Xalam
Халам — Ғарбий Африкадан 1-5 торли анъанавий торли чолғу асбоби.
Халам одатда Мали, Гамбия, Сенегал, Нигер, Шимолий Нигерия, Шимолий Гана, Буркина Фасо, Мавритания ва Г'арбий Саҳарада каби давлатларда о'йналади ; у ва унинг вариантлари бошқа тилларда турлича номланади масалан: баппе, диассаре, ҳодду, колико, колого, комса, контиги, гурми, гарая, кони, континг кабилар ҳам маълум.
Волофда халам чалаётган киши халамкат я'ни халам чалаётган киши деб аталади. Мандеда бу нгонифола ёки континг фола дейилади . Ҳаусада бу маи гурми ёки маи контиги номи билан машҳур.
Қурилиш ва созлаш
Халам ўзининг муайян о'лчов кўринишга эга бо'лган, бирдан бошланиб беш торгача эга бо'лган оддий лютли чолг'у асбобидир. Асбобнинг ёг'оч корпуси соундбох дейилиб,мембранофони овал шаклга эга, қорамол териси билан қопланган. Унинг иплари одатда паст о'лчамли нейлон балиқ овлаш линиясининг икки ёки учта маҳкам қилиб о'ралган ипларидан тайёрланади; бу торлар чолғунинг ёғоч бўйнига узун ва тор чарм тасмалар орқали, ёғоч кўпригига эса пахта торлари орқали маҳкамланади. Ушбу чизиқларни ҳаракатга келтириш орқали асбобнинг оҳангини созлаш имкониятига эга бо'линади. Бунда одатда чап қўл билан ушланадиган иккита асосий оҳанг торлари ва қаттиқ баландликдаги икки-уч қўшимча торлар мавжуд. Аксарият халамчилар о'зларининг халамларини қуришади, аммо улар одатда ёг'оч усталарини танасини, бо'йин қисмини ва ко'прикни о'йишга ёрдамлашгани чорлашади.
Сенегал давлатининг волоф тилида со'злашувчи ахолисида халам учта асосий вазифага эга эканлигини та'кидлайдилар, уларнинг барчаси иккита асосий торни бир-биридан то'ртдан бир қисмини мукаммал тарзда созлашни о'з ичига олади. Биринчи созлашда асосий торлар 1 ва 4 созланади, учта қўшимча тор 1´, 2´ ва 3´ гача октавадан юқорироқ созланади. Иккинчи созлаш орқали бир хил интервалларни ишлатади, лекин фундаментал юқорироқ оҳанг сатридан бир оз юқорироқда жойлаштирилади, я'ни очиқ асосий торлар энди 3 ва 6 ролини о'йнайди, қо'шимча торлар эса 3 ролини бажаради. Аммо,4#, энг юқори қо'шимча қатор одатда э'тиборга олинмайди. Учинчи созлашда энг пастки асосий тордан кичик учдан бир қисми юқорида, асосий торлар эса 6 ва 2, қўшимча торлар эса 5 ва 1´ га созланган. Учинчи қо'шимча қатор э'тиборга олинмайди ёки 6 ёки 2´ га созланади.халамидан катта учдан бир қисмига созланади. Шундай қилиб, агар cи сууф халамнинг энг паст нотаси C бўлса, ардиннинг энг паст нотаси паст А, cи коw халамнинг энг паст нотаси Э бўлар эди.
О'йинчилар
Ко'пгина ҳудудларда халамни эркаклар ёки қо'шиқчилар мақташади. У ко'пинча мақтов қо'шиқлари ва тарихий қироатларга ҳамроҳлик қилиш учун яккахон ёки дуэт воситаси сифатида ишлайди ва ба'зи жойларда у кора, барабан ва калабашларни каби чолг'у асбобларини о'з ичига олган каттароқ гуруҳнинг бир қисмини ташкил этиши ҳам мумкин. Бу ан'анавий равишда то'йларда, чақалоқларга исм қо'йиш маросимларида ко'п фойдаланин келинади.
Яна қаранг
- Аконтинг
- Хамала диабетини текширинг
- Кора (асбоб)
- Нгони (асбоб)
- Рубоб (асбоб)