Xalq raqsi
Халқ рақси – табиий муҳитда ижро этиладиган ва маълум ҳаракатлар, ритмлар, либослар ва шунга ўхшаш ҳудуд учун анъанавий бўлган фолклор кундалик рақси . Фолклор рақси – бу биринчи навбатда ўзи учун, кейин эса томошабин (жамият, гуруҳ) учун ижро этиладиган ҳис- туйғулар, кайфият, ҳис-туйғуларнинг ўз-ўзидан намоён бўлишидир.
Терминология
„Халқ рақси“ атамаси баъзан Европа маданияти ва тарихида тарихий аҳамиятга эга бўлган рақсларга нисбатан қўлланади. Бошқа маданиятлар учун „этник рақс“ ёки „анъанавий рақс“ атамалари баъзан ишлатилади, гарчи („анъанавий рақс“) атамаларини ўз ичига олиши мумкин
Хип-хоп каби бир қатор замонавий рақслар мавжуд бўлиб, улар ўз-ўзидан ривожланади, аммо „халқ рақси“ атамаси одатда уларга нисбатан қўлланилмайди, унинг ўрнига „кўча рақси“ атамаси қўлланади. „Халқ рақси“ атамаси асосан анъаналар билан боғлиқ бўлган ва „оддий халқ“ рақслари ва „юқори жамият“ рақслари ўртасида фарқлар мавжуд бўлган даврда пайдо бўлган рақсларга мўлжалланган.
„Этник рақс“ ва „анъанавий рақс“ атамалари рақснинг маданий илдизларини таъкидлаш учун ишлатилади. Шу маънода, деярли барча халқ ўйинлари этникдир.
Халқ саҳнаси рақсида профессионал санъат фолклорни эстетиклаштиради, уни безатади (баъзан атайлаб қўполлаштиради), умуман олганда, мураккаблаштиради ва ўзгартиради. Раққослар ва хореографлар ўз маҳоратларини намойиш этишга, сюжетли саҳна композициялари билан жамоатчилик эътиборини жалб қилишга интиладилар[1]. Профессионал халқ рақс ансамблларининг ижоди саҳнавий ишлов бериш – анъанавий рақслар асосида тўлиқ фолклор материалига асосланмаган ва халқ амалий санъатининг асл нусхаси бўлмаган янги санъат асарларини яратиш билан тавсифланади[2].
Тарихи
Умумий славян маданиятининг ўзига хос хусусиятлари узоқ ўтмишда шакллана бошлади, бу қўшиқлар, рақслар, кийимлар ва ҳатто соч турмаги учун ҳам амал қилади. Биринчи рақслар атрофдаги дунёдан ҳиссий таассуротларнинг намоён бўлиши сифатида пайдо бўлди. Рақс ҳаракатлари ҳайвонлар, қушлар ҳаракатларига тақлид қилиш ва кейинчалик маълум меҳнат жараёнларини акс эттирувчи имо-ишоралар (масалан, баъзи думалоқ рақслар) натижасида ҳам ривожланган. Асл рақс, худди қўшиқ каби, сеҳрли рол ўйнаган, шунинг учун тақвим ва маросим рақслари орасида архаик хусусиятларнинг аксарияти сақланиб қолган.
Дунё халқларининг рақслари
- Полша халқ рақси
Рус рақси
Рус рақслари рус миллий маданиятининг ажралмас қисмидир.
Баъзи рақслардаги ҳаракатлар ҳайвонлар ва қушларнинг ҳаракатларига тақлид қилган бўлса, бошқаларида улар меҳнат жараёнларини (экин экиш, йиғиш, тўқиш) акс эттирган. Асл рақс, худди қўшиқ каби, сеҳрли рол ўйнаган, шунинг учун тақвим ва маросим рақсларида кўплаб архаик хусусиятлар сақланиб қолган.
Рус халқ рақсининг маросимлар билан боғлиқлиги кўплаб думалоқ рақслар ва рақснинг айрим турларига хос эди. Ягона рақс, рақс ва квадрат рақс маросимлар билан боғлиқ эмас эди.
Рус халқ рақси, маҳаллий шароитга қараб, ўзига хос тарзда ижро этилади. Шимолда – тинч, улуғвор. Марказий қисмда – баъзан сокин ва лирик, баъзан жонли ва қувноқ. Жанубда – провокацион, жасорат билан. Шу билан бирга, рус халқ рақсининг умумий хусусиятлари мавжуд бўлиб, улар кўп жиҳатдан халқнинг миллий характерига боғлиқ. Эркаклар рақси ғайриоддий қувноқлик, ҳазил, миқёс, шерикларга ҳурматли муносабат билан ажралиб туради. Равонлик, самимийлик, аёллик ва олижаноблик аёллар рақси учун характерлидир, гарчи у баъзан жонли ва провокацион тарзда ижро этилишига қарамай[3].
Украин рақси
Қадимги Шарқий славян қабилаларининг ҳаётининг ўзига хос хусусиятлари – Древлянлар, Дреговичи, Вятичи, Северянлар, Волинияликлар, Оқ хорватлар, Бужанлар ва бошқалар – Украина халқининг ўзига хос, ўзига хос, хореографик санъати учун асос бўлиб хизмат қилди. Барча маросимлар, сеҳрли чақирувлар, афсунлар ва бошқалар. бевосита боғлиқ бўлиб, деҳқончилик ва ҳайвонотчилик култига узвий боғлиқ бўлган.
Рақс ҳаракатлари " Гопак ", " Казачка ", " Метелица " учун хос бўлиб, Марказий Украина рақсларининг асосини ташкил қилади, Украина халқ хореографиясининг асосий миллий хусусиятларини аниқлайди, агар сиз украин думалоқ рақслари ва сюжет рақсларига қарасангиз, бу осон. бу асарлар орасида шу номдаги асарлар борлигига эътибор бериш. Халқ бадиий ҳаётида сақланиб қолган барча украин халқ рақслари мусиқа жўрлигида ижро этилади. Украина халқи жаҳон маънавий маданиятида этакчи ўринлардан бирини эгаллаган ўзига хос, ўзига хос хореографик санъатини яратди.
Беларус рақси
Узоқ вақт давомида Беларус рақси ҳатто уйда ҳам кам маълум эди ва камдан-кам ҳолларда қишлоқдан ташқарига чиқди[4]. Беларус халқ рақсларининг нафақат Белоруссияда, балки хорижда ҳам саҳнада пайдо бўлиши ва оммалашиши 1907-йилда Беларус халқ театрини яратган истеъдодли нуггет Игнат Буйницкий труппасининг катта хизматидир, унда Буйницкийнинг ўзи иштирок этган. режиссёр, актёр ва раққоса[4]. Консертларда халқ қўшиқлари, беларус шоирлари асарлари ва анъанавий „траистаи“ мусиқаси – скрипкалар, занглар ва найлар жўрлигида рақслар ижро этилди[4]. Халқ рақсларини саҳна талқинида И.Буйницкий фолклор асосидан деярли четга чиқмаган[4].
Беларус миллий хореографияси ўтмишнинг бой ижодий меросини сақлаб қолди. Энг машҳур Беларус халқ рақслари – Лявониха, Крижачок, Юрачка, Полка-Янка, Чарот, Таукачики, Чобатй, Лянок, Кола, Булба, Ручники, „Млйнок“, „Кассй“, „Козачка“, " Мяцелица ", „Микита“ ", „Дударйки“, " Буқа ", „Қозири“[4].
Белорус рақсининг ўзига хос хусусияти – бу динамизм ва қувноқлик, ҳиссиёт ва ижронинг коллектив табиати[4]. Ҳозирги вақтда Беларус халқ рақси профессионал рақс гуруҳлари томонидан намойиш этилмоқда, улардан энг машҳурлари Беларус давлат рақс ансамбли, Хорошки ва Лявониха ансамбллари.
Халқ саҳнаси рақси
Халқ саҳнаси рақси профессионал классик, халқ маиший рақслари ва асл фолклор манбаларининг симбиозидир. Россияда хореографик фаолиятнинг ушбу мустақил тури ХХ асрда бир қатор халқ рақс ансамбллари пайдо бўлгандан кейин пайдо бўлган.
Яна қаранг
- Квадрат халқ рақси
- Этнохореология
- халқ қўшиғи
- халқ мусиқаси
- Славлар халқ мусиқа
- халқ ўйини
Манбалар
- ↑ Афанасева А. Б. „Диалог култур“ в музикално-хореографическом фолклоре: История и современност, социокултурниэ и педагогическиэ аспекти // Вестник Академии Русского балета им. А. Я. Вагановой. № 1 (42) 2016 – С. 93
- ↑ Афанасева А. Б. Традиционний тансевалний фолклор современной русской деревни (на материале Северо-Западной зони РСФСР) – Ленинград, 1984
- ↑ Бакланова, Стрельцова 2000.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Алексютович 1978.
Адабиёт
- Алексютович Л. К.. Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Мн.: Вышейшая школа, 1978. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-10-23 санасида архивланган)
- Бриске И. Э. Народно-ссенический танес и методика эго преподавания. Учебноэ пособиэ – Челябинск, 2007.
- Василенко К. Лексика украинского народно-ссенического танса. – К.: Искусство – 1985 г.
- Верховинес В. Теория украинского народного танса. Пятий вид., Допов. – К.: Муз. Украина, 1990.
- Горленко В. Ф. Первая этнографическая программа на Украине. // „Народноэ творчество и этнография“, 1957. – № 4.
- Гуменюк А. И.[ук] Народноэ хореографическоэ искусство Украини. Академия наук Украини. – Киэв, 1969.
- Гусев Г. П._Методика_преподавания_народного_танcза.пдф Народний танес. Методика преподавания (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-12-21 санасида архивланган) – М.: Гу-манит. изд. сентр ВЛАДОС, 2003. – 208 с.
- Маёрова О. Украинскиэ танси // Искусство и образованиэ. – № 4. – 2000. – С. 26—37.
- „Народный танец. Русские народные танцы“, Народная художественная культура. Учебник. М.: МГУКИ, 2000. (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-11-10 санасида архивланган)
- Полякова А. С., Курюмова Н. В. Народно-ссенический танес как метод освоэния фолклора и художественно-идеологическая конструксия // Ярославский педагогический вестник, 2017.
- Украинская тройная музика. – М.: Мелодия, 1984 .- 4 ГРП.: 33 об/мин., Стерео.
Ҳаволалар
- Халқ саҳнаси рақси алоҳида жанр сифатида
- Украина халқ рақс қўшиқлари – сўзлар, ноталар (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-05-15 санасида архивланган)
- Украина халқ рақслари (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-03-07 санасида архивланган) – барча украин халқ рақслари учун тавсифлар, расмлар ва кўрсатмалар.
- Халқ байрамлари