Yadro radiusi

Атом радиуси сингари, ядро радиуси ҳам аниқ белгиланган эмас. Атомлар ҳам, ядролар ҳам кескин чегараларга эга қаттиқ шарлар эмас. Иккаласи ҳам атомни боғлайдиган Кулон потенсиали ва ҳосил бўлган электрон заряд тақсимот чексизгача чўзилади, гарчи иккаласи ҳам масофада аҳамияциз даражада кичик бўлиб қолади.

Талаб қилинадиган нарса „оператив таърифи“ биз атом радиуси қиймати сифатида қабул қилишимиз керак. Масалан; мисол учун, биз атом радиусини турли хилларнинг энг катта ўртача радиуси деб белгилашимиз мумкин атомда жойлашган электрон ҳолатлар. Бундай мулк жуда катта бўлади ўлчаш қийин, шунинг учун кўпроқ амалий таърифлар ишлатилади, масалан қизиқтирган атомни ўз ичига олган ионли бирикмалардаги атомлар орасидаги масофа. Бу ҳам баъзи қийинчиликларга олиб келади, чунки биз атом учун ҳар хил радиусларни оламиз турли бирикмаларда ёки турли валентлик ҳолатидадир.

Ядро радиусини баҳолаш учун бир қанча экспериментал усуллардан фойдаланишимиз мумкин. Ушбу тушунтиришда иккитасини кўриб чиқамиз: энг яқин ёндашув усули ва электрон диффракция усули

Резерфорднинг назариясини тарқалиши 1900-йилларнинг бошларида Эрнест Резерфорд томонидан ўтказилган тажриба эди. Резерфорднинг асосий мақсади ядроларнинг хусусиятларини ўрганиш учун атомларнинг тузилишини ўрганиш ва назарий тахминларга эмас, балки тажрибаларга асосланган ишончли атом моделини тақдим этиш эди. Резерфорд тажрибани алфа заррачаларини (икки протон ва иккита нейтрон) олтин фолга томон отишни ўрганиш орқали амалга оширди. Олтин фолга тарқоқ алфа зарраларини аниқлайдиган экран билан ўралган эди, бу Резерфордга уларнинг миқдори ва оғиш нақшини ўлчаш имконини берди.

Диффракция — бу ўхшаш ўлчамдаги ёки тўлқин узунлигидан каттароқ обект ёки диафрагма билан тўқнашганда тўлқинларнинг эгилиши.

Диффракция тўлқинсимон табиатнинг ҳодисасидир. Бироқ, квант физикасининг муҳим сабоқларидан бири шундаки, зарралар ва тўлқинлар орасидаги чегара сунъийдир. Биз тўлқинлар нуқтаи назаридан ҳақиқатнинг тавсифини таклиф қилишимиз мумкин. Бу, масалан, тегишли шароитларда зарралар диффракция жараёнларидан таъсирланиши мумкинлигини англатади. Квант механикаси ривожланишидан олдин Луи де Бройл исмли олим табиатдаги мавжудотларнинг бу хусусиятини олдиндан кўра олган ва заррача ва унга боғлиқ бўлган тўлқин узунлиги ўртасидаги оддий математик алоқани ишлаб чиққан.

Бу усул энг яқин ёндашув усулидан анча аниқроқ ва бошқа ўзаро таъсирларга таъсир қилмайди, чунки кучли куч электронларга таъсир қилмайди. Ушбу усулнинг асосий қийинчиликларига қуйидагилар киради:

1.Электронларни керакли тезликка тезлаштириш

2.Етарли аниқликка эга диффракция нақшини олиш.

Адабиётлар

• Гриффитҳс, Давид Ж.. Интродуcтион то Қуантум Мечаниcс. Прентиcе Ҳалл, 1995. ИСБН 0-13-111892-7. Сеcтион 4.2 деалс wитҳ тҳе ҳйдроген атом спеcифиcаллй, бут алл оф Чаптер 4 ис релевант.
• Клеинерт, Ҳ. (2009). Патҳ Интегралс ин Қуантум Мечаниcс, Статистиcс, Полймер Пҳйсиcс, анд Финанcиал Маркец, 4тҳ эдитион, Wорлдсcибоокс.cом, Wорлд Сcиэнтифиc, Сингапоре (алсо аваилабле онлине пҳйсик.фу-берлин.де)