Xlor
| Хлор(Cл) | |
|---|---|
| Атом рақами | 17 |
| Кўриниши | Сарғиш-яшил заҳарли газ |
| Атом хоссаси | |
| Атом массаси (моляр массаси) |
35.4527 м. а. б. (г/мол) |
| Атом радиуси | н/а пм |
| Ионлашиш энергияси (биринчи электрон) |
1254.9(13.01) кЖ/мол (эВ) |
| Электрон конфигурацияси | [Не] 3с2 3п5 |
| Кимёвий хоссалари | |
| Ковалентлик радиуси | 99 пм |
| Ион радиуси | (+7э)27 (-1э)181 пм |
| Электрманфийлик (полинг бўйича) |
3.16 |
| Электрод потенсиали | 0 |
| Оксидланиш даражаси | 7, 5, 3, 1, −1 |
| Термодинамик хоссалари | |
| Зичлик | (при −33.6 °C)1.56 г/см³ |
| Солиштирма иссиқлик сиғими | (Cл-Cл)0.477 Ж/(К·мол) |
| Иссиқлик ўтказувчанлик | 0.009 Вт/(м·К) |
| Эриш ҳарорати | 172.2 К |
| Эриш иссиқлиги | (Cл-Cл)6.41 кЖ/мол |
| Қайнаш ҳарорати | 238.6 К |
| Қайнаш иссиқлиги | (Cл-Cл)20.41 кЖ/мол |
| Моляр ҳажм | 18.7 см³/мол |
| Кристалл панжараси | |
| Панжара тузилиши | орторомбик |
| Панжара даври | 6.240 Å |
| Панжара/атом нисбати | н/а |
| Дебе ҳарорати | н/а К |
| 17 | Хлор
|
Cл | |
| 3с23п5 | |
Хлор(юн. члорос — оч яшил, сарғишяшил, лот. Члорум), Cл— Менделеев даврий системасининг ВИИ гуруҳига мансуб кимёвий элемент, галогенларга киради. Тартиб рақами 17, атом массаси 35,453. Нормал шароитда 2 атомли газ (С12). Хлорни илк бор 1774 йилда швед кимёгари Хлор Шеели хлорид кислотани марганец (Р/)оксид таъсирида оксидлаб ҳосил қилган. Хлор ГейЛюссак, франсуз кимёгари Хлор Тенар, инглиз кимёгари ва физиги Хлор Деви 1810 йилда Хлорнинг элемент эканлигини исбот қилишди.
Хлор Ер пўстининг масса жиҳатидан 1,710^2% ини ташкил этади, денгиз ва океан сувларида 2% гача Хлор мавжуд. Фаол элемент бўлганлиги сабабли эркин ҳолда вулқон газларидагина учрайди. Асосий минераллари: НаCл, силвин КС1, силвинит КCлНаCл, бишофит МгCл26Ҳ2О ва бошқа Хлор2та барқарор изотоплар 35С1(75,53%) ва 37С1(24,47%) аралашмасидан иборат. Сунъий радиоактив изатопларидан 34С1(Т|/2=32,4 мин), 36С1 (Т1/2=3,08105 й.), 38С1(Т|/2=37,29 мин) кимёвий ва биокимёвий жараёнларни ўрганишда фойдаланилади.
Хлор — ўткир ҳидли, сарғишяшил тусли газ. Ҳавога нисбатан 2,5 марта оғир. Суюқланиш температураси — ЙУГ, кайнаш температураси 34,Г, зичлиги 3,214 кг/м3. Сувда яхши эрийди. Тра кўтарилиши билан Хлорнинг сувда эрувчанлиги пасаяди (100° ли сувда Хлор амалда эримайди). Хлор ўз бирикмаларида — 1, +1, +3, +4, +5 ва +7 валентли. У кимёвий жиҳатдан жуда фаол бўлгани учун кўпчилик элементлар билан бевосита бирикади, углеводлардаги водород ўрнига алмашинади. Туйинмаган бирикмалар СО, С2Н4 ва бошқа Хлорни бириктириб олиши мумкин. Кислород, азот, углерод ва инерт газлар Хлор билан бевосита реаксияга киришмайди. Намгарчилик булмаган муҳитларда Хлор темир билан бирикмаганлиги боис ун пўлат баллонларда ташиш мумкин. л. водород билан шиддатли реаксияга киришиб водород хлорид НС1 ҳосил қилади. Сувда гидролизланиши натижасида кучсиз гипохлорид кислота НС1О ва кучли хлорид кислота НО ҳосил бўлади. Хлорнинг С12О, С1О2, С12О6, С1207каби кислородли бирикмалари ва С12О8 таркибли пероксиди маълум. Хлор ишқорларнинг эритмалари билан реаксияга киришиб хона температурасида гипохлоритлар, қиздирилганда эса хлоратлар ҳосил қилади. Хлор бошқа галогенлар билан реаксияга киришиб С1Ғ,С1Ғ3,ВгС1, ИC1, 1С13 каби бирикмалар беради. Саноатда Хлор НаCл нинг сувдаги эритмасини пўлат катод ва диафрагмадан фойдаланиб (диафрагма усули), ион алмаштирувчи мембраналар ёки симоб катод қУллаб (симоб усули) электролизлаб олинади. Хлор дезинфексияловчи восита сифатида, ичимлик сувини тозалаш ва зарарсизлантиришда қулланади.
Метил хлорид, хлороформ, тетрахлорметан, фреонлар ва таркибида Хлор тутган турли полимерлар олишда Хлордан кенг фойдаланилади.
Хлор заҳарли. Хлор ишлатиладиган корхоналарнинг ҳавосида унинг консентрацияси 1 мг/м3 дан ортиқ бўлмаслиги керак. Хлор ионлари баъзи ферментларнинг фаоллигини оширади. Натрий хлорид тирик организм ҳаёти учун ниҳоятда зарур модда. Одам организмининг қарийб 0,25% ини Хлор ташкил этади.
Адабиётлар
- Парп иев Хлор Хлор, Раҳимов Хлор Хлор, Муфтахов Хлор Хлор, Анорганик кимё, Хлор, 2003; Касимова Хлор С, Биогенниэ элементи, Хлор, 1990.
Рустам Маърупов.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | ||||||||||||||||||||||||||||
| 1 | Ҳ | Ҳе | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2 | Ли | Бе | Б | C | Н | О | Ф | Не | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3 | На | Мг | Ал | Си | П | С | Cл | Ар | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4 | К | Cа | Сc | Ти | В | Cр | Мн | Фе | Cо | Ни | Cу | Зн | Га | Ге | Ас | Се | Бр | Кр | |||||||||||||||||||||||||||
| 5 | Рб | Ср | Й | Зр | Нб | Мо | Тc | Ру | Рҳ | Пд | Аг | Cд | Ин | Сн | Сб | Те | И | Хе | |||||||||||||||||||||||||||
| 6 | Cс | Ба | Ла | Cе | Пр | Нд | Пм | См | Эу | Гд | Тб | Дй | Ҳо | Эр | Тм | Йб | Лу | Ҳф | Та | W | Ре | Ос | Ир | Пт | Ау | Ҳг | Тл | Пб | Би | По | Ат | Рн | |||||||||||||
| 7 | Фр | Ра | Аc | Тҳ | Па | У | Нп | Пу | Ам | Cм | Бк | Cф | Эс | Фм | Мд | Но | Лр | Рф | Дб | Сг | Бҳ | Ҳс | Мт | Дс | Рг | Cн | Нҳ | Фл | Мc | Лв | Ц | Ог | |||||||||||||
| 8 | Ууэ | Убн | Убу | Убб | Убт | Убқ | Убп | Убҳ | Убс | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Кимёга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |