Евклея (қадимги юнонча: Εὔκλεια, лотинча: Эуcлеиа[1]) — қадимги юнон мифологиясида шон-шуҳрат ва яхши обрў тимсоли[2][1]. У ва унинг опа-сингиллари Ефимия, Филофросина ва Евтения кичик харитлардир[3][1]. Плутархнинг сўзларига кўра, Евклея донолик маъбудаси Афина[4] учун эпитет сифатида ишлатилган.

Орфик фрагментга кўра, Евклея олов худоси Гефестнинг қизи ва Аглая[5][6][1] харитларидан бири ҳисобланади. Плутарх, шунингдек, Евклея баъзан алоҳида маъбуда ва Геркулес ҳамда Миртонинг қизи ҳисобланганлигини ва у бокиралигича вафот этганида, у маъбуда сифатида ҳурмат қилина бошлаганини айтди[4][1].

Юнон вазаларида, айниқса В-аср Афинадан вазаларида Евклея кўпинча гўзаллик маъбудаси Афродитанинг канизлари орасида тасвирланган, у ерда у пок маъбуда сифатида яхши обрўга эга ёки стереотипик тарзда аёллик вазифаларини бажаради[7][2][1]. Баъзан уни ов маъбудаси Артемида билан солиштиришди[1]. Шунингдек, қадимги юнон шоири Вакхилид уни „маржонсевар“ деб атаган[8].

Култ

Евклеяга Локрид ва Беотияда[9] сиғинишган. Плутархнинг таъкидлашича, ушбу вилоятларнинг барча шаҳарларида унинг суратлари бўлиб, у ерда келинлар ва куёвлар қурбонлик қилишган[10]. Қадимги юнон ҳайкалтароши Скопас унга Фивада ҳайкал ясаган[10]. Афинада Артемида-Евклея ибодатхонаси юнон ёзувчиси Плутарх ва географ Павсаний томонидан тилга олинган Марафон жангида қатнашганлар шарафига бағишланган эди[11][4]. Эҳтимол, Евклеяга Эвномия билан бирга сиғинишган, чунки уларга бир хил руҳоний хизмат қилган[12].

Парос ва Эпирда стратеглар Афродита, Зевс, Гермес ва Артемида[13] билан бирга Евклеяга бағишловлар таклиф қилишди.

Евклеяга бағишланган ибодатхона Қадимги Македониянинг қадимги пойтахти Эги шаҳрида жойлашган[1]. Ибодатхона ИВ-асрга оид Дор ибодатхонаси, эллинистик даврга оид кичик ибодатхона ва иккита стоадан иборат эди[10]. Энг камида иккита ҳайкал асоси Александр Македонскийнинг бувиси Эвридика И га назр совғаси сифатида берилган. Тахминларга кўра, бу қурбонликлар Филипп ИИ нинг милоддан аввалги 338 йилда Херониядаги ғалабаси хотирасига қилинган[10]. Муқаддас жойда Евклея[10] ҳайкали бўлган бўлиши мумкин. Ибодатхона яқинида олтин эман баргларидан гулчамбарлар билан қопланган таниқли одамларнинг камида учта қабри топилган[14].

Адабиётлар

Вакхилид

Вакхилиднинг 13-фрагментида шундай дейилган:

„Агар уларнинг таналари ҳалок бўлган бўлса … улуғворлиги ҳали ҳам тирик; чунки Арета бутун одамлар орасида порлаб туради, хиралашмайди, туннинг шамолсиз пардаси ортига яширинмайди: абадий шон-шуҳрат билан доимо гуллаб-яшнаб, қуруқлик ва денгизни супуриб юради, бу эса кўпчиликни ортидан эргаштиради. Мана, энди у Эгинани, улуғвор Аякос оролини ҳурмат қилади ва Евклеянинг севимли маржони билан шаҳарни бошқаради …“[1][8].

Плутарх

Плутархнинг „Лифе оф Аристидес“ китобида шундай дейилган:

„Унга (тарихий уруш қаҳрамонига) қойил қолган платаликлар уни Артемида-Евклея ибодатхонасига дафн этишди ва қабрига қуйидаги тўрт метрли шеърни ёздилар:…“[1][4].

Манбалар

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 „ЭУCЛЕИА (Эуклеиа) - Греэк Годдесс ор Спирит оф Гоод Репуте & Глорй“. www.тҳеои.cом. Қаралди: 2021-йил 22-апрел.
  2. ↑ 2,0 2,1 Смитҳ, Амй C. (2005). „Тҳе политиcс оф wеддингс ат Атҳенс: ан иcонограпҳиc ассессмент“. Леэдс интернатионал cлассиcал Студиэс. 4.1-жилд. 1–32-бет.
  3. ↑ Ацма, Аарон Ж. „ЭУКЛЕИА“. Тҳеои Прожеcт (2017).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Плутарх, Аристидес, %3Ачаптер%3Д20%3Асеcтион%3Д6 20.5-6
  5. ↑ Тҳеои Прожеcт — Эуклеиа
  6. ↑ Ҳиэрос логос. Теогонíа де лас Рапсодиас, фрагменто 272. Эдиториал Акал, Мадрид, 2003.
  7. ↑ Мйлонопоулос, Жоаннис (2013). „Амй C. Смитҳ, Полис анд Персоннифиcатион ин Cлассиcал Атҳениан Арт“. Чрониқуэ дес аcтивитéс сcиэнтифиқуэс Ревуэ дес ливрес. 26-жилд. 391–396-бет.
  8. ↑ 8,0 8,1 Вакхилид, Фрагмент 13
  9. ↑ Борза, п. 192
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Палагиа, Олга (2016). „Висуалисинг тҳе годс ин Маcедониа: фром Пҳилип ИИ то Персеус“. Пҳарос. 22-жилд. 73–98-бет.
  11. ↑ Паусаниас, Десcриптион оф Греэcе, %3Абоок%3Д1%3Ачаптер%3Д14%3Асеcтион%3Д5 1.14.5
  12. ↑ Стаффорд, Э. Ж. (1994). Греэк cулц оф деифиэд абстраcтионс (Доcторал диссертатион, Университй оф Лондон).
  13. ↑ Будин, Степҳаниэ Лйнн „Апҳродите Эноплион“, . Брилл'с Cомпанион то Апҳродите. Леиден, Нетҳерландс: Брилл, 2010 — 85-бет. ИСБН 978-90-04-18003-1. 
  14. ↑ Кйриакоу, Атҳанасиа (2014). „Эхcептионал буриалс ат тҳе санcтуарй оф Эуклеиа ат Аэгаэ (Вергина): тҳе голд оак wреатҳ“. Аннуал оф тҳе Бритиш Счоол ат Атҳенс. 109-жилд. 251–285-бет.