Юрий Павлович Гидзенко (русча: Юрий Павлович Гидзенко; 1962-йил 26-мартда туғилган) - рус космонавти[1]. У Юрий Гагарин номидаги Космонавтларни тайёрлаш марказининг (ЦПК) синов космонавти эди. Гидзенко уч марта коинотга учиб, “Мир” ва Халқаро космик стансияси бортида яшаган. У, шунингдек, икки марта космосга саёҳат қилган. 2001-йил 15-июлда нафақага чиққан бўлса-да, у "Союз ТМ-34" тузилмагунча махсус шартнома асосида иш фаолиятини давом эттирди. 2004-йилдан 2009-йил майигача Гидзенко ЦПК 3-бўлим директори бўлган. 2009-йил май ойидан бошлаб у ЦПК Космонавтларни тайёрлаш маркази бошлиғи ўринбосари лавозимида ишламоқда.

Юрий Павлович Гидзенко
Таваллуди 1962-йил 26-март (1962-03-26) (64 ёш)
Касби Учувчи
Миллати Рус
Мукофотлари Россия Федерацияси Қаҳрамони
Космик карера
Космосдаги вақт
329 кун 22 соат 44 дақиқа
Танлаш 1987
Жами ЭВАс
2
Жами ЭВА вақти
3 соат 43 дақиқа
Миссиялар Союз ТМ-22, Мир ЭО-20, Союз ТМ-31, Эхпедитион 1, СТС-102, Союз ТМ-34/ТМ-33
Миссия белгиси

Шахсий ҳаёти

Гидзенко 1962-йил 26-мартда Украинанинг Николаэв вилояти, Эланец шаҳрида туғилган (ўша пайтда Совет Иттифоқи таркибида). Гидзенко Олга Владимировна Шаповаловага уйланган. Уларнинг 1986-йилда туғилган Сергей ва 1988-йилда туғилган Александр исмли икки ўғли бор. Унинг отаси Павел Василевич Гидзенко ва онаси Галина Михайловна Гидзенко Одесса вилояти Березовка-2да яшайди[2]. Гидзенконинг севимли машғулотларига футбол, сузиш, адабиёт ўқиш, фотосуратлар ва ўрмонда сайр қилиш киради.

Та'лим

Гидзенко 1983-йилда Харковдаги Олий ҳарбий учувчилар мактабини тамомлаган. Гидзенко 1994-йилда Москва давлат геодезия ва картография университетини (МИИГАиК) геодезия ва картография мутахассислиги бўйича тамомлаган.

Тажриба

1983-йилда учувчилар мактабини тугатгандан сўнг Гидзенко Одесса ҳарбий округи ҳарбий-ҳаво кучлари бўлинмаларида учувчи ва катта учувчи бўлиб хизмат қилди. У 3-даражали ҳарбий учувчи эди. Гидзенко уч турдаги самолётларни бошқаришга ўргатилган ва умумий парвоз вақти 850 соатни ташкил этган. У, шунингдек, парашют десантини тайёрлаш бўйича инструктор бўлиб, 170 марта сакрашни амалга оширган.

Космонавт фаолияти

ХКСнинг Звезда хизмат модули бортида Гидзенко ердаги контроллерлар билан алоқа қилмоқда.

1987-йил декабрдан 1989-йил июнгача Гидзенко синов космонавти учун номзод сифатида асосий космик машғулотларда қатнашди. 1989-йил сентябр ойидан бошлаб у синов космонавти номзоди сифатида малака ошириш курсларида қатнашди. 1994-йил мартдан октябргача у захира экипаж командири сифатида космик парвоз учун тайёргарликдан ўтди (17-бошланғич экспедиция / Евро-Мир -94 дастури). 1994-йил ноябрдан 1995-йил августигача у "Союз ТМ" транспорт воситасида "Мир" орбитал мажмуасида 20-экспедициянинг асосий экипаж командири (Евро-Мир-95 дастури) сифатида космик парвоз учун тренингда қатнашди.

Мир ЭО-20 (Эуромир 95)

Юрий Гидзенко Мир бортида 1995-йил 3-сентябрдан 1996-йил 29-февралгача узоқ муддатли Мир ЭО-20 (Эуромир 95) экспедициясининг қўмондони сифатида хизмат қилди ва 179 кун космосда бўлди. Ушбу миссияда экипаж а'золаридан бири ЭСА астронавти Томас Рейтер эди. Гидзенко, космонавт Сергей Авдеев ва Рейтер бўлган “Союз ТМ-22” 1995-йил 3-сентябрда УТC вақти билан соат 9:00да Байқўнғир космодромидан ҳавога кўтарилди. Икки кунлик автоном парвоздан сўнг 5-сентябр куни "Союз" космик кемаси автоматик равишда "Мир" космик станциясининг -Х ўрнатиш портига туташди. Уч кишилик экипаж 20-Мир резиденти экипажига айланди. Докдан кейинги биринчи ҳафтада Эуромир 95 экипажи ва космонавтлар Анатолий Соловев ва Николай Будариннинг Мир ЭО-19 резидент экипажи билан биргаликда иш олиб боришди. Гидзенко ва унинг экипаж а'золари бу вақтдан борт тизимларининг ҳолати ва тажрибалар билан танишиш учун фойдаланишди. Эуромир 95 нинг илмий вазифалари микрогравитациянинг инсон танасига та'сирини ўрганиш, космик муҳитда янги материаллар устида тажриба ўтказиш, паст Ер орбитасида космик чанг ва техноген заррачалар намуналарини олиш ва янги синовларни ўтказиш эди[3]. Кейинги ойларда Мир бортида ҳаёт ҳақидаги фанлар (18 та тажриба), астрофизика (5 та тажриба), материалшунослик (8 та тажриба) ва технология (10 та тажриба) соҳаларида қўшма Россия-Германия тадқиқот ишлари олиб борилди[4]. Экипаж СТС-74 экипажи билан умумий ишларни ҳам бажарди. Улар Халқаро космик стансиянинг (ХКС) И босқич тадқиқотлари доирасида ишлаб чиқилган тиббий тажрибалар ва атроф-муҳитни текширишда ҳамкорлик қилишди.

Эуромир 95 учувчисиз юк космик кемаси Прогресс М-29 10-октябр куни Мирга ташриф буюрди. Прогресс М-29 Мир ЭО-20 экипажи учун 2,5 тоннага яқин янги материаллар ва жиҳозларни олиб келди. 1995-йил 17-октябрда Россия ва ЭСА расмийлари дастлаб режалаштирилган 135 кунлик миссия давомийлигига яна 44 кун қўшишга қарор қилишди. 20-декабр куни Прогресс М-30 Мирнинг Квант портига қўнди. Эуромир 95нинг кенгайтирилган миссиясида фойдаланиш учун 2300 кг ёқилғи, экипаж материаллари ва тадқиқот ва тиббий асбоб-ускуналар етказиб берди.

1996-йил 29-февралда Гидзенко “Союз ТМ-22” капсуласида Ерга қайтди, у УТC вақти билан соат 10:42да Аркалиқдан105 км шимоли-шарқда қўнди.

Экспедиция 1

Юрий Гидзенко, Кўп мақсадли логистика модули (МПЛМ) бортида экспедиция 1 борт муҳандиси сифатида. Леонардо.

2000-йил ноябридан 2001-йил мартигача Гидзенко ИССнинг биринчи доимий резидент экипажи - 1-экспедициянинг бир қисми эди. У космонавт Сергей Крикалев ва НАСА астронавти Уилям Шеферд билан 2000-йил 31-октябрда УТC вақти билан соат 07:52:47да Байқўнғир космодромидан кўтарилган Союз ТМ-31 космик кемасида коинотга учирилди. Гидзенко "Союз" командири сифатида хизмат қилган. Икки кунлик автоном парвоздан сўнг, 2-ноябр куни “Союз” космик кемаси УТC вақти билан соат 09:21да Звезда хизмат модулининг орқа портига туташди. Гидзенко 1-экспедиция экипажига борт муҳандиси сифатида қўшилди. Экипаж ИСС бортида тўрт ойдан кўпроқ вақт давомида бўлган. Улар монтаж ишларида ёрдам беришди, чунки орбитал постга янги элементлар, жумладан, АҚШ тақдир лабораторияси қўшилди. Бортда бўлган биринчи ҳафталарида Гидзенко, Шепҳерд ва Крикалев муҳим ҳаётни қўллаб-қувватлаш тизимларини фаоллаштирдилар ва янги кемага логистик та'минот парвозларини амалга оширган аввалги Шуттле экипажлари томонидан қолдирилган Стансия компонентлари, кийим-кечак, ноутбук компютерлари, офис жиҳозлари, кабеллар ва электр жиҳозларини очиб кўрдилар[5].

Экспедиция 1 экипажи СТС-97, СТС-98 ва СТС-102 га ташриф буюрган учта Шуттле экипажини қабул қилди. Экипаж иккита учувчисиз "Россиянинг Прогресс" та'минот машинасини туширди.

2001-йил март ойида 1-экспедиция экипаж а'золари Спаcе Шуттле кемасида СТС-102 якунида Ерга қайтишди. Дисcоверй Кеннеди космик марказининг 15-учиш-қўниш йўлагига 21-март куни соат 02:33:06да қўнишди. Союз/шуттле ва ИСС бортида Гидзенко 140 кун коинотда бўлди.

Союз ТМ-34/Союз ТМ-33

"Союз 4" такси командири Гидзенко "Заря" нинг ИССдаги босимли адаптерига кирмоқда.

У 2002-йил 25-апрелда Союз ТМ-34 (Союз 4 такси экипажи) миссиясида ЭСА астронавти Роберто Виттори ва жанубий африкалик космик сайёҳ Марк Шаттлворт билан бирга учирилган[6]. “Союз ТМ-34” Байқўнғир космодромидан УТC вақти билан соат 06:26:35да ҳавога кўтарилди. Гидзенко парвоз давомида "Союз" командири сифатида хизмат қилди. Икки кунлик автоном парвоздан сўнг "Союз" Заря модулининг энг паст портига УТC вақти билан соат 07:55да туташди. ИССда бўлганида Гидзенко, Виттори ва Шуттлеwортҳ ИСС резиденти 4-экспедиция экипажи билан қўшма операцияларни амалга оширдилар. Та'лим ва илмий фаолиятни амалга оширдилар ва Союз ТМ-34дан эски Союз ТМ-33га ўриндиқларни алмаштирдилар.

5-май куни Гидзенко “Союз ТМ-33” космик кемасида Ерга қайтди. "Союз ТМ-33" кемаси Пирс ўрнатиш бўлинмасидан чиқиб, УТC вақти билан соат 03:51:53да Аркалиқ шаҳридан 26 км жануби-шарқда қаторга қўнди. Союз ТМ-33/ТМ-34 ва ХКС бортида Гидзенко 9 кун коинотда бўлди.

Космик юришлар

Гидзенко “Мир” космик стансияси бортида бўлган вақтида икки марта коинот саёҳатини амалга оширди.

1995-йил 8-декабрда Гизенко ўзининг биринчи марта космосга юришини амалга оширди. У космонавт Авдеев билан коинотга чиқишни УТC вақти билан соат 19:23да бошлади. Икки космик саёҳатчи Природа модулининг келишига тайёрланиш учун Мир таянч блокининг олд қисмидаги ўрнатиш мосламасини қайта конфигурация қилди. Босимсиз ўрнатиш мосламасининг ичидан икки космонавт Конус ўрнатиш мосламасини +З дан Природа модули ўрнатилган -З док портига ўтказди. Космик юриш 37 дақиқа давом этди.

1996-йил 8-февралда Гидзенко иккинчи марта коинотга чиқди[7]. У ва ЭСА астронавти Томас Рейтер коинотга чиқишни УТC вақти билан соат 14:03да бошлади. Дастлаб, улар Квант 2 ҳаво қулфи ичида сақланган маневр блокини кўчирдилар ва уни модулнинг ташқи қисмига бириктирдилар. Кейин космик саёҳатчилар Квант 2 люкидан чиқиб кетишди ва яна Стрела бумини Спектрнинг олдинги учига маневр қилиш учун ишлатишди ва у ерда 1995-йил октябр ойида ўрнатган иккита кассетани олишди. Улар об'эктга янги касет ўрнатдилар ва Авдеевнинг ёрдами билан стансия ичидан унинг ишлашини текширишди. Дастлаб тахминан 5 соат 30 дақиқа давом этиши режалаштирилган бўлса-да, коинотда юриш фаолияти Кристалл антеннасида бекор қилинган вазифа туфайли 3 соат 6 дақиқага қисқартирилди[8]. Космонавтлар антеннанинг бўғинидаги мурватларни бўшата олмагач, Россия расмийлари антенна ишини бекор қилди.

Филмография

  • Космик стансия 3Д

Мукофотлар

  • Россия Федерацияси Қаҳрамони (1996-йил 1-апрел) - "Мир" орбитал илмий-тадқиқот мажмуасида космик парвозни муваффақиятли амалга оширгани, жасорат ва қаҳрамонлик кўрсатгани учун.
  • "Ватанга хизматлари учун" ордени ;
    • 3-даражали (2004-йил 2-август) - коинотни ўрганиш, халқлар ўртасидаги дўстлик ва ҳамкорликни мустаҳкамлашга қўшган улкан ҳиссаси учун
    • 4-даражали (2002-йил 5-апрел) - Халқаро космик стансияда узоқ муддатли космик парвозни амалга оширишда кўрсатилган жасорати ва профессионаллиги учун
  • "Ҳарбий хизматлари учун" ордени (2000-йил 2-март) - инсоннинг космик парвозини ривожлантиришда давлат олдидаги улкан хизмати учун
  • "Космосни ўрганишдаги хизматлари учун" медали (2011-йил 12-апрел) - космосни тадқиқ қилиш, ишлаб чиқиш ва ундан фойдаланиш соҳасидаги улкан ютуқлари, кўп йиллик меҳнати, жамоат фаолияти учун.
  • НАСАнинг "Давлат хизматлари учун" медали - "Ажойиб давлат хизматлари учун" (2003)
  • Россия Федерациясининг учувчи-космонавти (1996-йил 1-апрел)

Манбалар

  1. ↑ НАСА. „Cосмонаут Био: Юри Гидзенко“ (2007-йил 1-август). Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  2. ↑ ЭНЕРГИА. „Юри Павлович Гидзенко“ (2000-йил 1-октябр). 2021-йил 19-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  3. ↑ Суэ МcДоналд. „Мир Миссион Чрониcле Новембер 1994 – Аугуст 1996“. НАСА (1998-йил 1-декабр). 31-май 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  4. ↑ ДЛР. „ЭУРОМИР 95“. 2017-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  5. ↑ НАСА. „Префлигҳт Интервиэw:Юри Гидзенко“ (16-май 2002-йил). 13-март 2001-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  6. ↑ НАСА. „Союз 4 Тахи Флигҳт Cреw“ (15-октабр 2003-йил). 3-феврал 2002-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  7. ↑ ЭСА Портал. „Н° 8-1996: Сеcонд спаcеwалк фор ЭСА астронаут“. Қаралди: 17-июн 2010-йил.
  8. ↑ Роберт Чристй. „Спаcе Эвенц – 1996“. Заря.инфо. 26-июл 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2010-йил.