Xaka
Ҳака (маори хака) — Янги Зеландия маориларининг маросим рақси бўлиб, унда ижрочилар оёқларини билан ер тепиб, сонлари ва кўкрагига урадилар ва жўр бўлиб бақирадилар[1] . Бу Маори мусиқасининг энг машҳур шаклларидан бири бўлиб, Алл Блаcкс регби жамоаси туфайли кўпчилик Янги Зеландияликлар хака билан яхши таниш[1] .
Маори тилида „ҳака“ сўзи „умуман рақс“ деган маънони англатади, ёки „рақсга ҳамроҳ бўлган қўшиқ“ деб ҳам таржима қилинади[2] . Ҳакани фақат „рақслар“ ёки „қўшиқлар“ га боғлаб бўлмайди: Алан Армстронг сўзлари билан айтганда, хака — бу ҳар бир асбоб — қўллар, оёқлар, тана, тил, кўзлар — ўз қисмини бажарадиган композициядир[2] .
Хакининг ўзига хос тафсилотлари — рақс барча иштирокчилар томонидан бир вақтнинг ўзида ижро этилади ва юз ифодаси билан бирга келади. Юз ифодаси (кўз ва тилнинг ҳаракатлари) жуда муҳим ва улар рақснинг қанчалик яхши ижро этилишини аниқлайди[2] . Ҳака ижро этган аёллар тилларини ташқарига чиқаришлари шарт эмас[2] . Ҳарбий бўлмаган хака бармоқлар ёки қўлларнинг тўлқинга ўхшаш ҳаракатларини ўз ичига олиши мумкин[1] . Рақс раҳбари (эркак ёки аёл) бир ёки икки қатор матнни чақиради, шундан сўнг қолганлари хор билан биргаликда жавоб беришади[1][2] .
Тарихи
Хаканинг келиб чиқиши ҳақида турли хил афсоналар мавжуд. Улардан бирининг сўзларига кўра, бу рақсни биринчи марта қабила раҳбарига тегишли китни ўлдирган маълум бир Каэни қидираётган аёллар ижро этган. Аёллар унинг ташқи кўринишини билишмасди, лекин тишлари эгрилигини билишарди. Каэ бошқа одамлар орасида эди ва уни оломон ичида аниқлаш учун аёллар кулгили ҳаракатлар билан кулгили рақсга тушишди. Ҳакани кўриб, Каэ кулди ва ўзини ошкор қилиб қўйган[2].
Ҳака асосан кечки пайт ўйин-кулги учун ижро этилган; ҳақиқий эркак хака рақси бор, аёллар, болалар, шунингдек, ҳар икки жинс катталар учун мослари ҳам мавжуд[1]. Саломлашиш рақслари одатда жанговар тарзда бошланди, чунки келганларнинг нияти кутиб олувчиларга маълум эмас эди[2]. Айнан шу жангари рақс билан қуролланган маори 1769-йилда Жеймс Кукни кутиб олган[2] .
-
Ҳарбий хака, тахминан 1845-йил тасвири
-
АҚШ Мудофаа вазири Леон Панеттани кутиб олиш маросими
-
Шимолий Африкада маори баталони ҳака рақси
.jpg){kind=link}
Турлари
"Перуперу" (маори перуперу) — ҳарбий хака, шунингдек, „пахмоқ“ деб ҳам аталади (маори пуҳа, бу ном ҳарбий машғулотларда ишлатилган), жангдан олдин, танаффуслар пайтида ва муваффақиятли тугагандан сўнг дарҳол бажарилган[1]. Бу жараёнда раққосалар кўпинча қуролларини силкитадилар, кўзларини қамаштирадилар, тилларини чиқариб, жазавада қичқиришади, таналари эса талвасалар билан титрайди[1] . Перуперанинг ўзига хослиги шундаки, уни бажараётган барча жангчиларнинг бир вақтнинг ўзида сакрашлари, шунингдек, баъзида эркаклар уни яланғоч ҳолда рақсга туширишлари ва жинсий олатни тик туриши алоҳида жасорат белгиси ҳисобланган[1].
Адабиётлар
- Мервйн МcЛеан. Маори Мусиc. Ауcкланд: Ауcкланд Университй Пресс, 1996. ИСБН 1-86940-144-1.
- „Ҳака – а тйпе оф wаиата“. Те Ара. Тҳе Энcйcлопедиа оф Неw Зеаланд. 2015-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2015-йил.
- Вира Гардинер[эн]. . ИСБН 978-1-86971-116-0.