Ziyosfera

Yan Mayen

Ян Маен (норвегча: Жан Маен)[1] — Норвегиянинг Шимолий Муз океанидаги доимий аҳолиси бўлмаган вулқон ороли . Бу 55 км (34 ми) узунлиги (жанубий-ғарбий-шимоли-шарқий) ва 373 км2 (144 кв ми) қисман музликлар билан қопланган ҳудудда (майдони 114.2 км2 (44.1 кв ми) Беэренберг вулқони атрофида). У икки қисмдан иборат: шимоли-шарқий каттароқ Норд-Ян ва кичикроқ Сор-Ян, 2.5 км (1.6 ми) чизиқ билан боғланган. кенг истҳмус . 600 км (370 ми) туради Исландиянинг шимоли-шарқида (495 км [305 мил] Колбейнсейнинг СҲМ), 500 км (310 ми) марказий Гренландиянинг шарқида ва 900 км (560 ми) Вестерåлен шимоли-ғарбида, Норвегия . Орол тоғли, энг баланд чўққиси шимолдаги Беэренберг вулқони. Истҳмус оролнинг иккита энг катта кўли, Сорлагуна (Жанубий Лагун) ва Нордлагуна (Шимолий Лагун) жойлашган. Учинчи кўл Уллеренглагуна (Уллеренг лагунаси) деб аталади. Ян Маен Жан Маен иссиқ нуқтаси томонидан яратилган ва геологлар томонидан микроконтинент сифатида белгиланган[2].

Жан Маенда дунёдаги энг шимолдаги фаол вулқон бўлган Беэренберг жойлашган[3][4].

Табиий бойликлар

Жан Маен оролида Тронгскаретда жойлашган шағалдан фойдаланиш мумкин бўлган битта табиий ресурс мавжуд. Бундан ташқари, иқтисодий фаолият Норвегиянинг оролда жойлашган радиоалоқа ва метеорологик стансиялари ходимларига хизмат кўрсатиш билан чекланади. Жан Маеннинг битта асфалтланмаган ҳаво йўлаги бор, Жан Маенсфилд, бу тахминан 1,585 м (5,200 фт) тенг. узун. 124.1 км (77.1 ми) қирғоқда портлар ёки бандаргоҳлар йўқ, фақат денгиз лангарлари.

Муҳим балиқчилик ресурслари мавжуд ва Ян Маеннинг мавжудлиги унинг атрофида катта эксклюзив иқтисодий зонани (ЭЭЗ) ташкил қилади. Норвегия 1980-йилдан бери орол атрофида 200-наутиcал-миле (370-километр) ЭЭЗга эга бўлиб, чорак миллион квадрат километрдан кўпроқ майдонни эгаллаган. Норвегия қирғоқ қўриқлаш хизмати ушбу сувларда балиқчилик ва бошқа денгиз назорати ва назоратини амалга ошириш учун жавобгарди[5].

Демография

Август ойида Олонкинбен

Оролнинг ягона аҳолиси Норвегия қуролли кучлари ва Норвегия метеорология институтида ишлайдиган ходимлардир. Оролда қишни 18 киши ўтказади, аммо ёзда оғир техник хизмат кўрсатилса, аҳоли сони икки баравар кўпаяди (35). Ходимлар олти ой ёки бир йил хизмат қилади ва йилига икки марта апрел ва октябр ойларида алмаштирилади. Ҳарбий хизматчилар орасида механиклар, ошпазлар ва ҳамширани ўз ичига олган ёрдамчи экипаж бор. Ҳарбий хизматчилар Лоран-C базасини 2015 йил охирида ёпилгунга қадар бошқарган [6] [7] ЛОРАН узатувчиси ҳам, метеорология станцияси ҳам барча ходимлар яшайдиган Олонкинбен (Олонкин Тоwн) посёлкасидан бир неча километр узоқликда жойлашган.

Транспорт

Оролга транспорт Жан Маенсфилднинг шағал учиш-қўниш йўлагига қўнадиган Норвегия Қироллик ҳаво кучлари томонидан бошқариладиган C-130 Ҳерcулес ҳарбий транспорт самолётлари томонидан таъминланади. Самолётлар Бодо асосий ҳаво станциясидан йилига саккиз марта учади. Аэропортда қўниш мосламалари мавжуд эмаслиги сабабли, яхши кўриниш талаб қилинади ва самолётлар қўнмасдан икки соатлик масофада жойлашган Бодøга қайтишлари одатий ҳол эмас. Оғир юклар учун юк кемалари ёзда ташриф буюришади, аммо портлар йўқлиги сабабли, кемалар лангар қолдириши керак.

Голландия кашфиётлари ва кашфиётларининг олтин даврида (тахминан 1590-1720 йиллар) Голландиялик навигаторлар дунёнинг кўплаб номаълум изоляция қилинган ҳудудларини, жумладан, Шимолий Муз океанидаги Ян Маен ва Свалбард архипелагини шубҳасиз ўрганган ва хариталаштирган биринчи маҳаллий бўлмаганлар эди. .

Табиат қўриқхонаси

2010 йилда қабул қилинган низом оролни Норвегия юрисдикцияси остидаги қўриқхонага айлантиради[8]. Ушбу қоиданинг мақсади Арктиканинг тоза ороли ва яқин атрофдаги денгиз ҳаётини, шу жумладан океан тубини сақлашни таъминлашдан иборат. Жан Маенга қўниш қайиқда амалга оширилиши мумкин. Бироқ, бунга фақат оролнинг Бåтвика (қайиқ кўрфази) деб номланган кичик қисмида рухсат берилади. Оролда ҳеч қандай тижорат авиакомпанияси ишламаганлиги сабабли, у эрга фақат самолёт билан этиб бўлмайди. Чартер самолётида қўниш учун олдиндан рухсат олиш керак. Оролда қолиш учун рухсат олдиндан олиниши керак ва одатда бир неча кун (ҳатто соатлар) билан чекланган. Чодир ўрнатиш ёки лагер қуриш тақиқланади. Чет элликларнинг бўлиши учун алоҳида регламент мавжуд[9].

Иқлим

Ян Маен океаник қутбли иқлимга эга бўлиб, ЭТнинг Кöппен таснифи бўлиб, баъзида ЭМ (денгиз қутби) деб ҳисобланади. Жан Маен ғарбдаги совуқ Шарқий Гренландия оқими ва оролнинг шарқидаги илиқ Гулфстрим ўртасида жойлашган бўлиб, шимолий яримшарда иссиқ ва совуқ океан оқимлари учрашадиган ягона қуруқликдир. Атрофдаги денгизлар оролнинг кенглигини ҳисобга олган ҳолда мавсумий ҳарорат ўзгаришларини жуда кичик қилади, августда 6 °C (43 °Ф) дан март ойида −4 °C (25 °Ф) гача, лекин оролни жуда булутли қилади. узлуксиз қутб кунида ҳам оз қуёш нури билан. Чуқур қор қоплами ҳар қандай пермафростнинг ривожланишига тўсқинлик қилади. Иссиқлик натижасида 1991-2020 йиллардаги нормал ҳарорат ўртача йиллик ҳароратни 1961-1990 йиллардагига қараганда 1,9 °C (3,4 °Ф) иссиқроқ кўрсатиб, йиллик ҳароратни музлаш даражасидан ошиб кетди.

Қўшимчалар

Ташқи ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ Берулфсен, Бжарне. Норск Утталеордбок (но). Осло: Ҳ. Асчеҳоуг & Cо (W Нйгаард), 1969 — 157-бет. 
  2. ↑ „Жан Маен эр эт битте лите континент“ (2022-йил 1-сентябр).
  3. ↑ Қуинн, Жойcе А. (2015). Эартҳ’с Ландсcапе: Ан Энcйcлопедиа оф тҳе Wорлд’с Геограпҳиc Феатурес. АБC-CЛИО. Паге 362. ИСБН 9781610694469.
  4. ↑ Cентрал Интеллигенcе Агенcй (2016). Тҳе Wорлд Фаcтбоок 2009. У. С. Эхеcутиве Оффиcе оф тҳе Пресидент. Паге 323. ИСБН 9781597974141
  5. ↑ „КЙСТВАКТЕН – НОРWЕГИАН CОАСТ ГУАРД“. Ресеарч Гате (2019-йил 1-январ). Қаралди: 2023-йил 19-август.
  6. ↑ „Лоран Статион Жан Маер“. 2015-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-ноябр.
  7. ↑ „Лоран C эр ҳисториэ“ (но). 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ „ФОР 2010-11-19 нр 1456: Форскрифт ом фреднинг ав Жан Маен натурресерват“ (но). Ловдата. Қаралди: 2021-йил 29-январ.
  9. ↑ „ФОР 1962-06-01 нр 01: Форскрифтер ом утлендингерс адганг тил Жан Маен“ (но). Ловдата. Қаралди: 2021-йил 29-январ. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi