XAI (kompaniya) sahifasining manbasini koʻrish

{{Short description|Amerika sun'iy intellekt korporatsiyasi}}{{Infobox company
| name = X.AI Corp.
| logo = [[File:XAI-Logo.svg|frameless|upright=0.45|class=skin-invert]]
| trade_name = xAI
| type = [[Xususiy kompaniya|Xususiy]]
| industry = [[Sun'iy intellekt]]<br>[[Ijtimoiy tarmoqlar]]<br>[[Texnologiya]]
| founded = {{Start date and age|2023|03|09}}
| founder = [[Elon Musk]]
| hq_location = [[Stanford Research Park]]
| hq_location_city = [[Palo Alto]], Kaliforniya
| hq_location_country = AQSH
| key_people = {{Unbulleted list|[[Elon Musk]] ([[Bosh ijrochi direktor|CEO]])<br>Entoni Armstrong ([[Bosh moliyaviy direktor|CFO]])}}
| products = {{Unbulleted list|[[Grok (chatbot)|Grok]]|[[Twitter|X (sobiq Twitter)]]|[[Aurora (text-to-image model)|Aurora]]|[[Grokipedia]]|Grok Code Fast 1|PromptIDE}}
| revenue = $100 million (yillik ko'rsatkich) (2024-yil dekabr)<ref>{{cite web |title=What We Know About xAI As It Bolsters Itself For AI Race—With $6 Billion In New Funding |url=https://www.forbes.com/sites/antoniopequenoiv/2024/12/06/what-we-know-about-xai-as-it-bolsters-itself-for-ai-race-with-6-billion-in-new-funding/ |website=Forbes |date=December 6, 2024 |access-date=April 14, 2025}}</ref>
| num_employees = 1,200 dan ortiq
| parent = X.AI Holdings Corp.
| subsid = [[X Corp.]]
| website = {{URL|https://x.ai/}}
}}'''xAI''' (rasmiy nomi '''X.AI Corp.''') — [[Sun'iy intellekt]] (SI), ijtimoiy tarmoqlar va texnologiyalar sohasida faoliyat yurituvchi Amerika kompaniyasi. 2023-yilda milliarder [[Elon Musk]] tomonidan asos solingan ushbu korporatsiya sun'iy intellekt bozorida [[OpenAI]] va [[Google]] kabi gigantlarga raqobatchi sifatida maydonga chiqdi.

Kompaniyaning asosiy mahsulotlari qatoriga [[Grok (chatbot)|Grok]] generativ sun'iy intellekt chatboti va 2025-yil mart oyida tarkibiga qo'shib olingan [[Twitter|X (sobiq Twitter)]] ijtimoiy tarmog'i kiradi. xAI o'z oldiga "olamning asl mohiyatini tushunish" va maksimal darajada haqiqatga intiluvchi sun'iy intellekt tizimlarini yaratishni maqsad qilib qo'ygan.

Hozirgi kunda kompaniya dunyodagi eng quvvatli superkompyuterlardan biri hisoblangan "Colossus"ni boshqaradi va sun'iy intellekt modellarini o'qitish uchun ulkan hisoblash quvvatlariga ega.

== Tarixi ==
xAI kompaniyasiga 2023-yil 9-martda asos solingan.<ref>{{cite web |date=July 12, 2023 |title=Elon Musk launches xAI in challenge to dominance of ChatGPT owner |url=https://www.ft.com/content/19cce4b5-b2dd-4c1e-a109-b500e504dbb6 |newspaper=[[Financial Times]]}}</ref> Ilon Mask kompaniya uchun asosiy muhandis sifatida ilgari [[Google DeepMind]] bo'limida faoliyat yuritgan Igor Babushkinni taklif qildi. Kompaniyaning tashkil etilgani haqida rasmiy ma'lumot 2023-yil 12-iyulda e'lon qilindi.

Dastlab xAI [[Nevada]] shtatida "jamiyat va atrof-muhitga ijobiy ta'sir ko'rsatish" maqsadini ko'zlagan ijtimoiy foydali korporatsiya (public-benefit corporation) sifatida ro'yxatdan o'tgan edi. Biroq, 2024-yil may oyiga kelib, kompaniya ushbu maqomdan voz kechdi.<ref>{{Cite web |last=Kolodny |first=Lora |date=2025-08-25 |title=Elon Musk's xAI secretly dropped its benefit corporation status while fighting OpenAI |url=https://www.cnbc.com/2025/08/25/elon-musk-xai-dropped-public-benefit-corp-status-while-fighting-openai.html |website=CNBC}}</ref>

=== Moliyaviy rivojlanish va kengayish ===
Kompaniya qisqa muddat ichida yirik investitsiyalarni jalb qila oldi. 2023-yil dekabrida xAI 134,7 million dollar miqdorida tashqi moliyalashtirish olganini ma'lum qildi. 2024-yil may oyiga kelib, Andreessen Horowitz va Sequoia Capital kabi nufuzli venchur jamg'armalari ko'magida yana 6 milliard dollar mablag' jalb etildi.

