Xorgas
| Хоргас | |
|---|---|
| қозоқча: Қорғас | |
| Тавсиф | |
| Узунлиги | 180 км |
| Дарёлар ҳавзаси | 1310 |
| Сув сарфи | 16,5 м³/с |
| Сув оқими | |
| Бошланиши | Бежинтау тизмасининг жануби-шарқидаги Хоргас тоғининг шимолий ён бағри. |
| Қуйилиши | Или |
| Жойлашуви | |
| Давлат | Қозоғистон (Жетису вилояти Панфилов тумани), Хитой |
Хоргас — Или ҳавзасидаги дарё. Қозоғистон ва Хитой ўртасидаги давлат чегара бўйида жойлашган.
Географик жойлашуви
Еттисув вилоятининг Панфилов тумани ери билан оқади. Узунлиги 176 км, сув йиғиладиган ҳавзаси 1310 км2. Умумий узунлиги 270 км дан ортиқ бўлган 170 дан ортиқ филиаллари мавжуд. Қозоғистондаги йирик филиаллари: Кузембайсай, Нанзишоқи (Қарасу), Шуқирбулоқ, Желдисой ва бошқалар.
Бошланиши
Бошланишин Бежинтау тизмасининг жанубий-шарқидаги Қорғас тоғининг (Хитойда) шимолий ён бағридан, Или дарёсининг ўнг томонидан қуяди.
Гидрологияси
Дарё Қозоғистон ва Хитой чегарасидан, Жо'нғор Олатау ва Боро-Хоро тизмаларининг баланд тоғ туташган жойидан бошланади. Жанубий ё'налишда оқади. Ог'изга яқинроқ дарё оқими секинлашади ва канал кенгаяди. Бошқинши ва Олмали қишлоқлари яқинида бир қанча каналлар ётқизилган. Дарё соҳилларида яйловлар бор. Хоргоснинг учта асосий ирмог'и бор: Қозонкол, Баскол ва Қазантау. Озиқ-овқат музлик, қор, камроқ ёмг'ир ва ер ости. Хоргас ҳавзасидаги энг йирик музлик Воекова музлигидир. Дарёнинг узунлиги 180 км га яқин бўлиб, шундан 160 км га яқини Қозоғистон ва Хитой ўртасидаги чегара ҳисобланади.
Хоргас дарёси кенг ва ниҳоятда сел кўп бўладиган водий ҳосил қилади. Сел оқимларининг манбалари ко'п (20 дан ортиқ) алп ко'ллари бо'либ, улардан энг машҳури 2-Капкан ко'ли деб аталади. 2011-йили 18-19 май кунлари тошқин пайтида дарёдаги сув оқими секундига 83 куб метрга этди, гарчи о'ртача ко'рсаткич одатда 16,5 м³/с ни ташкил қилади. "Казселезашчита" офатларнинг олдини олиш учун дарё гидрографиясини доимий равишда кузатиб боришга мажбур. Сўнгги йилларда Қозоғистон ва Хитой ўртасида сув тақсимоти, “Дўстлик” ГЕСи қурилиши, селдан ҳимоя қилувчи тўғонлар, кўприклар қуриш, дарёнинг экологик ҳолатини кузатиш ва бошқа масалалар юзасидан музокаралар олиб борилмоқда. Дарёда Хоргас иссиқ булоқлари жойлашган.[1][2]
Манбалар
- ↑ Қазақ энциклопедиясы
- ↑ Қазақстан табиғати:Энсиклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақип. — Алмати:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т. З. — 304 бет. ИСБН 9965-893-64-0 (Т. З.), ИСБН 9965-893-19-5