Yuriy Malenchenko
Юрий Иванович Маленченко (русча: Юрий Иванович Маленченко; 1961-йил 22-декабрда туғилган) исте'фодаги рус космонавти. Маленченко 2003-йил 10-августда Халқаро космик стансияда Янги Зеландия устидан 240 мил узоқликда бўлганида Екатерина Дмитриевага уйланиб, коинотда оила қурган биринчи одам бўлди[1]. 2016-йил июн ҳолатига кўра, Маленченко Мир ва Халқаро космик стансияда (ХКС) ишлаган вақти бўйича коинотдаги иккинчи ўринни эгаллади[2]. У Халқаро космик стансиянинг собиқ қўмондони.
| Юрий Иванович Маленченко | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1961-йил 22-декабр Свидловоцк, Украина |
| Касби | Қирувчи учувчи |
| Мукофотлари |
|
Шахсий ҳаёт
Маленченко Украина ССР, Кировоҳрад вилояти, Хрушчев шаҳрида туғилган[3] Унинг рафиқаси Екатерина Дмитриэва билан бир фарзанди бор.
Та'лим
Маленченко 1983-йилда Харков ҳарбий авиация мактабини тамомлаган ва Жуковский номидаги Ҳарбий ҳаво кучлари муҳандислик академиясига ўқишга кирган. 1993-йилда уни тамомлаган[3]..
Мукофотлар
Маленченко қуйидаги мукофотлар билан тақдирланган:
- Россия Федерацияси Қаҳрамони ,
- Қозоғистон Миллий Қаҳрамони медали,
- Ҳарбий а'лочи мукофоти,
- Мақтов медали,
- Муваффақият медали,
- "СССР Қуролли Кучларига 70 йил" юбилей медали
- 1, 2 ва 3-даражали " Буюк хизматлари учун" медаллари[4].
Космонавт фаолияти
Ҳарбий авиация мактабини тугатгандан сўнг 1983-йилдан 1987-йилгача Одесса вилоятида учувчи, катта учувчи ва кўп кемали парвоз раҳбари сифатида хизмат қилди. 1987-йилда у космонавт этиб сайланди ва Гагарин номидаги космонавтларни тайёрлаш марказига келди. 1987-йил декабрдан 1989-йил июнгача Маленченко умумий космик тайёргарлик курсидан ўтди. Курсни тугатгандан сўнг у синов-космонавт малакасига эга бўлди. 1989-йил сентябрдан 1993-йил декабргача у космик парвозга тайёргарлик кўриш бўйича малака ошириш курсларида қатнашди. 1993-йил январ-июл ойларида Маленченко Мир-14 захира экипажининг командири сифатида ўқиди. 1993-йил июлидан 1994-йил январигача Мир-15 экипажининг захира командири сифатида ўқишни тугатди. 1994-йил февралдан июнгача Маленченко Мир-16 миссиясига тайёргарлик кўрди.
Космик парвоз тажрибаси
Союз ТМ-19

1994-йил 1-июлда Маленченко ва Талгат Мусабоев “Союз ТМ-19” кемасида Маленченко қўмондонлигида коинотга кўтарилди. Икки кунлик якка парвоздан сўнг "Союз" 1994-йил 3-июлда "Мир" кемасига қўнди. Миссиянинг асосий мақсади резидент экипажни қисман алмашиш эди. Маленченко, Мусабаев ва космонавт Валерий Поляков Маленченко бошчилигидаги 16-резидент Мир экипажига айланди. Экипаж тиббий тажрибалар ва материалшуносликда тажрибалар ўтказди. Миссия давомида кўплаб муаммолар юзага келди. Бу, ниҳоят Маленченко томонидан Мирда "Прогресс" та'минот кемасининг биринчи муваффақиятли қўлда ўрнатилиши билан якунланди. 1994-йил 4-ноябрда Маленченко, Мусабаев ва Улф Мерболд “Союз” капсуласида Ерга қайтишди. Капсула Аркалиқдан 88 км шимоли-шарқда қўнди. "Союз ТМ-19" ва "Мир" комплекси бортида Маленченко коинотда 125 кун, 22 соат, 53 дақиқа бўлди[5].

СТС-106
Маленченко СТС-106 учун миссия мутахассиси сифатида хизмат қилган[6]. Спаcе Шуттле Атлантис 2000-йил 8-сентябрда Кеннеди космик марказидан (КСC) космосга кўтарилди. Парвознинг иккинчи кунида Атлантис ИСС билан мувафаққиятли туташди. Миссиянинг мақсади Халқаро космик стансияга (ХКС) юкларни олиб келиш ва Звезда хизмат модулини биринчи резидент экипажнинг келиши учун тайёрлаш эди. 12 кунлик миссия давомида кема экипажи ХКС ичида Атлантис юк бўлимининг орқа қисмидаги иккита СПАCЕҲАБ юк модулидан ва Звезданинг орқа портига ўрнатилган Прогресс М1-3 дан юкларни туширди. Ер шарини 186 орбитада айланиб чиққандан сўнг, Атлантис 2000-йил 19-сентябрда КСC 15-учиш-қўниш йўлагига қўнди. Миссия 11 кун, 19 соат, 12 дақиқа давом этди.
Экспедиция 7
Маленченко астронавт Эдвард Лу билан 2003-йил 26-апрелда Бойқўнғир космодромидан “Союз ТМА-2” космик кемасида ХКСга кўтарилган. Космик кема 2003-йил 28-апрелда ХКСга туташди. Маленченко "Союз" қўмондони сифатида хизмат қилди ва ХКС билан қўшилгандан сўнг улар ИСС бортида доимий экипаж билан алмашдилар ва бу еттинчи стансия экипажи - Экспедиция 7 бўлди[7]. У 7-экспедициянинг командири эди ва стансияда бўлганида Маленченко космосда турмушга қурган биринчи одам бўлди. "Союз ТМА-2" 28-октябр куни Экспедиция 7 экипажи ҳамда Педро Дуке билан Ерга қайтди. Коинот кемаси УТC вақти билан соат 02:40 да Аркалиқ шаҳри яқинига қўнди. "Союз ТМА-2" ва ХКС бортида Маленченко коинотда 184 кун, 22 соат, 46 дақиқа бўлди.
Экспедиция 16
Маленченко НАСА астронавти Пегги Уицон ва малайзиялик коинот парвози иштирокчиси Шайх Мусзафар Шукор билан 2007-йил 10-октябрда Байқўнғир космодромидан Союз ТМА-11 кемасида коинотга учиб кетди. У "Союз" командири сифатида хизмат қилган. 2007-йил 12-октябрда 2 кунлик автоном парвоздан сўнг “Союз” космик кемаси ХКСга туташди[8]. Маленченко ИСС Эхпедитион 16 экипажига парвоз муҳандиси сифатида қўшилди. "Союз" капсуласи 2008-йил 19-апрелда Қозоғистонга қўнди ва Маленченко, Уицон ва жанубий кореялик космик парвоз иштирокчиси Йи Со Еонни олиб келди. "Союз ТМА-1 " ва "Союз ТМА-10 " сингари, "Союз ТМА-11" ҳам нотўғри ишлаш туфайли баллистик қайта киришни амалга оширди[9]. Экипаж ҳеч қандай жароҳатлар олмаган бўлса-да, ғайриоддий қайта кириш пайтида космик кеманинг люги ва антеннаси куйган.
У "Союз ТМА-11" ва ИСС Эхпедитион 16 миссиялари таркибида коинотда 191 кун, 19 соат, 8 дақиқа вақт тўплади.
Экспедиция 32/33
Космик юришлар

Маленченко ўзининг биринчи ва иккинчи марта космосга чиқишларини Мир-16 миссияси давомида ўтказди. У Мусабоев билан 1994-йил 9-сентябрда (5 соат 6 м) ва 1994-йил 14-сентябрда иккита космик саёҳатни амалга оширди, уларда стансиянинг ташқи изоляцияси та’мирланди. Биринчи ва иккинчи космик юришлар мос равишда 5 соат, 6 дақиқа ва 6 соат, 1 дақиқа давом этди.