2025-yil xAI uchun tub burilish yili bo'ldi:

* Fevral: Kompaniya OpenAI'ni 97,4 milliard dollarga sotib olish taklifini berdi.<ref>{{Cite news |last=Hammond |first=George |date=2025-02-10 |title=Elon Musk-led consortium offers $100bn to take control of OpenAI |work=Financial Times}}</ref>
* Mart: Video yaratuvchi Hotshot startapi sotib olindi.
* 28-mart: Ilon Mask xAI o'zining "shoba korxonasi" bo'lgan X Corp. (X ijtimoiy tarmog'i egasi)ni tarkibiga qo'shib olganini e'lon qildi. Ushbu bitim natijasida X tarmog'i 33 milliard dollarga baholandi va ikkala kompaniya yagona "X.AI Holdings Corp." tuzilmasiga birlashtirildi.
* Iyul: Kompaniya AQSH Mudofaa vazirligi bilan harbiy sohada sun'iy intellektdan foydalanish bo'yicha 200 million dollarlik shartnoma imzoladi.

== Mahsulotlar ==
Ilon Maskning fikricha, zamonaviy sun'iy intellekt tizimlari haddan tashqari "siyosiy korrektlikka" (political correctness) ruju qo'ygan va bu foydalanuvchilarni chalg'itishi mumkin. Shuning uchun xAI mahsulotlari "haqiqatga maksimal darajada intiluvchi" qilib loyihalashtirilgan.

=== Grok chatboti ===
2023-yil noyabr oyida taqdim etilgan '''Grok''' — xAI'ning asosiy chatbotidir. U X ijtimoiy tarmog'idagi ma'lumotlarga real vaqt rejimida kira olishi bilan boshqa modellardan ajralib turadi.

* Grok-1: 2024-yil mart oyida ochiq manbali (open source) dastur sifatida taqdim etildi.
* Grok-2: Tasvirlarni generatsiya qilish imkoniyatiga ega bo'ldi.
* Grok-3: "Reflection" (mulohaza yuritish) funksiyasi va chuqurlashtirilgan qidiruv (DeepSearch) bilan boyitildi.
* Grok-4: 2025-yil iyul oyida taqdim etilgan eng so'nggi model bo'lib, uning "Grok Heavy" deb nomlangan yuqori unumdorlikka ega versiyasi oyiga 300 dollar evaziga taklif etila boshlandi.

=== Boshqa loyihalar ===

* Grokipedia: 2025-yil oktyabrda ishga tushirilgan, sun'iy intellekt tomonidan boshqariladigan onlayn ensiklopediya (Vikipediyaga muqobil).
* XAI Game Studio: Sun'iy intellekt yordamida video o'yinlar yaratishga ixtisoslashgan studiya. 2026-yil oxirigacha ilk yirik loyihani taqdim etishni rejalashtirmoqda.

== Texnologik infratuzilma va atrof-muhit ==
2024-yil iyun oyida xAI Memfis shahrida (Tennessi shtati) dunyodagi eng yirik superkompyuter — '''Colossus'''ni qurish rejasini e'lon qildi. Kompyuter bor-yo'g'i 122 kun ichida bitkazilib, 2024-yil dekabrida to'liq ishga tushirildi.

Ushbu loyiha bir necha ekologik va ijtimoiy muammolarni keltirib chiqardi:

* Energiya iste'moli: Superkompyuter eng yuqori quvvatda 150 megavatt elektr energiyasini iste'mol qiladi.
* Havo ifloslanishi: Elektr ta'minotidagi tanqislikni qoplash uchun kompaniya 14 ta metan gazida ishlaydigan generatorlarni o'rnatdi. Ekologik faollar ushbu qurilmalar tegishli ruxsatnomalarsiz ishlaganini va atmosferaga zararli chiqindilar chiqarayotganini tanqid qilib chiqishdi.<ref>{{Cite news |date=2024-08-28 |title=Musk's xAI operating gas turbines without permits at data center |work=Reuters}}</ref>
* Quyosh fermasi: Tanqidlarga javoban, 2025-yil noyabrida Ilon Mask Colossus yaqinida 30 megavatt quvvatga ega quyosh fotoelektr stansiyasi qurilishini e'lon qildi.

== Baholanishi (Valuatsiya) ==
Kompaniyaning bozor qiymati investitsiya raundlari natijasida tez sur'atlar bilan o'sib bordi:
{| class="wikitable"
|+xAI kompaniyasining moliyaviy o'sish dinamikasi
!Tranzaksiya turi
!Yil
!Jalb qilingan mablag' (AQSH dollari)
!Kompaniyaning umumiy qiymati (Post-money)
|-
|A raundi
|2023-yil noyabr
|134.68 mln
|673.4 mln
|-
|B raundi
|2024-yil may
|6 mlrd
|24 mlrd
|-
|C raundi
|2024-yil dekabr
|6 mlrd
|50 mlrd
|-
|X Corp.ni sotib olish
|2025-yil mart
|—
|113 mlrd
|-
|Qo'shimcha investitsiyalar
|2025-yil iyun
|10 mlrd
|120 mlrd dan ortiq
|}

== Shuningdek qarang ==

* [[Elon Musk]]
* [[X (ijtimoiy tarmoq)]]
* [[OpenAI]]

== Manbalar ==
{{reflist}}

== Tashqi havolalar ==

Ushbu maqola inglizcha Vikipediyadagi [https://en.wikipedia.org/wiki/XAI_(company)] maqolasi asosida yaratildi.