Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Wilhelm Marx

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Wилҳелм Марх
 7-Германия рейхсканцлери
Мансаб даври
30-ноябр 1923-йил – 15-январ 1925-йил
Президент Фридрих Эберт
Ўтмишдоши Густав Штреземан
Вориси Ганс Лютер
 9-Германия рейхсканцлери
Мансаб даври
17-май 1926-йил – 12-июн 1928-йил
Президент Поул фон Гинденбург
Ўтмишдоши Ганс Лютер
Вориси Герман Мюллер
 11-Германия адлия рейхсвазири
Мансаб даври
10-январ – 12-май 1926-йил
Ҳукумат бошлиғи Ҳанс Лутҳер
Ўтмишдоши Ҳанс Лутҳер
Вориси Ёҳаннес Белл
 25-Пруссия Вазир-Президенти
Мансаб даври
18-феврал – 6-апрел 1925-йил
Ўтмишдоши Отто Браун
Вориси Отто Браун
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 15-январ 1863-йил
Кёлн, Вестфалия, Германия Иттифоқи
Вафоти 5-август 1946-йил(1946-08-05)
(83 ёшда)
Бонн, ГФР
Мелатен қабристони
Сиёсий партияси Центра партияси (Германия)
Турмуш ўртоғи Иоганна Феркоен
Таълим Бонн Университети
Дини католик черкови
Дафн этилган жойи Кöлндаги Мелатен қабристони

Wилҳелм Марх (талаффузи: Вилгелм Маркс; 1863-йил 15-январ, Кёлн — 1946-йил 5-август, Бонн) — немис ҳуқуқшуноси ва сиёсатчиси (Центра партияси). 1923-24 ва 1926-1928-йилларда Wеимар Республикаси рейхсканцлери бўлиб хизмат қилган.

1925-йилда Wилҳелм Марх Wеимар коалицияси (СПД, НДП ва Германия Центра партияси) томонидан Рейх президентлигига номзод сифатида кўрсатилди, аммо Поул фон Гинденбургга ютқазди. Wилҳелм Марх ҳар доим бошқа сиёсатчиларнинг: Густав Стресеманн ёки Фридрих Эберт нинг соясида эди. Шунга қарамай, Wеимар Республикаси тарихида у демократик лагернинг бирлиги учун курашган марказий сиёсий арбоблардан бири сифатида сақланиб қолди.

Биографияси

Мактаб ўқитувчиси оиласида туғилган, Кёлнда ўсган. Шифокорлар уни оғир миёпи туфайли ҳарбий хизматга яроқсиз деб эълон қилганларидан сўнг, у Бонн университетига ўқишга кирди ва у ерда ҳуқуқ факултетида таҳсил олди.

Ўқишни тугатгандан сўнг, у Элберфелдда, кейин Кёлн ва Дюсселдорфда судя бўлиб ишлади, аммо õзининг католик дини ва Марказ партиясига мансублиги сабабли Пруссияда давлат хизматида алоҳида чўққиларга эриша олмади.

Мархнинг вазирлари, 1927-йил.

1891-йилда у Иёганна Феркоенга уйланди. Никоҳ 55 йил давом этди, уларнинг тўрт фарзанди бор эди, иккита катта ўғли эрта вафот этди.

Марказий партияси раҳбари Марх рейхстагда, июн, 1928-йил

1899-йилдан то 1918-йилгача Wилҳелм Марх Пруссия парламент депутати бўлди. 1910-йилда у Рейхстаг депутати бõлиб, унда õз партиясининг фракциясини бошқарди ва мактаб таълими ҳамда маданият соҳасида фаол иштирок этди. Мархни душманлари кам бўлган. У вазмин, муросага келувчи сиёсатчи ҳисобланарди.

Биринчи жаҳон уруши пайтида Марх 1917-йил 19-июлдаги тинчлик резолюциясини қўллаб-қувватлади.

Урушдан кейин Wилҳелм Марх Wеимар Таъсис Ассамблеясига сайланди. Рур можароси пайтида, босиб олинган минтақалардаги бошқа кўплаб сиёсатчилардан фарқли ўлароқ, Марх минтақани Пруссиядан ажратишга қарши чиқди. Марх Версал шартномасини қўллаб-қувватлаш учун овоз беришини айтиб, биринчи навбатда, агар келишув шартномаси бўлмаса, Рейн ҳудуди Пруссиядан бутунлай ажралиб чиқишидан қўрқиш билан изоҳлади.

Wеимар Республикаси даврида Марх биринчи навбатда Жозеф Вирт кабинетини кучли қўллаб-қувватлаш учун парламентдаги марказ кучларини бирлаштиришга бағишлади ва у ўзининг сиёсий услуби ва католик эътиқоди туфайли муваффақият қозонди.

1923-йилда Стреземан кабинети истеъфога чиққанидан сўнг, Wилҳелм Марх Рейх президенти Фридрих Эбертнинг Рейх канслери лавозимини эгаллаш таклифини қабул қилади ва 1919-йилдан Германиянинг ўнинчи ҳукуматини бошқаради. Марх икки марта Рейх канслери лавозимида бўлган: биринчи марта — деярли 13 ой (1923-йил 30-ноябрдан 1925-йил 15-январгача), иккинчи марта — 25 ой (1926-йил 17-майдан 1928-йил 29-июнгача). Бу даврда Марх император ҳукуматининг тўртта таркибига бошчилик қилиш имкониятига эга бўлди.

Wилҳелм Марх Wеимар Республикаси ҳукуматини кўплаб инқирозли даврлардан бирида бошқарган. Булар: Саксония ва Бавария ерлари билан тўқнашувлар, босиб олинган Рейндаги айирмачилик ҳаракатлари. 1923 йилдаги гиперинфляциядан сўнг иқтисодий ва молиявий муаммолар билан бирга янги валютани муомулага киритилиши кузатилди, унга Марх бюджетни тежаш чоралари, ходимларни ишдан бўшатиш ва янги солиқларни жорий этиш билан жавоб берди. 1924-йил январ ойининг охирида вазият барқарорлашганидан кейин ҳарбий ҳолат бекор қилинди. Мархнинг рейхсканцлерлик даврида Доус режаси қабул қилинди.

Wилҳелм Марх 1925-йил

Wилҳелм Марх Рейхсканцлерлигининг иккинчи даврида Германия Миллатлар Лигасига қўшилди. Марх генерал-полковник Ҳанс вон Сектни ишдан бõшатади. Бунга сабаб у эди, Рейхсверни давлат ичидаги давлатга айлантиргани эди. Лекин кейинчалик Марх айнан Рейхсверда қоқилиб қолади. Социал-демократ Филипп Счаидеманн Рейхстагда Рейхсвернинг Қизил Армия билан яширин ҳамкорлик фактларини ошкор қилади.

1925-йилда Германияда бўлиб ўтган биринчи умуммиллий президентлик сайловларида қатнашди : биринчи турда — Марказ партияси номзоди сифатида, иккинчи турда — „Халқ блоки“ сõл-марказчиларнинг вакили сифатида. Иккинчи турда 45,3 % овоз олган ҳолда, 48,3 % овоз олган Поул фон Гинденбургга ютқазди.

1925-йил 10-февралдан 18-мартгача Wилҳелм Марх ўзининг вориси Ҳанс Лутҳер ҳукуматида Пруссия Бош вазири, сўнгра Рейх Адлия вазири бўлиб ишлади. 1932-йилгача Wилҳелм Марх Рейхстаг аъзоси бõлди.

Миллий социализм даврида Wилҳелм Марх сиёсатдан узоқлашди ва Боннда яшади.

Адабиётлар

  • Улрич вон Ҳеҳл. Wилҳелм Марх 1863—1946, эине политисче Биограпҳиэ. Маинз: Маттҳиас-Грüнеwалд, 1987. ИСБН 3-7867-1323-5. 
  • Патрушев А.И. Бисмаркдан Меркелгача бўлган Германия канслери. — М.: Москва университети нашриёти, 2009-йил.

Ҳаволалар