Xachir

Хачир (Мулус) — уй ҳайвони, от (бия) билан эшак (ҳанги) дурагайи. Хитой, Ҳиндистон, Туркия, Африка, Италия, Франсия, Испания, Ўрта Осиёда хачир етиштириш азалдан мавжуд бўлган. Сўнгги даврларда Мексика, Аргентина ва АҚШда ҳам ривож топди. Ўзбекистонда қадимдан хачир етиштириш ва хўжалик мақсадларида улардан юк ташишда ва улов тарзида самарали фойдаланиб келинган. Хачир гавдаси, кўкрак қафаси кенглиги ва тез юриши билан отларга ўхшаса, чидамли ва ишчанлиги, бошининг катталиги, қулоғининг узунлиги, бўйнининг тўғрилиги ва калталиги билан эшакка ўхшайди. 40-50 йил яшайди, 30-35 йил ишлаш қобилиятига эга, юқумли касалликларга кам чалинади, иқлим шароитига яхши мослашади, озуқа танламайди, парваришга унчалик муҳтож эмас. Турлари ҳар хил. Хачирнинг эркаги ва урғочиси бепушт бўлади. Улар ўзаро насл бермайди, лекин урғочи хачир айрим ҳолларда айғирдан ёки ҳанги эшакдан қочиб насл бериш хусусиятига эга. Эркак хачир 1,5 ёшда бичилади. 2—3 ёшидан ишга ўргатилади. 4 ёшида етук иш ҳайвонига айланади. Йирик биялардан ва завод зотидан бўлган эшаклардан бўйи 160-170 см ва тирик вазни 600–650 кг бўлган ўта кучли ва юк ташувчи хачирлар олинади. Хачирни отлар каби тирик вазнга мувофиқ озиқлантириш тавсия этилади. ХХ асрнинг 30-йилларигача Ўрта Осиё йилқичилик, туячилик, эшакчилик ва хачир етиштириш стясида хачир етиштириш ва улардан фойдаланиш масалалари илмий ўрганилди (В. А. Шчекин). ХХ асрнинг 50-йилларидан бошлаб хачир Ўзбекистонда автомобил транспортининг ривожланиши билан деярли йўқолиб кетди.

Адабиёт

• Лакоза И. И., Шчекин В. А., Верблюдоводство и основи ословодства и мулопроизводства, М., 1964.