Yantarniy
 | Ushbu sahifani Yantarniy (Kaliningrad viloyati) bilan birlashtirish taklif etiladi. (munozara) |
Yantarniy (ruscha: Palьmniken (1947), pruscha: Palweniken (1398) va Palmenikken (1491), olmoncha: Palmnicken ) – Rossiya Federatsiyasining Kaliningrad viloyatida joylashgan shahar tipidagi aholi punkti. Yantarniy shahar okrugining maʼmuriy markazi hisoblanib, Gdansk ko'rfazining qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 6,645 kishidan iborat (2021). Qishloqda qahrabo ishlab chiqaradigan va qayta ishlaydigan qahrabo zavodi mavjud. Rossiyadagi eng gʻarbiy qishloqlardan biri.
Tarixi
Palmniken – Krakstepellen
Palmniken (nem. Palmnicken) aholi punkti 1654-yilda vujudga kelgan. Qishloq xoʻjaligining asosini qoʻlda amalga oshirilgan amber qazib olish tashkil etadi. Bundan tashqari, aholi dehqonchilik, baliqchilik va savdo bilan shugʻullangan. Kraxtepellen (olmoncha: Palmnicken ) aholi punkti avval Palmniken shimolida joylashgan alohida qishloq boʻlib, keyinchalik u bilan birlashgan. Palmniken-Krakstäpellen XIX asrning oxirida „Stanzin und Becker“ kompaniyasi tomonidan amalga oshirila boshlangan amberni sanoat qazib olishning boshlanishi Palmniken – Krakstepellen rivojlanishi uchun kuchli turtki boʻlgan. Oʻsha yillarda Fishxauzendan qishloqqa temir yoʻl quriladi. 1945-yili 31-yanvar – 1 fevral, Boltiq dengizi sohilidagi Anna konidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda (aniq joylashuvi nomaʼlum) 2 mingdan 3 minggacha odam otib tashlangan. Bular Sharqiy Prussiyadagi kontslager asirlarining birlashgan kolonnasi tomonidan uzoq piyoda yurgandan keyin omon qolganlar edi. Hammasi boʻlib, ustunda 6000 ga yaqin odam bor edi; 3000 dan ortiq odam charchoqdan yoki yoʻlda qatl qilish natijasida vafot etadi[1].
Fojia qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan birinchi tadbir 1995-yilda Yantarniyda Kaliningrad yahudiy jamoasi tomonidan oʻtkazilgan[2]. Ushbu voqea xotirasiga 2000-yilda ibroniy, rus va ingliz tillarida yozilgan yodgorlik tosh oʻrnatilib, unga „Bu yerda bitta shaxsiy taqdir yoʻq, barcha taqdirlar birlashtiriladi“[2][3]. 2011-yilda haykaltarosh Frenk Meysler haykali oʻrnatilgan[4][3][5][6]. Shuningdek, har yili 27-yanvar kuni Yantarniyda fojiaga bagʻishlangan motam tadbirlari boʻlib oʻtadi. Ular 2013-yildan 1945-yildagi marshrutning bir qismi boʻylab „hayot marshi“ deb nomlanib, Kruglovo qishlogʻidan Yantarniygacha yurish bilan oʻtkaziladi[5][7][8][6].
Yantarniy
Ikkinchi jahon urushidan keyin Palmniken SSSRga oʻtkazildi va Yantarniy deb oʻzgartirilgan. Toʻxtatilgan amberni qazib olish 1947-yilda qayta tiklanadi[9].
Iqtisodiyoti
Yantarniy iqtisodiyoti ikkita asosiy yoʻnalishdan iborat: amber va turizm. Amber sanoati shahar uchun anʼanaviy hisoblanadi. Eng yirik korxonasi „Kaliningrad amber zavodi“ OAJ hisoblanadi. Zavoddan tashqari, qahraboni qayta ishlash bilan turli xususiy kompaniyalar shugʻullanadi. Bu yerda dunyodagi eng yirik amber koni joylashgan boʻlib, u oʻzining tasdiqlangan zahiralarining 90% ini oʻz ichiga oladi[10]. Turizm industriyasi 2005-yilda A. L. Blinov rahbarlik qilganidan soʻng faol rivojlana boshladi.[32] Turizmni rivojlantirish xizmat koʻrsatish sohasini rivojlantirishni taqozo etib, u kichik biznes sub’ektlarining saʼy-harakatlari bilan kengaya boshladi. Natijada, hozirgi vaqtda shahar byudjetining 30 foizini kichik biznes tashkil etadi[11] Razvitie turizma potrebovalo razvitie sferы uslug, kotoraya stala rasshiryatьsya za schyot usiliy malogo biznesa. V rezulьtate, na dannыy moment byudjet goroda na 30 % formiruet malыy biznes[11]. 2019-yil 8-avgustda Rossiya hukumatining buyrugʻiga binoan Yantarniy mamlakatdagi monoshaharlar qatoriga kiritildi[12][13].
Manbalar
- ↑ „Pokazaniya glavnogo obvinyaemogo — Page 4“ (deadlink). 2013-yil 11-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 26-sentyabr.
- ↑ 2,0 2,1 Ester Ginzburg. „Tragediya na yantarnom beregu — svidetelьstva ochevidtsev“ (ru). Evreyskiy Mir (2018-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 2-oktyabr.
- ↑ 3,0 3,1 „V poselke Yantarnom otkrыt pamyatnik evreyskim jertvam fashistskix kontslagerey“ (ru). klops.ru (2011-yil 30-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ „«Mestь za podvig Marinesko». Istoriya o rasstrele evreev pod Palьmnikenom v yanvare 1945 goda // Gazeta «Dvornik» (Kaliningrad), 31.01.2007“ (deadlink). 2009-yil 8-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 21-yanvar.
- ↑ 5,0 5,1 Vladislav Rjevskiy. „Po doroge, stavshey posledney dlya tыsyach uznikov“. www.trud.ru (2013-yil 1-fevral). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ 6,0 6,1 Vladislav Rjevskiy. „Posledniy akt Xolokosta: v Yantarnom pochtili pamyatь jertv «Marsha smerti»“. Sayt «Komsomolьskoy pravdы» (2020-yil 27-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ „V Yantarnom proshlo traurnoe meropriyatie v pamyatь o jertvax Marsha smerti 1945 goda“. old.gov39.ru (2019-yil 27-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „«Marsh jizni» proshyol v Yantarnom“. Kaliningrad 24 (2019-yil 27-yanvar). 2019-yil 15-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ „Kaliningradskiy yantarnыy kombinat“ (ru). GBUK «Kaliningradskiy oblastnoy muzey yantarya». 2016-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 29-iyul.
- ↑ Srebrodolьskiy B. I. 1988.
- ↑ 11,0 11,1 Malaya rodina Blinova i Bekkera // Ekspert, № 36. 2009. S.73
- ↑ „Rasporyajenie Pravitelьstva Rossiyskoy Federatsii ot 08.08.2019 № 1762-r“. Ofitsialьnыy internet-portal pravovoy informatsii. Qaraldi: 2019-yil 22-avgust.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „V perechenь monogorodov dobavlenы 7 novыx territoriy“. Nekommercheskaya organizatsiya «Fond razvitiya monogorodov» (2019-yil 19-avgust). 2019-yil 22-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 26-sentyabr.