WikiSky
WикиСкй (бошқа номи — СКЙ-МАП. ОРГ) Интернетга асосланган жамоавий кўриш тизими бўлиб, унинг асосий элементи интерактив осмон харитаси (ҳттп://www.скй-мап.орг ёки ҳттп://www.wикискй.орг) ҳисобланади.
| WикиСкй | |
|---|---|
| Тижоратми | ё`қ |
| Рўйхатдан ўтиш | ихтиёрий |
| Қайси тилларда | 18 тилларда |
| УРЛ | ҳттп://www.wикискй.орг |
WикиСкй 2006-йилда Канада ишқибозлари (Константин Лисенко ва Сергей Гошко) томонидан НАСА, СТСcИ, СДСС, CфА (НАСА АИС), шунингдек бир қатор бошқа ташкилотлар ва шахсларнинг фаол кўмагида яратилган[1][2]. WикиСкй тизими WикиМапиа жамоавий ер тадқиқот тизимига бироз ўхшайди, лекин бепул тавсифловчи таҳрири билан ундан фарқ қилади.
Тизим функсиялари
Юлдузли осмонни турли режимларда кўриш
Тизимнинг асосий вазифаси юлдузли осмонни кўришдир. Кўриш ойнасида жойлашган сичқонча ва бошқарув элементлари манипуляциялар билан бошқарилади. WикиСкйнинг кўришни бошқариш тизими асосан Гоогленинг Гоогле Мапс веб-сайтида амалга оширилган тизимга ўхшайди.
Кўриш пайтида фойдаланувчи юлдузли осмон тасвирининг масштабини ўзгартириши, кўриш майдонини ўзбошимчалик билан жойлаштириши, шунингдек кўриш режимини ўзгартириши мумкин.
Юлдузли осмонни кўриш иккита асосий режимда амалга оширилиши мумкин:
- Харита режими. Харита режимида юлдузли осмоннинг бир қисмининг кўриш ойнасида тасвири объектларнинг спектрал хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда астрономик каталоглар маълумотлари асосида автоматик тарзда яратилади.
- Умумий кўриниш режими. Умумий кўриш режимида юлдузли осмоннинг тегишли қисмининг фотографик тасвири кўриш ойнасида кўрсатилади. Умумий ҳолда, бу тасвир олдиндан махсус рақамли ишлов беришдан ўтган кўп сонли фотосуратларни бирлаштириш ва математик маънода идрок этиш учун қулай ва тўғри проексияни яратиш учун тасвирни деформациялаш орқали қурилган. WикиСкй бир нечта Дигитал Скй Сурвейс (ДСС) га эга.
Астрономик об’ектларни қидириш
WикиСкй астрономик об’ектларни кўриш режимида ҳам, АПИ ёрдамида ҳам қидириши мумкин.
Кўриш режимида қидириш мезони баъзи астрономик каталогларда рўйхатдан ўтган об’ектнинг номи ёки идентификатори ҳисоланади. WикиСкй бир хил об’эктни қидириш учун турли каталоглардаги идентификаторлардан фойдаланиш имконини берувчи СИМБАД (тҳе Сет оф Идентифиcатионс, Меасуременц, анд Библиограпҳй фор Астрономиcал Дата) астрономик маълумотлар учун идентификациялар, ўлчовлар ва библиография тўплами онлайн маълумотлар базасидан фойдаланади.
АПИ алоҳида об’ектларни ҳам, об’ектлар гуруҳларини ҳам қидириш учун ишлатилиши мумкин[3].
АПИ
WикиСкй тизимида амалга оширилган АПИ функсиялари дастурий таъминот ишлаб чиқувчилари ва Интернет тизимлари дизайнерларига WикиСкй серверларида тўғридан-тўғри сақланадиган маълумотларга ҳам, ҳамма учун очиқ ва бошқа тизимлар серверларида сақланадиган маълумотларга ҳам кириш имконини беради.
WикиСкйдаги осмон об’ектлари ва бу об’ектлар ҳақида маълумот
WикиСкй томонидан фойдаланиладиган каталоглар
WикиСкйда осмон жисмларини кўрсатиш ва аниқлаш учун қуйидаги астрономик каталоглардан фойдаланилади:
- УСНО-А2.0 каталоги — тахминан 500 миллион об’ект ҳақида маълумотларни ўз ичига олади.
- ПГC2003 (cаталог оф принcипал галахиэс- асосий галактикалар каталоги) 1 миллионга яқин галактикалар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олади.
- Ҳуббле Ултра Деэп Фиэлд Cаталог (УДФ) — Ҳуббле Ултра Деэп Фиэлд ҳудудига тушган 10 000 га яқин галактикалар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олади.
- уз:Тйчо-2 каталоги — 2,5 миллиондан ортиқ ёрқин юлдузлар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олади.
- уз:Генри Драпер каталоги — 359083 юлдуз ҳақида маълумотни ўз ичига олади.
- уз:Янги умумий каталог — Янги бош каталог — барча турдаги 7840 та об’ект ҳақида маълумотни ўз ичига олади.
Умумий кўриниш режимида WикиСкйдаги осмон объектлари
Кўриб чиқиш режимида WикиСкй тизимнинг ўз серверларида ёки бошқа тизимлар серверларида сақланадиган осмон тасвирларини кўрсатади. Бошқа тизим серверларида сақланган тасвирларга СДСС умумий кўринишининг бир қисми бўлган тасвирлар мисол бўла олади. WикиСкй ва СДСС ўртасидаги келишув WикиСкй’га СДСС серверларида сақланган тасвирларни кўрсатиш имконини беради.
WикиСкйда юлдузли осмоннинг рақамли суратлари тақдим этилган
Қуйидаги рақамли шарҳлар ҳозирда WикиСкй билан бирлаштирилган:
- Дигитизед Скй Сурвей (Рақамли осмон тадқиқоти) — ДСС2 сифатида ҳам танилган. Бу ҳозирда мавжуд бўлган энг батафсил рақамли тадқиқот бўлиб, бутун осмонни қамраб олади.
- Слоан Дигитал Скй Сурвей бу бутун осмоннинг чорак қисмини қамраб олган юлдузли осмоннинг юқори аниқликдаги тадқиқотидир. WикиСкй ушбу шарҳнинг бир нечта версияларига киришни таъминлайди: 3,4,5,6 релизлар ва энг сўнгги ва энг тўлиқ нашр 7 шуларга мисол ўла олади.
- ИРАС Сурвей — ИРАС телескопи ёрдамида олинган осмоннинг инфрақизил сурати.
- Ҳ-алпҳа Скй Сурвей — Ҳ-Алпҳа бутун осмонни ўрганиш имкоинини яратади[4].
- Х-Рай Скй Сурвей (РАСС3) — РОСАТ Алл-Скй Х-рай Сурвей. Ушбу сўровнинг WикиСкй версияси турли спектрал интервалларда олинган учта сўровнинг бирикмасидир:
- кенг полосали (0,1-2,4кВ)
- қаттиқ тармоқли (0,5-2,0 кеВ)
- юмшоқ тармоқли (0,1-0,4 кеВ)
- Ултравиолет Скй Сурвей (ГАЛЕХ) — бу ГАЛЕХ космик обсерваторияси томонидан амалга ошириладиган ултрабинафша осмонни ўрганиш.
- АстроПҳото Сурвей — бу юлдузли осмоннинг кўплаб профессионал ва ҳаваскор фотосуратларига асосланган версияси. Ҳуббле космик телескопи ва Чандра космик обсерваторияси томонидан олинган суратларни ўз ичига олади.
Манбалар
- ↑ „Архивированная копия“. 2009-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 26-май. Тҳомас А. МcГлйнн Вопроси сотрудничества
- ↑ „WикиСкй:Cонтрибутион - WикиСкй“. 2009-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 26-май.
- ↑ „АПИ Доcументатион Описание функций АПИ системы WикиСкй“. 2009-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 27-май.
- ↑ „Другое название — Ҳ-алпҳа Фулл Скй Мап“. 2009-йил 28-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 28-май.