Zekiye Sulton
| Зекие Султон | |
|---|---|
|
| |
| Турмуш ўртоғи |
Али Нуреддин Пошо (турм. 1889; унинг вафоти 1950) |
| Сулоласи | Усмонли |
| Отаси | Абдул Ҳамид ИИ |
| Онаси | Бедрифелек Султон |
| Дини | Сунни Ислом |
Зекие Султон (усмонли туркча: زکیه سلطان)(1872-йил 12-январ—1950-йил 13-июл) — Усмонли маликаси, Султон Абдул Ҳамид ИИ ва Бедрифелек Хотуннинг қизи.
Ёшлиги ва таълими

Зекие Султон 1872-йил 12-январда Долмабаҳче саройида туғилган.[1] Унинг отаси Абдулҳамид ИИ, Абдулмежид И ва Тиримужган Кадıннинг ўғли эди[2]. Унинг онаси Бедрифелек Кадıн[3][4] шаҳзода Меҳмед Карзегнинг қизи эди[5]. У отасининг учинчи фарзанди, иккинчи қизи ва онасининг иккинчи фарзанди эди. Унинг иккита укаси бор эди, ўзидан икки ёш катта Шеҳзаде Меҳмед Селим ва ундан олти ёш кичик Шеҳзаде Аҳмад Нурилар бор эди.[3]
1876-йил 31-августда Абдул Ҳамид тахтга ўтирганидан кейин[6] император оиласи Долмабаҳче саройида қолди. 1877-йил 7-апрелда Абдул Ҳамид кўчиб келганидан сўнг 1877-йилда Зекие ва император оиласининг бошқа аъзолари Юлдуз саройига жойлашдилар[7][8].
Зекие 1879-йили етти ёшида Иҳламур павилонида укаси Шеҳзаде Меҳмед Селим ва Султон Абдул Азизнинг фарзандлари Шеҳзаде Меҳмед Шевкет, Эсма Султон ва Şэҳзаде Меҳмед Сейфеддинлар билан бирга ўқишни бошлаган. У география, Қур’он ва турк тилини ўрганган. У инглиз ва франсуз тилларида ҳам китоблар ўқиган.[9] Унга мусиқадан ҳам дарслар ўргатишган. У мусиқа таълимини дастлаб Ломбарди Бейдан, турмуш қурганидан кейин эса франсуз Ависнад Бавис хонимдан олган. У ҳам турк, ҳам Европа мусиқаларини ўрганган.[9]
Никоҳи
1887-йилда Зекие Ғози Усмон пошонинг тўнғич ўғли Али Нуреддин пошо билан унаштирилган эди[9] ва Султон Абдулазизнинг ҳарамида бўлган Затигул Ҳаним[9][3] 1889-йилда ўн етти ёшида отаси унга шим кийган эди. Султон Абдулазизнинг уч қизи, маликалар Солиҳа Султон, Назиме Султон ва Эсма Султон орқали турмуш қуришди.[4] Никоҳ шартномаси 1889-йил 15-мартда Юлдуз саройида имзоланган.[9] Зекиенинг ноиби Меҳмед Явар оға, гувоҳи эса Меҳмед Cевҳер оға эди. Али Нуриддиннинг ноиби вазир Меҳмед Комил Пошо эди.[9] Тўй 1889-йил 2-апрелда Юлдуз саройида бўлиб ўтди.[9][1][2][3]
Анъанага кўра, маликаларга никоҳлари учун саройлар ажратилган. Унга Тарлабоши саройи ажратилди.[9] Бу сарой бир вақтлар отасининг ўгай синглиси Медиҳа Султоннинг холасига тегишли бўлиб, у ерда биринчи эри билан яшаган.[9] Зекие никоҳдан кейинги иккинчи куни Тарлабоши саройига кўчиб ўтди.[9] 1898-йилда Али Нуреддиннинг укаси Меҳмед Камоледдин Пошо ўзининг синглиси Наиме Султонга уйланди.[3] Унинг саройи Зекие саройи ёнида қурилган ва бу икки бино авваллари „Эгизаклар саройи“ деб аталган.[4]
Иккисининг иккита қизи бор эди. 1890-йилда туғилган Улвие Шукрие Ҳанимсултон эди ва 1893-йил 23-февралда тахминан уч ёшида вафот этди. 1891-йилда туғилган Фатма Алие Ҳанимсултон[2] 1911-йилда Мисрлик Егенлар оиласи аъзоси Меҳмед Муҳсин Еğэнга никоҳланди. Эр-хотиннинг 1912-йил 5-сентабрда Усмон Ҳайдер Бей ва 1921-йил 4-сентабрда Солиҳ Зеки Бей туғилган икки ўғли бор эди.[9]
Зекие Султон ва Али Нуриддин Пошо мусиқани қадрлаган ва у ўз уйида пианино чалар эди. У санъатга ҳам қизиқарди.[9] Рамазон ойида у камбағалларни овқатлантирар, уларга моддий ёрдам кўрсатарди. Шунингдек, ифторликка келган меҳмонларга совғалар тақдим этарди. У турли хайрия кампанияларида қатнашган, бу эса уни хушмуомала ва меҳрибон малика сифатида танитганди.[9]

Сургун ва ўлим
1924-йил март ойида император оиласининг сургунида Зекие ва унинг оиласи, шу жумладан эри, қизи ва набиралари Пау, Пйренеэс-Атлантиқуэс, Франсияга жойлашдилар.[4][3][1][9] Бироқ онаси Туркияда, Серенcебейдаги саройида қолишни маъқул кўрди ва у ерда 1930-йилда вафот этди[9]
Неслишоҳ Султоннинг сўзларига кўра, сочларининг кўп қисмини тўкиб ташлаган ва уйдан зўрға чиқиб кетган. У кийиниб, сариқ парик киярди. У миниатюра ҳайвонлари, эчкилар ва гулларни йиғиб, кўп ширинликлар истеъмол қиларди[10].
Зекие Султон 1950-йил 13-июлда Франсиянинг Пйренеэс-Атлантиқуэс шаҳридаги Пау шаҳрида етмиш саккиз ёшида вафот этди ва шу ерда дафн қилинди.[4][3][1] Унинг эри ундан икки йил кўп яшади ва 1952-йилда вафот этди.[9]
Фахрий унвонлари
Авлодлари
| Исм | Туғилиш | Ўлим | Изоҳлар |
|---|---|---|---|
| Али Нуриддин Пошодан (1889-йил 20-апрелда никоҳланган; 1867-1953) | |||
| Улвие Шукрие Ҳанимсултан | тах. 1890 | 1893-йил феврал | Тарлабоши саройида туғилган ва болалигида вафот этган, Яҳё афанди қабристонига дафн этилган. |
| Фатма Алие Ҳанимсултон | тах. 1891-йил | 1972-йил 14-апрел | Тарлабоши саройида туғилган. Турмушга чиққан ва фарзандлари бор, Истанбулда вафот этган, Яҳё афанди қабристонига дафн этилган. |
Оммавий маданиятда
- 2017-йилги Пайитаҳт: Абдüлҳамид сериалида Зекие Султон турк актрисаси Туғче Кумрал томонидан тасвирланган[12].
Аждодлари
| 8. Маҳмуд ИИ | ||||||||||||||||
| 4. Абдулмежид И | ||||||||||||||||
| 9. Безмиâлем Султон | ||||||||||||||||
| 2. Абдул Ҳамид ИИ | ||||||||||||||||
| 5. Тиримüжган Хотун | ||||||||||||||||
| 1. Зекие Султон | ||||||||||||||||
| 6. Меҳмед Карзег | ||||||||||||||||
| 3. Бедрифелек Кадıн | ||||||||||||||||
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Сакаоğлу 2008.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Адра, Жамил. Генеалогй оф тҳе Империал Оттоман Фамилй 2005, 2005 — 25-бет.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Улуçай 2011.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Броокес 2010.
- ↑ Акйıлдıз, Али. Сон Дöнем Османлı Падиşаҳларıнıн Никâҳ Меселеси, 2018 — 697-бет.
- ↑ Cларе, Исраэл Смитҳ. Иллустратед Универсал Ҳисторй: Беинг а Cлеар анд Cонcисе Ҳисторй оф Алл Натионс. П. W. Зиэглер & Cомпанй, 1885 — 549-бет.
- ↑ Ориэнтал Гарденс: Ан Иллустратед Ҳисторй. Чрониcле Боокс, 1992 — 21-бет. ИСБН 978-0-811-80132-4.
- ↑ НеwСпот, Волумес 13-24. Генерал Диреcторате оф Пресс анд Информатион, 1999.
- ↑ 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 Уру 2010.
- ↑ Бардакçı, Мурат. Неслишаҳ: Тҳе Ласт Оттоман Принcесс. Охфорд Университй Пресс, 2017 — 100-бет. ИСБН 978-9-774-16837-6.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Йıлмаз Öзтуна. Баşлангıcıндан заманıмıза кадар бüйüк Тüркие тариҳи: Тüркие'нин сиясî, меденî, кüлтüр, теşкилâт ве сан'ат тариҳи. Öтüкен Яйıневи, 1978 — 165-бет.
- ↑ „Пайитаҳт Абдüлҳамид Зекие Султан (Туğçэ Кумрал) Кимдир?“. Қаралди: 5-июл 2020-йил.
Китобий манбалар
- Броокес, Доуглас Сcотт. Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010. ИСБН 978-0-292-78335-5.
- Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2008. ИСБН 978-9-753-29623-6.
- Улуçай, Мустафа Çаğатай. Падиşаҳларıн кадıнларı ве кıзларı. Анкара: Öтüкен, 2011. ИСБН 978-9-754-37840-5.
- Уру, Cеврие. Султан ИИ. Абдüлҳамид'ин кıзı Зекие Султан'ин Ҳаятı (1872—1950) (туркча). Мармара Университй Институте оф Соcиал Сcиэнcес, 2010. (Wайбаcк Мачине сайтида 17-январ 2022-йил санасида архивланган)