Маленченко ХКСга СТС-106 миссияси чоғида ўзининг учинчи марта космик юришини амалга оширди[10]. Парвознинг учинчи кунида Маленченко ва НАСА астронавти Эд Лу космосда 6 соату 14 дақиқа юришди. Космосга чиқиш 11-сентябр куни ГМТ вақти билан соат 04:55 да, икки космонавт кеманинг ҳаво йўлагидан чиққанида бошланди[11]. Космик юришнинг мақсади Звезда модули ва Заря модули ўртасида тўққизта қувват, ма'лумот ва алоқа кабелларини йўналтириш ва улаш, шунингдек, космик станцияни кўрсатувчи компас сифатида хизмат қилиши учун ХКСга олти фут узунликдаги магнитометрни ўрнатишга қаратилган эди. Ушбу космик юриш ХКС йиғилишини қўллаб-қувватлаш учун олтинчи космик юриш ва космик кемалар тарихидаги 50-космосга чиқиш бўлди[12].

2007-йил 9-ноябрда Маленченко ўзининг тўртинчи марта космосга юришини амалга оширди[13]. У ва АҚШ ЭМУдаги 16-экспедиция қўмондони Пегги Уицон УТC соат 09:54 да стансиянинг Қуэст ҳаво блокидан космосга чиқишди[14]. Маленченконинг костюми оқ рангда эди ва космосга чиқишдан мақсад босимли жуфтлаш адаптерини (ПМА-2) кўчиришга ва кейинчалик Ҳармонй тугунини доимий жойга кўчиришга тайёргарлик кўриш эди. Биринчи вазифа сифатида иккита космик саёҳатчи Дестинй лабораторияси ва ПМА-2 ўртасидаги Станциядан Шуттле қувват узатиш тизими (ССПТС) кабелларини узиб қўйди. Кейин улар ПМА-2 ва Дестинй ўртасидаги саккизта бошқа кабелни уздилар. Маленченко ишламай қолган электр занжири қутисини олиб ташлади ва алмаштирди. Уицон билан биргаликда Ҳармонй'нинг ташқи учида жойлашган фаол Cоммон Бетҳинг Мечанисм қопқоғини олиб ташлади. Кейин Маленченко қувват тизимини қайта созлаш учун З1 трусс орқасига қайтиб, электр ўтказгични олиб ташлади. Икки космик саёҳатчи ИССга қайтиб келганида, космик юриш 16.49 УТC да тугади. Космосга чиқиш 6 соат 55 дақиқа давом этди.
2012-йил 20-августда Маленченко космонавт Геннадий Падалка билан бирга ўзининг бешинчи марта космосда юришида қатнашди[15]. Икки космонавтга юкланган вазифалар аппаратни кўчириш, ўрнатиш, қидириш ва жойлаштиришни ўз ичига олган. Космосга чиқиш учун Маленченко кўк чизиқли Орлан скафандрини кийди. Космосга чиқишнинг давомийлиги 5 соат 51 дақиқани ташкил этди. Коинот стансияси модуллари орасидаги кичик оқиш туфайли космик юриш тахминан бир соатга кечиктирилди. Космик юриш Пирс ўрнатиш бўлими модулидан ГМТ вақти билан соат 15:37 да бошланди. Падалка ва Маленченко учун биринчи вазифа Стрела-2 бумини Пирс модулидан Заря модулининг олд томонига кўчириш эди. Кўчириш зарур эди, чунки Пирс модули келажакда янги Кўп мақсадли лаборатория модули (МЛМ) Наука келиши учун космик стансиядан ажратиларди. Падалка ва Маленченко томонидан бажарилган навбатдаги вазифа 21 дюймли диаметрли сферик сун'ий йўлдошни жойлаштириш эди. Икки космонавт, шунингдек, Звезда модулига ўрнатишдан олдин, Пирс модулидан бешта қолдиқ қалқони олди. Улар, шунингдек, бир нечта олдиндан берилган топшириқларни бажаришди (чунки иккаласи ҳам тунги ўтиш пайтида дам олмасликни афзал кўришди), чунки дуэт вақт жадвалидан тахминан бир соат олдинда эдилар. Улар Ерга қайтиш учун Пирс модулидан Биориск деб номланган ташқи тажрибани олишди ва қўшимча барқарорлик учун Пирс модули ва ЭВА зинапояси ўртасида иккита тизимли таянч тиргакларини ўрнатдилар. Кейин Падалка ва Маленченко люкни ёпиш ва қайта босим ўтказиш жараёнини бошлашдан олдин Пирс модулига кириб, муваффақиятли космик юришни тугатишди.

Экспедиция 46/47

Маленченко 46-экспедиция экипажига қўшилиш учун ИСС Союз ТМА-19М га келди. У автоматик ўрнатиш тизимидаги носозлик туфайли қўлда ўрнатишни амалга оширди. Прогресс МС-1 21-декабр куни Союз 2.1а устидаги ХКСга учирилиши режалаштирилган эди. 2016-йилнинг 7-февралидан олдинроқ ишга туширилиши режалаштирилган[16] СпаcеХ CРС-8 миссияси ИССни Бигелоw кенгайтириладиган фаоллик модули билан таъминлади. 46-экспедиция давомида иккита ЭВА амалга оширилди[17]. У Союз ТМА-19М кемасида Ерга қайтиб келди ва коинотда қўшимча 186 кун ўтказгандан сўнг, 2016-йил 18-июн куни соат 09:15 да[18] ерга қўнди[19].
Манбалар
- ↑ Жуан А. Лозано. „Ман он Интернатионал Спаcе Статион Wедс Бриде он Эартҳ“. СПАCЕ.cом (10-август 2003-йил). 23-январ 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-июн 2010-йил.
- ↑ „Пеггй Wҳицон анд Статион Cреw Баcк Ҳоме“. Орландо Сентинел. 28-март 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-июн 2010-йил.
- ↑ 3,0 3,1 „Юри Иванович Маленченко“. Эуропеан Спаcе Агенcй. Қаралди: 23-август 2021-йил.
- ↑ „Юри Маленченко“ (2008). 2016-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-июн 2010-йил.
- ↑ „Cосмонаут биограпҳй: Юри Маленченко“. СПАCЕФАCТС. Қаралди: 2008-йил 29-март.
- ↑ НАСА. „СТС-106“. 2016-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ НАСА. „Эхпедитион 7: А Миссион оф Эдуcатион анд Сcиэнcе“ (17-апрел 2003-йил). Қаралди: 6-июн 2010-йил.
- ↑ „Миссион оф Союз ТМА-11“. РуссианСпаcеWеб.cом. Қаралди: 6-июн 2010-йил.
- ↑ Wиллиам Ҳарwоод. „Статион cреw ОК афтер Союз cапсуле ландс шорт оф таргет“. Спаcефлигҳт Ноw (19-апрел 2008-йил). 2022-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ Глен Голигҳтлй. „А спаcеwалк овервиэw фор тҳе СТС-106 миссион“. СПАCЕ.cом (7-сентабр 2000-йил). 24-май 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-июн 2010-йил.
- ↑ „Атлантис Теам Старц Спаcе Wалк“. Ал Баwаба (11-сентабр 2000-йил). 2012-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ Глен Голигҳтлй. „Атлантис' cреw сет то энтер ИСС тонигҳт — эарлй морнинг спаcеwалк а суccесс“. СПАCЕ.cом (11-сентабр 2000-йил). 23-май 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-июн 2010-йил.
- ↑ Марcиа Дунн. „Астронауц таке спаcеwалк ат статион“. Ассоcиатед Пресс (7-ноябр 2007-йил). Қаралди: 6-июн 2010-йил.
- ↑ НАСА. „Статион Спаcеwалк Препарес фор ПМА, Ҳармонй Мовес“. 2022-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ Пете Ҳардинг. „Руссиан cосмонаут дуо cомплете а ҳигҳлй суccессфул спаcеwалк он ИСС“. НАСАспаcефлигҳт.cом (20-август 2012-йил). Қаралди: 4-ноябр 2012-йил.
- ↑ Cоопер. „Роcкет Лаунч Виэwинг Гуиде фор Cапе Cанаверал - Атлас 5, Делта 4 & Фалcон 9“. 2016-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-декабр 2015-йил.
- ↑ „Эхпедитион 46 Превиэw“. Спаcефлигҳт 101. Қаралди: 17-декабр 2015-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ „Союз ТМА-19М ландс фром спаcе статион wитҳ Руссиан, Америcан анд Брит“ (18-июн 2016-йил).
- ↑ Марк Гарcиа. „НАСА Астронауц Сwап Статион Cомманд“. блогс.наса.гов (17-июн 2016-йил). 2022-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.