Ziyosfera

Yaʼqub

(Yoqubdan yoʻnaltirildi)

Яъқуб (тўлиқ исми Яъқуб ибн Ишоқ ибн Иброҳим ибн Озар (арабча: يَعْقُوب ابْنُ إِسْحَٰق ابْنُ إِبْرَاهِيْمُ ابْنُ آزَر‎‎) — Қуръонда зикри келган пайғамбарлардан бири. Ишоқнинг ўғли, Юсуфнинг отаси. Библияда Иаков деб тилга олинган. Яъқуб айрим ривоятларда Исроил деб ҳам номланган. Яъқуб Аллоҳнинг бирлигига, ибодатига даъват этувчи пайғамбарлардан бўлган. Қуръонда унинг тақводорлиги ва пайғамбарлиги Аллоҳнинг Иброҳим авлодларига кўрсатган марҳамати сифатида ифодаланган (2:136/130, 140/134; 6:84). Яъқуб икки хотини (Лияҳ, Роҳила)дан ва икки чўри (Залфо, Балҳа)дан 12 ўғил кўрган. Ривоятларга кўра, ер юзидаги барча яҳудийлар Яъқубнинг ана шу фарзандларидан тарқалган[1].

Қуръонда Яъқуб о'н олти марта зикр қилинган[2]. Исроил номи билан бир марта Оли Имрон сурасида зикр қилинган[3].

Ҳаёти

Яъқуб Иброҳимнинг набираси, Ишоқнинг ўғли, Унинг онаси Рифқа бинти Батавʻил ибн Ноҳур ибн Озардир. У икки эгизакнинг бири. Акаси Ийс аввал дунёга келган. Яқуб унинг ортидан туғилганлиги сабабли Яъқуб (Эргашувчи, ўринбосар бўлувчи[4], ортдан келувчи) деб номланган. Унинг лақаби Исроил бўлган.

Яʻқуб Фаластин диёрида туғилган. У отаси Ишоқнинг тарбиясини олиб вояга етган. Онаси Рифқо Яʻқубга Бобилга бориб тағаси Лобоннинг ёнида яшашни тайинлайди. У онасини айтганини қилиб йўлга чиқади. Йўлда туш кўради, уйғониб ўша туш кўрган жойга Аллоҳ учун бир уй қуришни аҳд қилади ва ўша жойга тошдан белги қўяди. Кейинчалик ўша жойга Байтул Мақдисни қуради[5].

Қурʻонда зикр қилиниши

Қурʻонда Яъқубнинг исми ўн олти марта зикр қилинган. Гарчи Қурʻон оятларнинг кўпчилигида унинг қисасидан бир мисолни айтиб бериш ўрнига, уни мақтаса ҳам, Қур’онда унинг ҳаётидан бир қанча муҳим воқеаларни қайд этади. Ислом маданияти ва адабиётида[6] , Қур’онда Ёқуб билан боғлиқ энг биринчи воқеа фаришталарнинг Иброҳим ва Сорага келажакда Ишоқ исмли пайғамбар ўғил ҳамда Ёқуб исмли пайғамбар набираси туғилиши ҳақида хушхабар беришларидир[7]. Қурʻонда шундай дейилган:

Бас, улардан ва улар Аллоҳдан о'зга ибодат қилаётган нарсаларни тарк этгандан кейин, Биз унга Ишоқ ва Я'қубни ҳадя қилдик ва уларнинг ҳар бирини пайг'амбар қилдик.

— Марям 19:49

Қурʻонда Иброҳим ўз ўғиллари Исмоил ва Ишоқга ҳамда Ёқубга соф тавҳид эътиқодини ўргатгани ҳақида ҳам эслатиб ўтилади. Қур’онда Иброҳим алайҳиссалом Исмоил, Ишоқ ва Яъқубга: „Эй ўғилларим! Аллоҳ сизлар учун динни танлади. Сизлар мусулмон бўлмасдан туриб ўлмассиз!“[8] Шунингдек, Қур’онда, Яъқубга берилган ҳадялар, ва яна, ёши улғайган сайин кучайиб бораётган иймонининг мустаҳкамлиги ҳақида сўз боради. Қур’онда Ёқубни „ҳидоят қилингани“[9] эслатиб ўтилади; шунингдек берилган „билим“;[10] „даражасининг улуғлиги“;[11] ва „ростгўй ва олий тил“ берилгани[12]. Сўнгра Қур’онда Яъқуб ҳақида шундай дейди:

Унга Ишоқни ҳадя этдик ва Яʻқубни зиёда қилиб бердик ва ҳаммаларини аҳли солиҳлар қилдик. Ва уларни амиримиз ила ҳидоятга бошловчилар қилдик. Улар Бизга ибодат қилгувчилар бўлдилар

— Анбиё 21:72-73

Қўллар ва кўзлар соҳиблари бўлган бандаларимиз Иброҳим, Ишоқ ва Яʻқубни эсла. Албатта, Биз уларни холис бир хислат-ла ажратдик. У (охират) диёрини эслаш эди. Албатта, улар Бизнинг ҳузуримизда танланган ахёрлардандир.

— Сод 38:45-47

Яъқуб ва унинг ўғиллари

Қур’онда Яъқуб ҳақидаги кейинги муҳим эслатма Юсуф сурасидаги қиссадир. Юсуфнинг Қур’ондаги қиссааси Юсуфнинг бир кеча туш кўриши билан бошланади. У кўрган тушини отаси Яъқубга югуриб келиб сўзлаб бераётганини тасвирлаш билан бошланади: "Юсуф отасига: „Эй отажоним! Мен ўн битта юлдузни ҳам қуёш ва ойни кўрдим: уларнинг менга сажда қилаётганларини кўрдим!“"[13] Яъқуб ёш Юсуф кўрган тушини эшитганидан хурсанд бўлди ва кекса пайғамбар тушнинг маъносини дарҳол англади. Яъқуб ўз ўғлининг Иброҳим наслидан кейинги пайғамбар бўлиб улғайишини ва кейинги йилларда Ислом хабарини сақлаб қоладиган Юсуф бўлишини олдиндан кўра оларди. Яʻқубнинг катта о'г'иллари эса оталари Юсуф ва Яʻқубнинг кенжа о'г'ли Беняминни улардан ко'ра ко'проқ севишини ҳис қилишган. Яʻқуб уларнинг рашкларини билар эди ва бу ҳақда ёш Юсуфни огоҳлантирди[14]. Ана ўшандан сўнг Юсуфнинг ўнта акаси уни ўлдиришга қарор қилди. Қур'он уларнинг муҳокамасини баён қилганидек:

˹Ўшанда улар:"Албатта, Юсуф ва унинг укаси отамизга биздан кўра маҳбуброқлар, ҳолбуки, биз кўпчиликмиз. Албатта, отамиз очиқ-ойдин адашувдадир. Юсуфни ўлдиринглар ёки узоқ ерга олиб бориб ташланглар, шунда отангизнинг юзи сизга холи қолади. Бундан кейин солиҳ қавмлардан бўлиб оласизлар",— дедилар.

— Юсуф 12:8-9

Ака-укалардан бири (одатда бу Рубийл[15]) Юсуфни (Юсуфни) о'лдириш о'рнига, карвон келиб уни олиб кетиши учун уни қудуққа ташлаб юбориш керак, деб о'йлади[16]. Шундай қилиб, акалар гапни бир жойга қўйиб, режаларини амалга ошириш учун ҳаракатни бошлади. Улар оталаридан ёш Юсуфни қўриқлаб юриш шарти билан о'злари билан о'йнашга олиб чиқишлари мумкинми, деб со'рашди. Яʻқуб ўғлини бўри ютиб юборишидан қўрққан бўлса-да[17] , ноилож қолиб, исёнкор катта ўғилларига Юсуфни қўшиб юборди. Акалар уни олиб кетиб, қудуққа ташладилар[18]. Ниҳоят о'г'иллари машʻум ниятларига етишди. Уни қудуқ қаʻрига ташлаб юборишди. Ёқубнинг олдига қайтиб келганларида, улар йиг'лаётгандай бо'лишди ва унга бо'ри Юсуфни ютиб юборганини айтишди. Оталарини ишонтириш мақсадида ашёвий далил сифатида Юсуфнинг кўйлагини сохта қонга бўядилар[19], лекин илм эга бо'лган Ёқуб бу улар о'йлаб топган ёлг'он уйдирма эканлигини билар эди. Гарчи Яʻқуб Юсуфни ё'қотганидан қайг'урган бо'лса-да, у бутун қайг'уси давомида Худога содиқ қолди[19].

Йиллар о'тиб, ёш Юсуф Мисрда улг'айди; Бу орада Ёқуб Канʻондаги уйига қайтди ва у ерда ғам қайғуга тушадилар. Юсуфнинг қайтиши учун Худога қайта-қайта дуо қиларди[20].


Гарчи Ёқуб Худога тез-тез дарду ҳасратидан шикоят қилган бо'лса-да[10], бу ҳеч қачон Худонинг унга берган синови учун эмас эди, балки унинг ақли чалг'иганлиги ва вақти-вақти билан о'зи учун белгилаб қо'йган сабр чегараларидан чиқиб кетганлиги учун эди. У доимо о'г'илларининг ёмон масхараларига э'тибор бермас, уларни кечирар ва уларга то'г'ри маслаҳат беришга ҳаракат қилар эди[21] .

Бир куни Яʻқуб о'г'илларини Юсуф ва Беняминни қидириб Мисрга боришларини сўранди. О'г'иллари биринчи марта уни тинглаб, Мисрга жо'наб кетишди. Яʻқубнинг о'г'илларидан бири Мисрдаги Юсуф ва Бенямин ҳақидаги хушхабар билан Канʻонга қайтиб келганида, у Юсуф берган ко'йлак билан келди, уни оталарининг юзига ташлашни буюрди[22], Хушхабарчи келиб, Яʻқубнинг юзларига кўйлакни ташлади. Шундай қилиб, Яʻқубнинг кўзлари очилиб, қайтадан кўрадиган бўлди.

Яʻқубнинг ко'зи кўрадиган бўлганидан сўнг, бутун оила Юсуф ва бошқа ўғиллари билан яна учрашиш учун Мисрга қараб йўлга тушди. Улар келгандан сўнг, ота ва ўғил бир-бирларини соғинч билан кутиб олишди ва яна бир бор тинчликда бирлашдилар. Ҳозир қудратли бўлган Юсуф ота-онасини о'зига хос эҳтиром ва иззат ила қаршиладилар. Ҳамда уларга Миср ерида, омонлик бериб уй-жой билан таʻминлади ва Қурʻонда айтилганидек, уларни 'қадр-қиммат тахтига'ко'тарди[23] .

Манбалар

  1. ↑ Файл:Натионал Энcйcлопедиа оф Узбекистан лого.пнг „Яъқуб“, Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (Я-ҳарфи). Тошкент: „Ўзбекистон миллий энсиклопедияси“ Давлат илмий нашриёти, 2000–2006-йиллар.
  2. ↑ "Яʻқуб алайҳиссалом", Ҳадис ва Ҳаёт—20 жуз Анбиёлар қиссаси 198-бет
  3. ↑ Яʻқуб алайҳиссалом, Ҳадис ва Ҳаёт—20 жуз Анбиёлар қиссаси 203-бет
  4. ↑ Пайғамбарлар исмлари
  5. ↑ ЯЪҚУБ АЛАЙҲИССАЛОМ
  6. ↑ Қисас Ал-Анбия (Сториэс оф тҳе Пропҳец), Ибн Катҳир/Киса'и, Сторй оф Исааc анд Жаcоб
  7. ↑ Қуран 19:49
  8. ↑ Қуран 2:132
  9. ↑ Қуран 6:84
  10. ↑ 10,0 10,1 Қуран 12:86
  11. ↑ Қуран 3:163
  12. ↑ Қуран 19:50
  13. ↑ Қуран 12:4
  14. ↑ Қуран 12:5
  15. ↑ Абдуллаҳ Юсуф Али'с тафсир он сураҳ Юсуф
  16. ↑ Қуран 12:10
  17. ↑ Қуран 12:13
  18. ↑ Қуран 12:15
  19. ↑ 19,0 19,1 Қуран 12:18
  20. ↑ Қуран 12:85
  21. ↑ Қуран 12:87
  22. ↑ Қуран 12:93: "Менинг мана бу кўйлагимни олиб бориб, отамнинг юзига ташлангиз, кўзи очилур. Сўнгра аҳлингиз ила жам бўлиб ҳузуримга келинглар”
  23. ↑ Қуран 12:100: Ота-онасини тахтга кўтарди. Улар унга сажда қилиб йиқилдилар. У: «Эй отажон, бу аввал кўрган тушимнинг таъбиридир, Роббим уни ҳаққа айлантирди. Дарҳақиқат, У менга яхшилик қилди. Мени қамоқдан чиқарди. Шайтон мен билан акаларимнинг орасини бузгандан сўнг, сизларни биёбондан олиб келди. Албатта, Роббим нимани хоҳласа, ўшанга латийфдир. Албатта, Унинг Ўзи билгувчи ва ҳикматли Зотдир», деди.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi