Yovmut sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox Millat|group=Yovmutlar|region1=Turkmaniston|region2=Eron|region3=O'zbekiston|languages=turkman,
(eroncha ikkinchi til sifatida)|religions=Islom dini — sunniy, hanafiy|related=o'guz turklari, eroniylar|population=aniq emas}}

'''Yovmutlar''' ([[Turkman tili|turkm.]] ''Ýomutlar'') – [[turkmanlar]]ning yirik [[Etnografiya|etnografik]] guruhlaridan biri. Tarqalgan hududlari [[Turkmaniston]]ning [[Bolqon viloyati]]ning janubiy qismi, [[Atrek|Atrek daryosi]] yaqinida va [[Eron]]ning unga tutash hududlarida, Atrek va [[Gorgan tumani|Gorgan]] oʻrtasida, shuningdek shimolda, [[Toshoʻgʻuz viloyati|Toshhovuz viloyatida]] joylashgan. Katta ehtimol bilan yomutlar [[alayontli]] etnografik guruhidan kelib chiqqan<ref>Iomudskaya poroda // Iva – Italiki. – <abbr>M.</abbr> : Sovetskaya ensiklopediya, 1972.</ref>. Yovmut turkmanlari oʻtroq, yarim koʻchmanchi va koʻchmanchi turlarga boʻlinadi va yarim koʻchmanchi yovmutlar koʻpchilikni tashkil qiladi. Oʻtroq yovmutlar [[Chikishli]] va [[Esenguli]] qishloqlarida, yarim koʻchmanchilar yozda [[Atrek]]ning quyi oqimidagai katta qishloqlarda yashagan, qishda esa kichik guruhlarga boʻlinib, tevarak-atrofda kezib yurgan. Koʻchmanchi yovmut turkmanlari odatda kuz va qishda Atrekdan oʻtib [[Eron]]ga borishadi<ref>Turkmeni // Tixoxodki – Ulyanovo. – <abbr>M.</abbr> : Sovetskaya ensiklopediya, 1977.</ref>.
[[Fayl:Emblem_of_Turkmenistan.svg|thumb|Turkmaniston gerbi]]
Turkmaniston Davlat gerbining qizil doirali halqasida soat yoʻnalishi boʻyicha beshta asosiy etnografik guruhlarning ramzi tasvirlangan: [[Axal-Teke]], [[Salir]], [[Ersari]], Chovdur, Yovmut. Bu esa turkman xalqlarining doʻstligi va birligi ramzini bildiradi. Yovmutlar <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarning boshida Xorazm, Shim. va Gʻarbiy Turkmanistonda, Eronning Astrobod viloyatida yashagan<ref name="vostlit.info">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus13/Abdul_Kerim/text.phtml?id=1602 |sarlavha=МИР АБДУЛЬ-КЕРИМ БУХАРСКИЙ ИСТОРИЯ СРЕДНЕЙ АЗИИ.}}</ref>. Ular bir kancha tira – boʻgʻin (otli temir, qutli temir) larga, tiralar urugʻlarga boʻlingan. Urugʻlardan eng yiriklari; qora chaqa, bayramshali, sharifjafarbayli, otabayli; kichiklari: sallax, okuz, oʻrsukchi, ushak, gujak va boshqalar. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxirlarida Rossiya bilan Eron oʻrtasida chegara belgilanganda Yo.larning bir qismi Rossiya bosib olgan joylarda, bir qismi Eron hududida qolib ketdi. Eron hududida yashaydigan Yovmutlar orasida tiraurugʻlarga boʻlinish saqlanib kelayotgan boʻlsa, Turkmanistonning (Toshhovuz viloyati)dagi Yovmutlar turkman xalqi tarkibiga singib ketgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>[[Fayl:Second_carpet_gul_from_flag_of_Turkmenistan.svg|left|thumb|Turkmaniston gerbidagi Yomut qabilasining ramzi]]
1740-yilda eronlik [[Nodirshoh]] Xiva hukmdori [[Elbarsxon]]ga maktub yoʻllab, undan kechirim soʻrashni talab qilgan. Nodirshohning elchilari maktub bilan yovmut turkmanlari, (boshqa) turkmanlar, qozoqlar va oʻzbeklardan iborat 20 ming otliq boshchiligida Elbarsxon qarorgohiga yetib kelishgan. Maktubda shunday deyilgan edi: „Yovmut qabilasi turkmanlari bilan bir necha marta talonchilik maqsadida [[Mashhad]]ning chekka hududlariga yurish qildingiz va har safar magʻlub boʻlib Xivaga qaytdingiz. Tinchlikni yaxshi koʻrishimga qaramay, tungi bosqinni uyushtirish uchun Yovmut qabilalaridan uch ming kishi [[Chorjoʻy|Chardjuyga]] keldi. Bundan xabar topgan qoʻshinlarim ularni bir zarba bilan yoʻq qildilar va ularni [[Katta Ayiq|Katta Ayiq yulduzlaridek]] sochdilar. Ularning koʻpchiligi oʻldirildi va asirga olindi va mingga yaqini qoʻyib yuborildi. Bu voqea Nodirshohning gʻazabiga sabab boʻldi“<ref name="vostlit.info"/>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Xiva xonligi]]
[[Turkum:Ramzlar]]
[[Turkum:Qabilalar]]
[[Turkum:Turkman qabilalari]]
[[Turkum:Erondagi etnik guruhlar]]