Ziyosfera

Юлдузли тун

Юлдузли тун (нидерландча: Де стерренначт) – голландиялик пост-импрессионист рассом Винcент ван Гогҳнинг энг машҳур расмларидан бири[1]. Ушбу картинада Саинт-Рéмй-де-Провенcедаги Ван Гогҳ ётоқхонасининг шарқий деразасидан, тонгдан олдинги осмон ва хаёлий шаҳарчанинг кўриниши акс эттирилган. Расм 1889-йил июн ойида чизилган. 1941-йилдан бери у Ню-Ёркдаги Замонавий санъат музейида сақланади.

Юлдузли тун
: '
Рассом Винcент ван Гогҳ
Йил 1889
Оқим Мой бўёқ тасвири
Жойлашуви Замонавий санъат музейи, Ню-Ёрк

Тарихи

1889-йил май ойидан 1890-йилни майигача Ван Гогҳ Гаугин билан тўқнашувдан ҳамда чап қулоғидан айрилганидан кейин Саинт-Рéмй-де-Провенcедаги руҳий касаллар шифохона бўлмиш Саинт-Паул-де-Маусоле касалхонасида даволанди[2]. Бу вақт ичида у янги суратлар борасида сермаҳсул ижод қилишни давом эттирди ва ўзининг энг машҳур асарларини, жумладан, „Ирисес“, „Кўк костюмли автопортрет“ ва „Юлдузли тун“ни яратди. Шифохонадаги хонасида бир кун ичида чизилган расм ётоқхонанинг шарқий деразасидан кўриниб турган манзараларни тасвирлайди[3]. Бу ҳақда Ван Гогҳ 1889-йил май ойида акаси Теога қуйдагича хат ёзган: „Темир панжаралар билан тўсилган дераза ортидан мен ҳосили ўрилган буғдой даласини кўраман. У ерда эрталаб қуёш бутун улуғворлиги билан намоён бўлади“[4].

Саинт-Паул-де-Маусоле касалхонаси

Ван Гогҳ куннинг турли вақтларида ва ҳар хил об-ҳаво шароитида ушбу кўринишдаги бир қанча расмларни чизган. Ётоқхонада ишлаш тақиқланган бўлса-да, у сиёҳ ёки кўмирда эскизлар ясаши, уларни кейинги ишида ишлатиши мумкин эди. Бу барча чизмалар учун умумий элемент фонда чап четидан ўнгга кўтарилган Алп тоғ этакларининг диагонал чизиғидир. Бир қатор эскизларда Ван Гогҳ сунъий равишда расм текислигига яқинлаштирган буғдой даласининг орқасидаги сарв тасвирланган. Эскизларнинг охиргиси — Wҳеатфиэлд, Саинт-Рéмй де Провенcе (Ф1548) ҳозир Ню-Ёркда сақланади. Икки кундан сўнг Ван Гогҳ Теога „юлдузли осмон“ расмини чизганини ёзади[5].

Wҳеатфиэлд, Саинт-Рéмй де Провенcе (Ф1548). Морган кутубхонаси ва музейи

Расм Винcентнинг ётоқхонасидан олинган бир қатор кўринишлардаги туннинг ягона тасвиридир. Июн ойининг бошида у Теога шундай деб ёзган эди: „Бугун эрталаб қуёш чиқишидан анча олдин деразамдан қишлоққа қараб, битта катта тонг юлдузини кўрдим“[6]. Тадқиқотчилар шуни аниқладиларки, ўша пайтда Венера ҳақиқатан ҳам ўзининг ёрқинлиги чегарасида Провансда кўринарди ва эҳтимол, у сарвнинг ўнг томонида, расмдаги энг катта „юлдуз“ни тасвирлаган[7].

Ой стилизе қилинган, чунки унинг кўриниши бўяш вақтидаги ҳақиқий фазага мос келмайди[7]. Шунингдек, ётоқхона деразасидан ҳеч қандай аҳоли пункти аниқ кўринмасди[8] ва расмда тасвирланган қишлоқ Сен-Реми[9] рўпарасидаги тоғ ёнбағрида қилинган эскизга асосланган. Бошқа версияга кўра, қўшилган қишлоқ Ван Гогҳнинг ўз ватани ҳақидаги хотираларини акс эттириши мумкин, бу шимолий мамлакатлар учун кўпроқ характерли бўлган черков шпали томонидан кўрсатилган[3][10].

Изоҳ

Кенг кўламли ёзишмаларга қарамай, Ван Гогҳ ўз мактубларида „Юлдузли тун“ ҳақида камдан-кам тилга олган. Июн ойида Теога расм ҳақида маълум қилгандан сўнг, у 20-сентябрда Париждаги акасига юборилган расмлар рўйхатида уни „тунги этюд“ деб белгилаб қўйди[11]. Ушбу хатда Ван Гогҳ шундай деб ёзган: „Умуман олганда, мен унчалик аҳамияциз деб биладиган ягона нарса – бу буғдой майдони, тоғ, боғ, мовий тепаликли зайтун дарахтлари, портрет ва шахтага кириш. Қолганлари менга ҳеч нарса демайди.“ „Қолган“лар қаторига „Юлдузли тун“ ҳам кирди. Почта пулини тежаш учун ушбу жўнатмадан учта расмни юбормасликка қарор қилганида, „Юлдузли тун“ ортда қолганлар орасида эди. 1889-йил ноябр ойининг охирида рассом Эмил Бернардга ёзган мактубида Ван Гогҳ расмни ўзининг муваффақияцизлиги деб атади. Ван Гогҳ Бернард билан, айниқса Паул Гаугин билан, ўзи хоҳлаганидек, ҳаётдан расм чизиш керакми ёки Гаугин мавҳумлик деб атаган нарса билан шуғулланиш керакми, деб баҳслашди[12][13]. Ван Гогҳ 1888-йилнинг кузи ва қишини эслаб, Бернард билан ўз тажрибасини ўртоқлашди: „Гаугин Арлда яшаганида, мен ўзимни бир неча марта мавҳумликка олиб боришга рухсат бердим, лекин бу алданиш эди, азиз дўстим: мени боши берк кўча кутмоқда эди. олдинда. Шундай қилиб, мен катта юлдузларни тасвирлашга уриниб, яна йўлимни йўқотдим. Вой, бу навбатдаги муваффақияцизлик бўлди ва бу сафар менга тўлиқ келди“.

Рона устидаги юлдузли тун (1888). Орсе музейидаги коллексиядан

У таниган Париж импрессионистлари сингари, айниқса Клод Моне, Ван Гогҳ бир қатор расмларда ишлашни афзал кўрди. „Юлдузли тун“ Саинт-Рéмйда чизилган буғдой далалари билан сарвлар туркумига ҳам, Арлда „Cафé Терраcе ат Нигҳт“ билан бошланган ва „Рҳона устидаги юлдузли тун“ билан давом этадиган кичик тунги кўринишларга тегишли. 1888-йил феврал ойида Винcент Теога шундай деб ёзган эди: „Менга сарвлар билан юлдузли тун керак, эҳтимол пишган буғдой даласида. Бу ерда жуда чиройли кечалар.“ Худди шу ҳафтада у Бернардга шундай деб ёзган эди: „Кун давомида мен момақаймоқлар билан яшил ўтлоқни чизишга ҳаракат қилганимдек, юлдузли осмонни чизишга ҳаракат қилиш арзийди“[14]. Ван Гогҳ юлдузларни харитадаги нуқталарга қиёслаб, эр юзида поэздда саёҳат қилиш ва ўлим орқали юлдузга бориш ўртасидаги ўхшашликни чизди[15]. Умрининг охирида санъаткорнинг диндан кўнгли қолса ҳам[16], лекин охиратга ишончини йўқотмаганга ўхшайди. У бу иккиланишни Теога ёзган мактубида „Рона устидаги юлдузли тун“ деб ёзганидан сўнг айтиб ўтган: „Мен динга жуда муҳтожман, шунинг учун мен кечалари юлдузларни бўяш учун чиқаман“[17]. Ван Гогҳ ўлимдан кейин бошқа ўлчовдаги мавжудлик ҳақида ёзди ва уни тунги осмон билан боғлади, лекин тезда Ер юлдуз билан бир хил самовий жисм эканлигини таъкидлади[14] ва „Юлдузли тун“ ни қайтиш сифатида тан олишни қатъиян рад этди. романтик ёки диний ғоялар[18].

Моунтаиноус Ландсcапе Беҳинд Саинт-Рéмй (Ф611). Янги Cарлсберг Глйптотҳек. Ван Гогҳнинг ётоқхона деразасидан кўриб тасвирлаган биринчи чизмаларидан бири

Санъацҳунос Меер Шапиро „Юлдузли тун“нинг экспрессионистик жиҳатларига урғу беради ва бу „кўзбўямачилик расми диний кайфиятдан илҳомланган ва ҳис-туйғулар босими остида ёзилган“[19] ва унинг яширин мазмуни Янги Аҳддаги Юҳаннонинг Ваҳий китоби билан боғлиқ деб ҳисоблайди ушбу илоҳиёцҳунос олим[20]. Санъацҳунос Свен Лёфгрен бу ғояларни кенгайтириб, расмнинг галлюцинацион хусусиятига эътибор қаратади ва Ван Гогҳнинг диний интилишини Уолт Уитман шеърияти билан солиштиради[21]. У „Юлдузли тун“ни чексиз ифодали деб атайди, бу рассомнинг коинотга сўнгги сингиши рамзи ва абадийлик остонасида бўлишнинг унутилмас туйғусини беради[22]. Лöфгрен ўзининг рамзий назариясини илгари суради, бунда Юсуфнинг Ибтидо тушида кўрган ўн бир юлдузга ишора қилади[23] ва „Юлдузли тун“ элементлари соф рамзий маънога эга эканлигини, масалан, ўлим тимсоли бўлган сарв каби эканлигини таъкидлайди. Ўрта эр денгизи мамлакатлари[24]. Санъацҳунос Лорен Сот „Юлдузли тун“да ўзининг рамзий оҳангларини топади. Ван Гогҳнинг биринчи марта Масиҳни тасвирлашда кўк ва сариқ ранглардан фойдаланган Эвгения Делакруа расмига қойил қолганига ишора қилиб, Сот расмда Ван Гогҳнинг ўзи Нажоткорни тасвирлаган, деб тахмин қилади[25]. Сот Шапиро ва Лёфгреннинг Инжил талқинларини, масалан, расмдаги ярим ой қуёш элементларини ўз ичига олганлигини танқид қилади ва Ван Гогҳ учун „тасалли“ сифатида рамзий маънога эга, деб ҳисоблайди[26].

Санъацҳунос Элберт Боаим, Венерадан ташқари, расмда Қўй юлдуз туркумини кашф этади[27], шунингдек, Ван Гогҳ дастлаб ўсиб бораётган қавариқ Ойни тасвирлашни мақсад қилган, аммо кейин анъанавий ярим ойга қайтган, унинг атрофидаги ҳало. асл нусханинг қолдиғи[8]. Боаимнинг сўзларига кўра, Ван Гогҳ Фламмарионнинг спирал туманликларнинг расмлари билан машҳур тасвирланган нашрлари билан таниш бўлиши мумкин, чунки ўша пайтда спирал галактикалар деб аталар эди. Боаим марказдаги айланаётган фигурани спирал галактика ёки комета сифатида изоҳлайди[8] ва расмдаги ягона ҳақиқий бўлмаган элементлар қишлоқ ва осмондаги бошқа гирдоблар бўлиб, Ван Гогҳнинг тирик, динамик туйғусини ифодалаши мумкин, деб таъкидлайди. космос[28].

Ван Гогҳнинг расмидан 44 йил олдин Уилям Парсон томонидан Wҳирлпоол Галактикасининг эскизи

Гарвард астрономи Чарлз Уитни 1845-йилда Уилям Парсонс томонидан чизилган Wҳирлпоол галактикасининг эскизи билан расмнинг марказидаги спиралнинг ўхшашлигини кўрсатган[29], осмонда айланиб юрувчи мистрал тасвири деб ҳисоблайди (бу Провансда ўтказган 27 ой давомида Ван Гогҳнинг соғлиғига жуда салбий таъсир кўрсатди)[30] ва тоғлар чизиғи устидаги ёруғлик чизиғи – тонг[8].

Ван Гогҳ сарвлар тасвирига алоҳида рамзий маъно қўйганми ёки йўқми – бу мунозарали масала. „Юлдузли тун“ тугаганидан бир ҳафта ўтгач, у Теога шундай ёзади: „Сарвлар ҳар доим менинг фикрларимни банд қилади. Мен улардан кунгабоқар каби бирор нарса ясамоқчиман ва нега бу ҳали ҳам ишламаяпти, деб ҳайронман“[31]. Худди шу мактубда у яшил рангдаги сарв дарахтлари ҳақидаги иккита тадқиқотни эслатиб ўтади[32], шундан хулоса қилиш мумкинки, Ван Гогҳ дарахтларнинг рамзий маъноларидан кўра уларнинг ташқи хусусиятларига кўпроқ қизиққан. Санъацҳунослар ўлим билан боғлиқ бўлган тимсолга қўшимча равишда, „Юлдузли тун сарв“ини инсон интилишларининг яширин рамзи[19] сифатида ёки рассомнинг чексизликка ноанъанавий тарзда истаги[33] ёки табиий табиий обелиск сифатида изоҳлайдилар. бу осмон ва ер ўртасидаги боғланишни таъминлайди[34].

Ван Гогҳ „Юлдузли тун“ асарини 1889-йил июл ойида ўткир руҳий касаллик хуружи арафасида чизди[35] ва бунинг учун зарур шарт-шароитлар рассомнинг расм устида ишлаётганида, у касал бўлганида бўлган деган фикр бор. воқеликни идрок этишни кучайтирди, у тасаввур кучига таслим бўлди ва тунги осмонни ҳеч ким кўрмаган тарзда кўрди[36].

Картинанинг кейинги тақдири

Ван Гогҳ 1889-йил 28-сентябрда тўққиз ёки ўнта расмдан иборат иккинчи жўнатма билан расмни укасига юборади[37][38]. Теонинг ўлимидан сўнг олти ой ўтмай, рассомнинг асарлари Теонинг беваси Ёханна қўлига ўтди. 1900-йилда у „Юлдузли тун“ни Париждаги шоир Жулиэн Леклеркка сотади. У 1901-йилда уни Гаугиннинг эски дўсти Эмиле Шуффенекерга сотади. 1906-йилда Ёханна Шуффенекердан расмни Роттердамдаги Олдензеэл галереясига сотиш учун қайта сотиб олади. 1938-йилгача расмнинг эгаси Роттердамлик Жоржетте ван Столк бўлиб, уни франсуз санъат асарлари бўйича савдогар Пол Розенбергга сотган ва 1941-йилда Ню-Ёрк замонавий санъат музейи расмни Розенбергдан сотиб олган ва[39] ҳозиргача сақланиб келмоқда[40].

Манбалар

  1. ↑ Ван Гогҳ – Энриcа Cриспино – Гоогле Книги
  2. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 741-743
  3. ↑ 3,0 3,1 Пиcкванcе, с. 103
  4. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 747
  5. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, c. 759}}
  6. ↑ „Леттер 777: То Тҳео ван Гогҳ. Саинт-Рéмй-де-Провенcе, бетwеэн абоут Фридай, 31 Май анд абоут Тҳурсдай, 6 Жуне 1889“. Винcент ван Гогҳ: Тҳе Леттерс. Ван Гогҳ Мусеум. — „Тҳис морнинг И саw тҳе cоунтрйсиде фром мй wиндоw а лонг тиме бефоре сунрисе wитҳ нотҳинг бут тҳе морнинг стар, wҳич лоокед верй биг.“. 2018-йил 19-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-июн.
  7. ↑ 7,0 7,1 Wҳитней, с. 356
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Боиме, с. 89
  9. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 760
  10. ↑ Счапиро, п. 34
  11. ↑ Ван Гогҳ Леттерс Прожеcт, но. 805
  12. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 755
  13. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 674
  14. ↑ 14,0 14,1 Наифеҳ, Смитҳ, с. 649
  15. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 611
  16. ↑ Сотҳ, с. 301
  17. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 651
  18. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 767
  19. ↑ 19,0 19,1 Счапиро, п. 100
  20. ↑ Счапиро, п. 33
  21. ↑ Лоэвгрен, с. 181
  22. ↑ Лоэвгрен, с. 182
  23. ↑ Лоэвгрен, с. 186
  24. ↑ Лоэвгрен, с. 184
  25. ↑ Сотҳ, с. 307
  26. ↑ Сотҳ, с. 309
  27. ↑ Боиме, с. 88
  28. ↑ Боиме, с. 92
  29. ↑ Wҳитней, с. 351
  30. ↑ Wҳитней, с. 358
  31. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 758
  32. ↑ Ван Гогҳ Леттерс Прожеcт, но. 783
  33. ↑ Боиме, с. 96
  34. ↑ Жират-Wасиутйнски, п. 657
  35. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 771
  36. ↑ Наифеҳ, Смитҳ, с. 762
  37. ↑ Ван Гогҳ Леттерс Прожеcт, но. 806
  38. ↑ Пиcкванcе, 1986, с. 106
  39. ↑ „Тҳе Провенанcе Ресеарч Прожеcт“. Мусеум оф Модерн Арт. 2014-йил 29-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-август.
  40. ↑ „Тҳе Провенанcе Ресеарч Прожеcт“. Мусеум оф Модерн Арт. 2014-йил 29-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-август.

Адабиётлар

  • Винcент ван Гогҳ: 30-март—29-июл 1990. Милан: Мондадори, 1990. ИСБН 88-242-0023-0. 
  • Боиме, Алберт (Деcембер 1984). „Ван Гогҳ’с Старрй Нигҳт: А Ҳисторй оф Маттер анд а Маттер оф Ҳисторй“ (ПДФ). Арц Магазине.
  • Лоэвгрен, Свен (1971). Тҳе Генесис оф Модернисм: Сеурат, Гаугуин, Ван Гогҳ, анд Френч Сймболисм ин тҳе 1880с. Блоомингтон: Индиана Университй Пресс. ИСБН 978-0253325600.
  • Наифеҳ, Стевен анд Грегорй Wҳите Смитҳ (2011). Ван Гогҳ: Тҳе Лифе. Неw Ёрк: Рандом Ҳоусе. ИСБН 978-0-375-50748-9.
  • Пиcкванcе, Роналд (1986). Ван Гогҳ Ин Саинт-Рéмй анд Ауверс (эхҳибитион cаталог, Метрополитан Мусеум оф Арт). Неw Ёрк: Метрополитан Мусеум оф Арт, Абрамс. ИСБН 0-87099-477-8.
  • Сотҳ, Лаурен (Жуне 1986). „Ван Гогҳ’с Агонй“. Арт Буллетин. 68 (2): 301.
  • Wҳитней, Чарлес А. (Септембер 1986). „Тҳе Скиэс оф Винcент ван Гогҳ“. Арт Ҳисторй. 9 (3).

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi