Yangi Volida masjidi
Янги Волида масжиди (туркча: Ени Валиде Cамии) – Туркиянинг Истанбул шаҳри, Üскüдар туманидаги ХВИИИ асрда қурилган Усмонли масжиди.
Тарих
Ускудардаги Янги Волида масжидининг қурилиши 1708-йилда бошланиб, 1710-йилда қуриб битказилди. У султон Аҳмад ИИИ учун онаси Эметуллоҳ Раби’а Гулнуш Султон шарафига қурилган[1]. Мажмуа имарет (ҳоспис), араста, бошланғич мактаб, Эметуллоҳ Рабиъа Гулнуш Султон қабри, ҳовли шодирвони (фаввора), муваккитхона (соат минораси) ва идоралардан иборат. Бино классик Усмонли даврига ва Усмонли диний меъморчилигининг „Синон мактаби“га хосдир. У Истанбулнинг Üскüдар маҳалласида жойлашган. Бинонинг асосий қисми тўртбурчак шаклда бўлиб, текисланган бош гумбаз ва тўртта ярим гумбаз билан қопланган. Масжиднинг ҳар бири иккитадан балконли иккита минораси бор. Масжид ичидаги хаттотлик Ҳезарфен Меҳмет афандининг асари ҳисобланади.
Ташқи кўриниш
Масжид Ускудар туманидан ажратилган девор билан ўралган бўлиб, кириш эшиги катта дарвоза ҳисобланади. Унинг марказида машҳур фаввораси бўлган ҳовли мавжуд бўлиб, одамлар бугунги кунгача сув олиш учун борадилар. Масжид ҳовлисида чинордан палмагача турли хил дарахтлар, шунингдек, каштанлар кўп[2].


Масжиднинг асоси саккиз бурчакли, марказий гумбазли. Унинг режаси Рüстем пошо масжидига ўхшаш, лекин бурчак гумбазлари каби ўзгаришлар Рüстем пошо масжидидан кўра классикроқ характерга эга. Бу, шунингдек, ХВИИИ асрда мутаносиб равишда баландроқ ва торроқ бўлган гумбазларга нисбатан тенденциянинг энг қадимги намуналаридан биридир. Усмонли масжидлари учун хос бўлган кириш айвонидаги беш гумбаз ўрнига, Янги Волида марказий кўрфаз устидаги хочли гумбаздан фойдаланади. Ички безак тош ўймакорлиги, жумладан, муқарнас – гулли нақшли мураккаб тош ўймакорлиги нақшлари кошинлардан иборат.
Ички кўриниш

Масжиднинг ичида гул нақшлари мавжуд. Олд томонда меҳроб ва имом учун минбар мавжуд бўлиб, у намоз вақтида имом мусулмон жамоатига имомлик қилиши ва йўналтириши учун масжидларда зарур ҳисобланади. Юқоридаги гумбазли шифтнинг ички қисмида турли араб ёзувлари, хусусан, зулус хаттотлиги намуналар мавжуд[3].
Масжиднинг деразаларида учли ва эгри равоқлардан фойдаланилган. Гумбазлардаги деразалар юмалоқ дарчаларга эга бўлиб, бу гумбазнинг остидаги иншоотни пастга итариб юбориш учун яратилган. Кириш йўлаги ва ҳовлидаги саккиз қиррали фаввора (шодирвон) чиройли тош ўймакорлигидан фойдаланилган. Гулнуш қабри очиқ устки ва мураккаб металл панжара билан безатилган.
-
Яқин ё'лдан Янги Волида масжиди
-
Бог'дан Янги Волида Cамии олд томони
-
Янги Волида Cамии ҳовлига кириш
-
Ени Валиде Cамии ҳовлиси
-
Ени Валиде Cамии Эметуллаҳ Раби'а Гулнуш Султоннинг очиқ қабри
-
Янги Волида Cамии ички қисми
-
Ени Валиде Cамии ко'ринишидаги шифт
-
Ени Валиде Cамии гумбазлари тафсилотлари
-
Янги Волида Cамии гумбазларининг деталлари
-
Янги Волида Cамии себил
-
Себил ичидаги Ени Валиде Cамии
-
Ени Валиде Cамии қуш уйи
-
Янги Волида масжидининг асосий дарвозаси
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Гоодwин 1971.
- ↑ „Ени Валиде Мосқуэ“ (эн-CА). Тҳе Арт оф Wайфаринг (2018-йил 20-май). Қаралди: 2021-йил 7-декабр.
- ↑ Дата-Срc='ҳттпс://Сеcуре.граватар.cом/Аватар/8фдд2э88фф6б9c288035c1э26а4а8c2а?с=24, <имг Алт= Ҳеигҳт='24' Wидтҳ='24'; #038;д=мм; Срc='дата:имаге/Гиф;басе64, #038;р=г' Cласс='аватар Аватар-24 Пҳото Лазйлоад'; дата-срc='ҳттпс://сеcуре.граватар.cом/аватар/8фдд2э88фф6б9c288035c1э26а4а8c2а?с=24, Р0лГОДлҳАҚАБАААААCҲ5БАЭКААЭАЛААААААБААЭАААИCТАЭАОw==' /><носcрипт><имг алт= ҳеигҳт='24' wидтҳ='24'; #038;д=мм „Ени Валиде Мосқуэ“ (эн-ГБ). ИсламиcЛандмаркс.cом (2014-йил 21-июн). Қаралди: 2021-йил 7-декабр.
Қўшимча ўқиш
- Гоодwин, Годфрей. А Ҳисторй оф Оттоман Арчитеcтуре. Лондон: Тҳамес анд Ҳудсон, 1971. ИСБН 0-500-27429-0.
- Ҳамадеҳ, Ширине (2002). „Сплаш анд спеcтаcле: тҳе обсессион wитҳ фоунтаинс ин эигҳтеэнтҳ-cентурй Истанбул“. Муқарнас. 19-жилд. 123–148-бет. дои:10.1163/22118993_01901007. ЖСТОР 1523318. А сcан ис аваилабле фром Арчнет (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-05 санасида архивланган).
- Куран, Аптуллаҳ. Синан: Тҳе Гранд Олд Мастер оф Оттоман Арчитеcтуре. Wашингтон, Д. C.: Институте оф Туркиш Студиэс, Инc., 1987. 242.
- Кубан, Доган. Оттоман Арчитеcтуре. Wоодбридге, Суффолк: Антиқуэ Cоллеcторс' Cлуб Лтд, 2010. 384-86.
Ҳаволалар
- Üскüдардаги Ени Валиде мажмуаси (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-02-15 санасида архивланган), Арчнет
- Янги Волида масжиди тасвирлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-07-04 санасида архивланган)
- Масжид фотосуратлари Дик Оссеман томонидан