
Ҳаволалар
- Владимир Зосимович Матвеэв (1935-1938) „Табиийки, биз шошилинч хатоларга йўл қўйдик“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-12-28 санасида архивланган), „Рангли металлар“, 6-сон, 1995-йил.
- Дзюбенко Н. – Владимир Матвеэв: „Шу санада, 1935-йил 1 (2) июлда у Норилскстрой НКВД бошлиғи вазифасини ўз зиммасига олди. Сабаби: Халқ комиссари Внудел Ягоданинг буйруғи.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-01-31 санасида архивланган) „Вақт ҳақида, Норилск ҳақида, ўзим ҳақимда …“ Хотиралар. Бешинчи китоб. Москва, „ПолиМедиа“, 2005. Нашр комп. Г. И. Касабова
- Лариса СТЕТСЕВИCҲ – Улар биринчи эди, „Полар Буллетин“ газетаси, 2012-йил 11-июл
- Заполярнй Вестник газетаси веб-сайтида „Матвевнинг вақти“ мақоласи
Манбалар
- ↑ Приговор воэнного трибунала Московского округа внутренних войск НКВД от 7-9 апреля 1939 года и определениэ Воэнной Коллегии Верховного Суда СССР от 16 августа 1939 года
- ↑ „Определение № 001668р/39 Военной Коллегии Верховного суда СССР от 6 августа 1955 г.“. 2015-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-март.