Ziyosfera

Yarovit

Яровит, Геровит, бузилган Веровид ёки Ийровит (лот. Геровитус, Ҳеровитҳ) — Болтиқ славянларининг уруш худоси[1].

А.С.Фаминцин ёзади:

Гавелбергда апрел ойининг ўрталарида бу Худонинг шарафига байрам жўнатилар эди ва шаҳар ҳар томондан эътибор билан ўралган эди. Волгастда шарафланган Яровит ҳақида Герборддан ўқиймиз, бу Худонинг ибодатхонаси, деворда, олтин ва моҳир иш билан қопланган катта қалқон осилган; ўликларнинг ҳеч бири оддий вақт ичида унга тегиши мумкин эмас эди, чунки Ғайрияҳудийлар бу билан  қандайдир диний эътиқодни бирлаштирар эди; қалқон Яровитга бағишланган эди — „Марс деб номланган лотин тилида“ — Гербордни қўшиб қўйди — ва фақат уруш даврида у жойдан кўчиб олиниши мумкин эди. Кейин у қўшинлар олдида олиб кетилар эди ва бу орқали урушларда ғолиб бўлишига ишонишар эди[2].

Бундан ташқари, Яровит, эҳтимол, ҳосилдорлик билан боғлиқ эди. Яровитга ҳосилдорлик баҳор байрами бағишланди; бир манбада, Яровит руҳонийси нутқ сўзлайди, унга кўра, у кўкат ва ер меваларини бошқаради:

Мен сенинг худоингман, мен далаларни чумолилар ва ўрмонларни барглар билан кийинтирувчиман; нив ва дарахт мевалари менинг ҳукумронлигимда, подаларнинг насли ва инсон фойдасига хизмат қиладиган ҳамма нарса: буларнинг барчаси Мени ҳурмат қилганларга бераман ва Мени рад этганлардан тортиб оламан[3].

Исмлар

Лотин ўрта аср ёзувларида у Рим Марси билан таққосланади. Яр (жар) илдизига эга бўлган бошқа сўзлар каби, Худонинг исми баҳор унумдорлиги ҳақидаги ғоялар билан боғлиқ (рус „баҳор“, „қизғин“, „баҳор, баҳорда экилган“, Укр. яр „баҳор“), нон (баҳор нони, ярина-арпа, юлаф; яр, ярица ва бошқа нон белгилари), ҳайвонлар (буқа-яровик, ёрқин ва бошқалар), бундан ташқари, „ғазабланган, иссиқ, оловли“, Укр маъносида рус „ғазабланган“ билан солиштириш мумкин. Ярий, "баҳор, ёш, кучга тўла, эҳтиросли" ва Жанубий ва ғарбий славянларнинг яр илдизи билан бир хил сўзлар[4].

Манбалар

  1. ↑ Веровит // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  2. ↑ Фаминсин А. Божества древних славян
  3. ↑ Герборд ИИИ, 6.
  4. ↑ Иванов Вяч. Вс., Топоров В. Н. Исследования в области славянских древностей. М.: Наука, 1974. Архивная копия от 1 октября 2020 на Wайбаcк Мачине С. 215.

Ҳаволалар

  • Веровит // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Яровит, Геровит Архивная копия от 6 марта 2008 на Wайбаcк Мачине // Мифологический словар/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Совецкая энсиклопедия, 1990. — 672 с.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi