Юмин (Юмон) эрге (яйловлимари. Юмин эрге, тоғлимари. Йими эрге) — Мари пантеонининг эркак худоси Кугу-Юмонинг ўғли.

Юмин эрге
Юмын эрге, Йымын эрге
Мифология Мари
Жойлашуви осмон, ер
Исм талқини Осмон ўғли
Бошқа тиллардаги исм Пургине-Паз, Мир-Сусне-Хум
Жинс эркак
Машғулот маданият қаҳрамони
Отаси Кугу-Юмо
Онаси Мланде-Ава (Мланде Нё)
Боғлиқ персонажлар Онар, Кугуэн
Атрибутлар камалак этакли ко'йлак, камалак тойчоқ
Бошқа маданиятларда Тор, Аполлон, Гор

Афсона

Афсоналардан бирида, олий худо инсон қандай яшашини билиш учун ўз ўғлини ерга юборади. Шу пайтгача одам кўрмаган Юмин эрге пастга тушиб, шудгорчини кўради. Уни ерда судралиб юриган қурт деб адашиб, шудгорчи ва унинг отини чўнтагига солиб, осмонга кўтарилиб, отасига кўрсатади. Лекин Юмо ўғлига шудгорчини олиб келишни айтади, бу одам эканлигини, ер ҳайдаб, экин экиб, нон етиштиришини тушунтиради. К. И. Ситниковнинг фикрича, Юмин эргенинг шудгорчи олдига тушиши ва яна далага қайтиши янги хўжалик усули — қишлоқ хўжалигининг Худо номи билан муқаддасланишини англатади. Инсоннинг „эр ҳайдаб, экин экиб, нон етиштираётгани“ Худонинг борлигини оқлаш учун етарли сабабдир. Нижний Новгород Мари эртагида Юмин эрге ўғил қиёфасига кириб чўпон қизнинг олдига тушади. Юмонинг ўғли қизни ҳаммомда ювинишга таклиф қилади, лекин у уни бир неча бор алдайди. Эр юзида ким билан яшаганини ҳеч қачон билмай, Юмин эрге уйига қайтади. Қиз Юмонинг ўғлини соғиниб, тугунли арчадан нарвон ясаб, осмонга кўтарилади. Юмин эргега турмушга чиққан қиз бироз вақт ўтгач, ота-онасини кўришга қарор қилади. Самовийларнинг одамлар билан никоҳи ҳақидаги шунга ўхшаш ҳикоялар Мордовияликлар орасида ҳам кенг тарқалган. Типологик жиҳатдан Юмин эрге образи Нишке ўғли мордовиялик Пургин-паз образи билан, ердаги чўпон қиз образи — Мордовия халқ балладалари қаҳрамонлари — Литова, Васалга образлари билан бир хил.

Адабиётлар

  • Калиэв Ю. А. Об астралних представлениях мари / Современниэ проблеми развития марийского фолклора и искусства. — Ёшкар-Ола, 1994.
  • Калиэв Ю. А. Этнокултурний статус мифологического сознания: генезис, функсионированиэ и эволюция традиционного мировосприятия / на примере марийской мифологии: Дис… док. филос. наук. — Чебоксари, 2004.
  • Марийскиэ народниэ сказки. — Ёшкар-Ола, 2003.
  • Марийский фолклор. Мифи, легенди, предания. / Сост., комментарии Аксорин&нбсп;В.&нбсп;А. Ёшкар-Ола, 1991.
  • Словар марийской мифологии. Том 1. Боги, духи, герои. / Автор-сост. Ситников К. И. Ёшкар-Ола, 2006.
  • Тойдибекова Л. С. Марийская мифология. Этнографический справочник. — Ёшкар-Ола, 2007. — 312 с. — ИСБН 978-5-87898-365-5.