Янтарний (русча: Пальмникен (1947), прусча: Палwеникен (1398) ва Палмениккен (1491), олмонча: Палмниcкен ) – Россия Федерациясининг Калининград вилоятида жойлашган шаҳар типидаги аҳоли пункти. Янтарний шаҳар округининг маъмурий маркази ҳисобланиб, Гданск ко'рфазининг қирғоғида жойлашган. Аҳолиси 6,645 кишидан иборат (2021). Қишлоқда қаҳрабо ишлаб чиқарадиган ва қайта ишлайдиган қаҳрабо заводи мавжуд. Россиядаги энг ғарбий қишлоқлардан бири.

Тарихи

Палмникен – Кракстепеллен

Палмникен (нем. Палмниcкен) аҳоли пункти 1654-йилда вужудга келган. Қишлоқ хўжалигининг асосини қўлда амалга оширилган амбер қазиб олиш ташкил этади. Бундан ташқари, аҳоли деҳқончилик, балиқчилик ва савдо билан шуғулланган. Крахтепеллен (олмонча: Палмниcкен ) аҳоли пункти аввал Палмникен шимолида жойлашган алоҳида қишлоқ бўлиб, кейинчалик у билан бирлашган. Палмникен-Кракстäпеллен ХИХ асрнинг охирида „Станзин унд Беcкер“ компанияси томонидан амалга оширила бошланган амберни саноат қазиб олишнинг бошланиши Палмникен – Кракстепеллен ривожланиши учун кучли туртки бўлган. Ўша йилларда Фишхаузендан қишлоққа темир йўл қурилади. 1945-йили 31-январ – 1 феврал, Болтиқ денгизи соҳилидаги Анна конидан унчалик узоқ бўлмаган жойда (аниқ жойлашуви номаълум) 2 мингдан 3 минггача одам отиб ташланган. Булар Шарқий Пруссиядаги концлагер асирларининг бирлашган колоннаси томонидан узоқ пиёда юргандан кейин омон қолганлар эди. Ҳаммаси бўлиб, устунда 6000 га яқин одам бор эди; 3000 дан ортиқ одам чарчоқдан ёки йўлда қатл қилиш натижасида вафот этади[1].

Фожиа қурбонлари хотирасига бағишланган биринчи тадбир 1995-йилда Янтарнийда Калининград яҳудий жамоаси томонидан ўтказилган[2]. Ушбу воқеа хотирасига 2000-йилда иброний, рус ва инглиз тилларида ёзилган ёдгорлик тош ўрнатилиб, унга „Бу ерда битта шахсий тақдир йўқ, барча тақдирлар бирлаштирилади“[2][3]. 2011-йилда ҳайкалтарош Френк Мейслер ҳайкали ўрнатилган[4][3][5][6]. Шунингдек, ҳар йили 27-январ куни Янтарнийда фожиага бағишланган мотам тадбирлари бўлиб ўтади. Улар 2013-йилдан 1945-йилдаги маршрутнинг бир қисми бўйлаб „ҳаёт марши“ деб номланиб, Круглово қишлоғидан Янтарнийгача юриш билан ўтказилади[5][7][8][6].

Янтарний

Иккинчи жаҳон урушидан кейин Палмникен СССРга ўтказилди ва Янтарний деб ўзгартирилган. Тўхтатилган амберни қазиб олиш 1947-йилда қайта тикланади[9].

Иқтисодиёти

Янтарний иқтисодиёти иккита асосий йўналишдан иборат: амбер ва туризм. Амбер саноати шаҳар учун анъанавий ҳисобланади. Энг йирик корхонаси „Калининград амбер заводи“ ОАЖ ҳисобланади. Заводдан ташқари, қаҳрабони қайта ишлаш билан турли хусусий компаниялар шуғулланади. Бу ерда дунёдаги энг йирик амбер кони жойлашган бўлиб, у ўзининг тасдиқланган заҳираларининг 90% ини ўз ичига олади[10]. Туризм индустрияси 2005-йилда А. Л. Блинов раҳбарлик қилганидан сўнг фаол ривожлана бошлади.[32] Туризмни ривожлантириш хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантиришни тақозо этиб, у кичик бизнес суб’эктларининг саъй-ҳаракатлари билан кенгая бошлади. Натижада, ҳозирги вақтда шаҳар бюджетининг 30 фоизини кичик бизнес ташкил этади[11] Развитие туризма потребовало развитие сферы услуг, которая стала расширяться за счёт усилий малого бизнеса. В результате, на данный момент бюджет города на 30 % формирует малый бизнес[11]. 2019-йил 8-августда Россия ҳукуматининг буйруғига биноан Янтарний мамлакатдаги моношаҳарлар қаторига киритилди[12][13].

Манбалар

  1. ↑ „Показания главного обвиняемого — Паге 4“ (деадлинк). 2013-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 26-сентябр.
  2. ↑ 2,0 2,1 Эстер Гинзбург. „Трагедия на янтарном берегу — свидетельства очевидцев“ (ру). Еврейский Мир (2018-йил 17-январ). Қаралди: 2020-йил 2-октябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 „В поселке Янтарном открыт памятник еврейским жертвам фашистских концлагерей“ (ру). клопс.ру (2011-йил 30-январ). Қаралди: 2020-йил 30-сентябр.
  4. ↑ „«Месть за подвиг Маринеско». История о расстреле евреев под Пальмникеном в январе 1945 года // Газета «Дворник» (Калининград), 31.01.2007“ (деадлинк). 2009-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 21-январ.
  5. ↑ 5,0 5,1 Владислав Ржевский. „По дороге, ставшей последней для тысяч узников“. www.труд.ру (2013-йил 1-феврал). Қаралди: 2020-йил 30-сентябр.
  6. ↑ 6,0 6,1 Владислав Ржевский. „Последний акт Холокоста: в Янтарном почтили память жертв «Марша смерти»“. Сайт «Комсомольской правды» (2020-йил 27-январ). Қаралди: 2020-йил 30-сентябр.
  7. ↑ „В Янтарном прошло траурное мероприятие в память о жертвах Марша смерти 1945 года“. олд.гов39.ру (2019-йил 27-январ). Қаралди: 2020-йил 30-сентябр.[сайт ишламайди]
  8. ↑ „«Марш жизни» прошёл в Янтарном“. Калининград 24 (2019-йил 27-январ). 2019-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 30-сентябр.
  9. ↑ „Калининградский янтарный комбинат“ (ру). ГБУК «Калининградский областной музей янтаря». 2016-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-июл.
  10. ↑ Сребродольский Б. И. 1988.
  11. ↑ 11,0 11,1 Малая родина Блинова и Беккера // Эксперт, № 36. 2009. С.73
  12. ↑ „Распоряжение Правительства Российской Федерации от 08.08.2019 № 1762-р“. Официальный интернет-портал правовой информации. Қаралди: 2019-йил 22-август.[сайт ишламайди]
  13. ↑ „В перечень моногородов добавлены 7 новых территорий“. Некоммерческая организация «Фонд развития моногородов» (2019-йил 19-август). 2019-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 26-сентябр.