Yuridik drama
Юридик драма, шунингдек, суд драмаси ёки ҳуқуқий процессуал драма деб ҳам аталади, асосан ҳуқуқий амалиёт ва адлия тизимига оид ҳикояларга қаратилган филм ва телевидение жанридир[1]. Америка кино институти (АФИ) „суд драмаси“ни адлия тизими филм сюжетида ҳал қилувчи рол ўйнайдиган филм жанри сифатида белгилайди. Юридик драмалар, шунингдек, телешоу ёки филмда кўрсатилган тўқима адвокатлар, судланувчилар, даъвогарлар ёки ҳуқуқшунослик фаолиятига алоқадор бошқа шахсларнинг ҳаётини ҳам ёритади. Юридик драма полиция жиноят драмаси ёки детектив асарлардан фарқ қилади, чунки улар одатда жиноятларни тергов қилаётган ва фош этаётган полиция ходимлари ёки детективларга қаратилади. Юридик драмаларнинг асосий диққат марказида кўпинча суд залида содир бўладиган воқеалар туради, бироқ у ҳуқуқий жараённинг ҳар қандай босқичларини, масалан, ҳакамлар ҳайъати муҳокамалари ёки юридик фирмаларда бажариладиган ишларни ҳам ўз ичига олиши мумкин. Баъзи юридик драмалар судланган реал ишларни бадиийлаштиради, масалан, „Инҳерит тҳе Wинд“ (Инҳерит тҳе Wинд) песаси асосида суратга олинган филм Сcопес маймунлар устидаги суд жараёнини бадиийлаштирган. Жанр сифатида „юридик драма“ атамаси одатда телешоулар ва филмларга нисбатан қўлланади, юридик триллерлар эса асосан романлар ва песаларга тегишли бўлади.
Мавзулари
Юридик драмалар одатда қонун амалиёти ёки адлия тизимида иштирок этиш билан боғлиқ бўлган маънавий зиддиятларни тасвирлайди ва уларнинг аксарияти ҳаётий муаммоларни акс эттиради. Америcан Бар Ассоcиатион Жоурнал жамоатчиликнинг юридик драмалардан завқланишини „ҳуқуқ тизими ҳақидаги ҳикоялар инсоний ожизликлар билан йўғрилганлиги“ билан изоҳлайди[2]. Ҳақиқатан ҳам, гарчи „автомобил қувиб ўтишлари бўлмаса-да [ва]… [қ]уроллар ҳеч қачон суғуриб олинмаса ҳам“, юридик драмалар дунёда рўй берадиган воқеаларни амалда акс эттирувчи муҳитда маънавий фитналарни тақдим этиши сабабли ўзининг содиқ мухлисларига эга.
Юридик драмалар адолатнинг бузилиши ҳақидаги ҳикояларни тақдим этиши мумкин, масалан, ўзлари содир этмаган жиноят учун ноҳақ судланган шахслар ҳақида. Баъзида ҳикоялар полициянинг нотўғри хатти-ҳаракатларининг маънавий оқибатларини қамраб олиши мумкин, масалан, 1993-йилда суратга олинган „Ин тҳе Наме оф тҳе Фатҳер“ филмидаги каби далилларни сохталаштириш ёки жойлаштириш. Кўпинча, юридик драмалар ушбу қийинчиликларга дуч келган адвокатларнинг нуқтаи назарига эътибор қаратади. Масалан, жиноий ҳимоя адвокатлари фирмаси атрофида айланадиган „Тҳе Праcтиcе“ телесериалида кенг тарқалган мавзулардан бири — айбдорлиги маълум ёки тахмин қилинаётган мижозларни ҳимоя қилиш қийинчилигидир[3].
Ниҳоят, кўплаб суд драмалари сиёсийлашган масалаларни акс эттирувчи мавзуларни тақдим этади. 1960-йилда суратга олинган „Инҳерит тҳе Wинд“ филмида тасвирланган сиёсий масала Теннесси штатидаги давлат мактабларида эволюция назариясини ўқитишни ноқонуний деб ҳисобловчи қонуннинг қонунийлиги эди. Қонунлар ва ижтимоий сиёсатга оид фикрлар ўзгаргани сайин, суд драмаларида тақдим этиладиган мавзулар ҳам ўзгариб боради. 1992-йилда суратга олинган „А Феw Гоод Мен“ филми юқори турувчи буйруқларнинг психологиясини, масалан, жиноий ҳаракатлар шунчаки „буйруққа бўйсуниш“ туфайли содир этилгани сабабли уларни оқлашни ўрганди. „Пҳиладелпҳиа“ (1993) филми гомофобия ҳамда ОИВ/ОИТС ташувчиларига нисбатан камситиш ва жамоатчилик қўрқувини қоралади. 1996-йилда „Тҳе Пеопле вс. Ларрй Флйнт“ филми „Ҳустлер“ журналининг дастлабки йилларини ҳамда беҳаёлик ва сўз эркинлиги масалаларини тасвирлайди. „Ёу Донът Кноw Жаcк“ (2010) — бу доктор Жаcк Кеворкиан ва унинг оғир беморларга эвтаназия хизматларини кўрсатиши натижасида дуч келган суд жараёнлари ҳақидаги бадиий биографик филмдир. Ирқий адолацизлик 1962-йилдаги „Мазахчини ўлдириш“ филмидан тортиб 2017-йилдаги „Маршалл“ филмигача бўлган даврда ҳамон умумий мавзу бўлиб қолмоқда.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „10 Топ 10“. АФИ. Қаралди: 2018-йил 1-июл.
- ↑ Росенбаум, Тҳане. „Wҳй Ҳоллйwоод ловес лаwерс“ (эн). АБА Жоурнал (2015-йил 1-август). Қаралди: 2018-йил 16-июл.
- ↑ „Тҳе Праcтиcе“ (эн). Wикиқуоте. Қаралди: 2018-йил 16-июл.
Қўшимча ўқиш учун
- Бергман, Паул; Асимоw, Мичаэл, 2006, Реэл жустиcе: тҳе cоуртроом гоэс то тҳе мовиэс (Кансас Cитй: Андреwс анд МcМеэл), ИСБН 0-7407-5460-2; ИСБН 978-0-7407-5460-9; ИСБН 0-8362-1035-2; ИСБН 978-0-8362-1035-4
- Мачура, Стефан анд Робсон, Петер, эдс. Лаw анд Филм: Репресентинг Лаw ин Мовиэс (Cамбридге: Блаcкwелл Публишинг, 2001),ИСБН 978-0-631-22816-5, 176 пагес