Yves Klein

Йвес Клеин (Ўзбекча талаффузида – Ив Кляйн) – 1928-1962-йиллар оралиғида яшаган, франсуз рассоми ва урушдан кейин Франсиянинг энг кўзга кўринган санъат арбобларидан бири. У 1960-йилда санъацҳунос Пер Рестанй томонидан асос солинган франсуз бадиий ҳаракатининг янги реализмининг етакчи аъзоси эди. Минималистик санъат ва замонавий поп-артнинг энг таниқли намоёндаларидан бири эди.

Йвес Клеин
Ҳақиқий исми	Йвес Клеин
Таваллуди	28-апрел 1928-йил Ница, Франсия
Вафоти	6-июн 1962-йил Париж, Франсия
Соҳаси	рассом

Биографияси

Клеин Франсиянинг Ница шаҳрида туғилган. Унинг ота-онаси Фред Клеин ва Мари Раймонд иккаласи ҳам рассом эди. Бу бўлажак рассомга ўз таъсирини ўтказмай қолмаган албатта. Отаси эркин пост-импрессионистик услубда расм чизган, онаси эса Арт информелнинг етакчи вакили бўлган. Клеин санъат бўйича расмий таълим олмаган, услубларни эса ота-онаси томонидан ўрганган. 1942-йилдан 1946-йилгача Клеин Écоле Натионале де ла Марине Марчанде ва Écоле Натионале дес Лангуэс Ориэнталесда таҳсил олди. Бу вақтда у Арман (Арманд Фернандес) ва Клод Паскал билан дўстлашди ва сурат чизишни бошлади.

Йвес Клеин томонидан патентланган Интернатионал Клеин Блуэ

У биринчи навбатда ўзи яратган ултрамариннинг бой сояси бўлган ягона рангдан фойдалангани билан эсга олинади: Интернатионал Клеин Блуэ. Баъзи танқидчиларга кўра, у рассомлик ҳақидаги барқарор тушунчаларни ёритувчи ва санъатни янги медиага очган пранкстер Марсел Дюҳамнинг авлоди. Бошқалар уни монохромга қизиққан Казимир Малевич ва Александр Родченко каби олдинги авангард рассомларнинг авлоди деб билишади.

Муваффақиятли тажрибалар

Бўшлиқ

1950-йилларда франсуз санъатида ҳукмронлик қилган мавҳум рангтасвир ҳар доим рассом мавҳум шакл кучи орқали томошабин билан мулоқот қилиши мумкин деган тушунчага асосланади. Аммо замонавий, мавҳум санъатга скептиклар ҳар доим томошабинлар, сохта худонинг содиқ фидойилари каби, рассомдан кўра кўпроқ ишни бажаришади, шаклларни рассомнинг ҳис-туйғуларини кашф қилишдан кўра, ўзларининг ҳис-туйғулари билан инвестиция қилишади. Шу нуқтаи назардан қараганда, Клеиннинг монохром кўк расмлари мавҳум санъатга сатира сифатида ўқилиши мумкин, чунки расмларда нафақат мотив йўқ, балки Клеин бу ерда умуман ҳеч нарса йўқлигини таъкидлади, фақат „бўшлиқ“.

Қарама-қаршилиги

Клеиннинг расмлари ҳам қарама-қарши тарзда ўқилиши мумкин. Уни мистик ғоялар, чексиз, аниқлаб бўлмайдиган, мутлақ тушунчалар ҳайратда қолдирди ва у кўк рангнинг биргина бой ва жозибали оҳангидан фойдаланиши томошабинни барча ўзига сингдирилган ғоялардан озод қилишга уриниш сифатида қаралиши мумкин. Клеиннинг фикрига кўра, расмлардаги чизиқлар „қамоқхона панжараси“ нинг бир шакли эди ва фақат ранг озодлик йўлини таклиф қилди.

Дзюдо

Écоле Натионале дес Лангуэс Ориэнталесда ўқиш вақтида Йвес Клеин дзюдо спорт тури билан шуғулланишни бошлади. 1948-1952-йилларда Клеин дзюдо сабаб Испания, Италия, Буюк Британия ва Японияга саёҳатларни амалга оширган. У 1953-йилда Японияга бориб, у ерда 25 ёшида Кодокандан ёдан (4- дан /даражали қора камар) унвонини олган дзюдо устасига айланди ва бу даражага кўтарилган биринчи европалик бўлди. Ўша йилнинг охирида у Испания дзюдо жамоасининг техник директори бўлди. 1954-йилда Клеин ўзининг Лес фондеменц ду жудо номли асарини ёзади.

Мусиқаси

1947—1948-йиллар оралиғида Клеин ўзини мусиқада ҳам синаб кўрди. Хусусан, у томонидан 1949-йилда яратилган Монотоне Силенcе Сймпҳонй номли мусиқаси эътироф етиларли даражада яхши чиқди.

Санъат асарлари

Мовий монохром

Йвес Клеиннинг энг машҳур асарларидан бири – Мовий монохром

1957-йилда чизилган, Интернатионал Клеин Блуэни ўз ичига олган Клеиннинг монохром услубдаги илк асарларидан бири. Унинг хабар беришича, ўн тўққиз ёшида у осмонга қаради ва коинотни ўраб турган чексиз, номоддий маконни англади. Ўзининг кўриш қобилиятини тасвирлаш учун у фақат битта рангдан, ултрамариннинг жонли соясидан фойдаланишни танлади, кейинчалик у кимёгарлар ёрдамида фойдаланиш учун мукаммал қилди. Расмда ҳеч қандай чизиқ ёки тасвир йўқ, бу томошабинни фақат рангга шўнғишга ва унинг ҳаяжонларини ҳис қилишга ундайди. У, эҳтимол, осмон ва денгизнинг рамзий маъноси бўлиб, Клеиннинг ўз дини – католикликда нафақат Муқаддас Руҳнинг рамзи сифатида, балки Уйғониш даври расмларида Биби Марямнинг либосларини тасвирлашда анъанавий равишда ишлатиладиган соя сифатида ҳам акс этган.

Ле Виде

Клеин номоддийлик ҳақидаги бадиий тасаввурини ривожлантириш учун Ирис Клерт галереясидан бўш шкафдан ташқари ҳамма нарсани олиб ташлаган ҳолда Ле Виде (Бўшлиқ) ни яратди. Клеин, шунингдек, очилиш маросими учун драматик кириш жойи яратди, унда ташриф буюрувчилар бўш хонада кутиб олинди. Асар ҳақида Клеин шундай деди: „Менинг расмларим энди кўринмас ва мен уларни аниқ ва ижобий тарзда кўрсатишни хоҳлайман …“

Мовий Венера

1960-йилда яратилган асар. Бу ерда Клеин ўзининг „Интернатионал Клеин Блуэ“ белгисини машҳур Венера де Мило ҳайкалининг гипсига қўллайди, монохромни уч ўлчовли майдонга суради ва чексиз космос ва инсон шакли ўртасидаги муносабатни ўрнатади. Суратда машҳур ҳайкалнинг ИКБ га бўялган ҳолатда кўришимиз мумкин.

Ўлими

Клеин 1962-йил 11-майда Канн кинофестивалида Мондо cане филмини томоша қилаётганда юрак хуружига учради. Шундан сўнг яна иккита юрак хуружини бошидан ўтказди ва 1962-йил 6-июнда иккинчи хуруж вақтида вафот этди.